Της Ελένης Κωνσταντίνου

Με το θάνατο ενός 15χρονου παιδιού σφραγίστηκε με τον πιο μακάβριο τρόπο η ανάγκη για αναδιάρθρωση των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας. Φτάσαμε στο 2019 για να βοούν πλέον τα γεγονότα ότι το μοντέλο που ακολουθούν οι ΥΚΕ δεν μπορεί να δουλέψει, αλλά και για να αντιδράσουν οι εκεί εργαζόμενοι για φόρτο εργασίας. Την ίδια ώρα, ασήκωτες είναι οι ευθύνες και στους πολιτικά προϊστάμενους των συγκεκριμένων Υπηρεσιών, καθώς και άλλων που είχαν γνώση αλλά επέλεξαν να προσπεράσουν τους κινδύνους που ελλόχευαν για τον Στυλιανό… Ευθύνες τις οποίες θα πρέπει επιτέλους να αναλάβουν, αφού η περίπτωση του παιδιού αυτού δεν είναι η μοναδική που καταδεικνύει το απροβίβαστο που λαμβάνουν οι ΥΚΕ στην προκειμένη περίπτωση.

Σήμερα καταγράφεται σωρεία παραλείψεων, ευθυνών και γεγονότων στο πόρισμα των 139 σελίδων της Επιτρόπου Διοικήσεως κας Λοττίδου, η οποία να σημειώσουμε ότι δεν έψαξε για πολιτικές ευθύνες, αφού οι όροι εντολής της ήταν συγκεκριμένοι.

Πώς δεν γνώριζαν; Το μπάχαλο των ΥΚΕ καταγράφεται από το 2017 σε άλλη έκθεση

Ωστόσο από το 2017 μια άλλη Επίτροπος, η πρώην Επίτροπος για τα Δικαιώματα των Παιδιών Λήδα Κουρσουμπά σε μια πολυσέλιδη Θέση της, όπως ονομάζεται, επεσήμανε την άμεση αναδιάρθρωση των ΥΚΕ.

Μέσα από τέσσερις περιπτώσεις οικογενειών με ανήλικα παιδιά, που χρησιμοποιούνται ως μελέτες περιπτώσεων (case studies), έθεσε τις διαδικασίες που τηρούνται από τις ΥΚΕ για τη διασφάλιση της προστασίας των παιδιών και του συμφέροντός τους, ως αποτέλεσμα της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας που διέπει τον τρόπο λειτουργίας των ΥΚΕ, των προγραμμάτων που παρέχονται από τις ΥΚΕ και της συμβολής του κράτους στη διαμόρφωση του σημερινού μοντέλου κοινωνικών υπηρεσιών που παρέχεται σήμερα στην Κύπρο.

Ανάμεσα στα ευρήματα καταγράφεται ότι σε περιπτώσεις που η Επίτροπος παρεμβαίνει και ζητά πληροφόρηση, αυτή είναι αόριστη, χωρίς να δίνονται πληροφορίες για τα στάδια διαδικασίας, εάν υλοποιήθηκαν, καθώς και για τα πορίσματα. Το γεγονός αυτό δυσχεραίνει το έργο άσκησης ελέγχου και αξιολόγησης των πολιτικών διαδικασιών και διοικητικών πρακτικών που ακολουθούνται από τις ΥΚΕ, σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού.

Επίσης, το μοντέλο κοινωνικών υπηρεσιών που παρέχουν οι ΥΚΕ, ο σχεδιασμός, η οργάνωση και οι παρεχόμενές τους υπηρεσίες αντικατοπτρίζουν το παντελώς ελλιπές νομικό πλαίσιο που διέπει τις αρμοδιότητές τους. Ενδεικτικά αναφέρεται πως το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο δεν δημιουργεί υποχρέωση τήρησης συγκεκριμένης διαδικασίας τακτικής επαναξιολόγησης των παρεχόμενων προγραμμάτων των ΥΚΕ, δημιουργίας και ανάπτυξης πλαισίου λογοδοσίας και υποχρέωσης συνεχούς βελτίωσης και εκσυγχρονισμού και, ως εκ τούτου, δεν παρέχει ποιοτικές υπηρεσίες. Άλλο ένα αγκάθι είναι η υποστελέχωση των ΥΚΕ, διαχρονική αιτία προβλημάτων που αφορούν την ποιότητα παροχής κοινωνικών υπηρεσιών και την ικανότητά τους για εκσυγχρονισμό.

Σε ό,τι αφορά τις τέσσερις περιπτώσεις που επιλέγηκαν να μελετηθούν, αυτές έχουν κοινά χαρακτηριστικά, όπως το γεγονός ότι ήδη είχαν μακροχρόνια συνεργασία με τις ΥΚΕ (2-9 χρόνια).

*Αντιμετώπιζαν προβλήματα κακής άσκησης γονικού ρόλου και παραμέλησης παιδιού.

*Και οι τέσσερις περιπτώσεις ανήκαν σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού αντιμετωπίζοντας πέραν των τεσσάρων παραγόντων κινδύνου.

*Διαπιστώθηκαν προβλήματα σε ό,τι αφορά τη διάγνωση των προβλημάτων τους (τα προβλήματά των οικογενειών δεν έτυχαν διάγνωσης ή έτυχαν διάγνωσης με σημαντική καθυστέρηση από τις ΥΚΕ).

*Διαπιστώθηκε ελλιπής και αναποτελεσματικός χειρισμός των περιπτώσεων από τις ΥΚΕ.

*Σημειώθηκαν δραστικές επιπτώσεις στη ζωή των παιδιών είτε λόγω λήψης απότομων και παρεμβατικών μέτρων προστασίας τους είτε λόγω καμιάς παρέμβασης από τις ΥΚΕ.

Μετά από 2 χρόνια ίδιες διαπιστώσεις, ασήκωτες ευθύνες

Μετά από δύο χρόνια, το 2019, οι διαπιστώσεις για τις ενέργειες ή και τις παραλείψεις από πλευράς ΥΚΕ είναι παρόμοιες. Δεν ακολουθούνταν οι διαδικασίες εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών, είτε στα πλαίσια προληπτικής είτε στα πλαίσια βίας, και το απέδιδαν σε φόρτο εργασίας. Η επαφή της οικογένειας του Στυλιανού με τις συγκεκριμένες υπηρεσίες έγινε από το 2010, δηλαδή για εννέα ολόκληρα χρόνια φαίνεται ότι δεν έγιναν όσα θα έπρεπε να είχαν γίνει με αποτέλεσμα τον άδικο χαμό ενός 14χρονου

Αναφέρει μεταξύ άλλων το πόρισμα:

«Ακόμη και την υστάτη η κα. ΧΧΧΧΧ αδιαφόρησε τόσο εγκληματικά για την πληροφορία που έλαβε για τον Στυλιανό, που όχι μόνο απέτυχε να λάβει εξειδικευμένα μέτρα ως όφειλε, τα οποία περιελάμβαναν υποχρεωτική εξέτασή του από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Νέων και Εφήβων με αφαίρεση μερικής πτυχής γονικής μέριμνας, σύμφωνα με τη μαρτυρία της Προϊσταμένης της ΧΧΧΧΧ, αλλά δεν κατέβαλε ΚΑΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟ ΤΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ οπουδήποτε και αν βρισκόταν, παραλείποντας να δώσει βεβαίως και τις ανάλογες οδηγίες στην υφιστάμενή της». «Ήταν ο τελευταίος κρίκος που είχε τη δυνατότητα για τυχόν αποτροπή του τραγικού συμβάντος και όχι μόνο δεν κατέβαλε τη δέουσα επιμέλεια, αλλά δεν ΚΑΤΕΒΑΛΕ ΚΑΜΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ για στήριξη του Στυλιανού και αποτροπή των γεγονότων που ακολούθησαν».

Μοναδική σημασία που δόθηκε ήταν από τα σχολεία του

Στο πολυσέλιδο πόρισμα καταγράφονται επίσης αναλυτικά όλα τα γεγονότα που είχαν λάβει χώρα κατά τη φοίτηση του Στυλιανού στις διάφορες βαθμίδες εκπαίδευσης (Προδημοτική, Δημοτική και Μέση), μέχρι και το θάνατό του τον Σεπτέμβριο του 2019.

Το εν λόγω Υπουργείο ήταν η μοναδική Υπηρεσία που δούλεψε συντονισμένα με βάση τις διαδικασίες και τα πρωτόκολλα, δίδοντας τη δέουσα σημασία, και τη μοναδική, κατά τη διάρκεια της φοίτησής του από το Νηπιαγωγείο μέχρι και το Γυμνάσιο. Είχε εξατομικευμένη στήριξη και ειλικρινές ενδιαφέρον από τους δασκάλους, το συνοδό και τους δασκάλους ειδικής στήριξης, επισημαίνει μεταξύ άλλων η κα Λοττίδου. Ωστόσο τα όσα καταγράφονται δεν μπορούν να αφήσουν κανέναν ασυγκίνητο, αφού από τη νηπιακή ακόμη ηλικία των 2 ετών διαφάνηκε ότι βίωνε άσχημα γεγονότα και είχαν εντοπιστεί θέματα με τη συμπεριφορά του, όπως πολλές εκρήξεις θυμού και βίας…

Αναφορικά με την οικογένειά του, ο Στυλιανός ανέφερε συχνά πως ο πατέρας του κτυπούσε τη μητέρα του και γι’ αυτό δεν τον αγαπούσε, ότι όταν μεγαλώσει θα τον σκοτώσει, καθώς και ότι δεν τον ήθελε, ενώ οι δασκάλες του τον αγαπούσαν.

Επίσης στις καταγραφές των εκπαιδευτικών του αναφέρεται πως ήταν ένα αφρόντιστο παιδί που πολλές φορές πήγαινε στο σχολείο με τα ρούχα της προηγούμενης ημέρας. Ο Στυλιανός φαίνεται πως εμπιστευόταν τους εκπαιδευτικούς του και γενικότερα το περιβάλλον στο σχολείο του, ενώ τη σχολική χρονιά 2009 – 2010 είχε αναφέρει πως «δεν περνούσε καλά στο σπίτι, τα άλλα παιδιά δεν τον είχαν φίλο στο σχολείο, τον έδερναν (στο σπίτι), στο σχολείο περνούσε καλά γιατί έπαιζε, στο σπίτι του δεν πήγαιναν παιδιά για να παίζουν, επειδή ο πατέρας του δεν ήθελε να πηγαίνει κανείς».

Ακόμη από πλευράς εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, λογοθεραπεύτριας, ψυχολόγου κ.ά. καταγράφηκαν: «Φώναζε ότι δεν ήθελε να πάει σπίτι, μόλις είδε τους γονείς έτρεξε έξω από το σχολείο». «Είχε αναφέρει πως μετά το σχολείο πήγαινε στη φάρμα του ΧΧΧΧΧ και του θείου και βοηθούσε μέχρι αργά το βράδυ, με επακόλουθο να είναι κουρασμένος και λερωμένος και λόγω του προχωρημένου της ώρας που επέστρεφε σπίτι, δεν έκανε μπάνιο. Η λογοθεραπεύτρια σημείωσε επίσης πως τον Μάιο του 2013 είχε λάβει χώρα επεισόδιο ξυλοδαρμού του Στ. από τον ΧΧΧΧΧ και το σχολείο κάλεσε το Γραφείο Ευημερίας και την ΕΨ. Η ΧΧΧΧΧ έκανε καταγγελία και έδωσε κατάθεση στην Αστυνομία για το περιστατικό και ο Στ. οπτικογραφημένη κατάθεση. Για μια εβδομάδα η ΧΧΧΧΧ και τα παιδιά διέμεναν για προστασία στο πατρικό της ΧΧΧΧΧ στην Κοκκινοτριμιθιά, αλλά μετά επέστρεψαν σπίτι».

«Ο Στ. είχε ωριμάσει πολύ πιο γρήγορα από την ηλικία του και δεν βίωνε την ηλικία του όπως τα άλλα παιδιά, έκανε όλες τις δουλειές του ενήλικα και είχε ήδη δικά του πρόβατα που τα ξεχώρισε ο πατέρας του, τα χέρια του έμοιαζαν με εργάτη και φαίνονταν ταλαιπωρημένα, είχε έγνοια της μικρής του αδελφής, στην οποία πολλές φορές έδινε ό,τι τον κερνούσαν, χρειαζόταν αγάπη και συναισθηματική στήριξη και ήταν αγχωμένος για μετάβαση στο Γυμνάσιο, γιατί αντιλαμβανόταν τη διαφορετικότητά του στον εκπαιδευτικό και κοινωνικό τομέα».

Στον μαθησιακό τομέα με τη στήριξη που του πρόσφεραν στο σχολείο κατάφερε να σημειώσει βελτίωση. Ο Στ. έδωσε κανονικά εξετάσεις και πέτυχε, ενώ ο Καθηγητικός Σύλλογος αποφάσισε στις 14 Ιουνίου 2019 να απονέμει στον Στ. το Βραβείο Ήθους και Προσπάθειας.

9/9/2019 η τελευταία καταχώριση

9/9/2019 (καταχ. 18:19 ΧΧΧΧΧ) τίτλος: Αιφνίδιος Θάνατος. Στα πλαίσια διερεύνησης του αιφνίδιου/αφύσικου θανάτου του Στ., μετά από γραπτή συγκατάθεση του πατέρα του, παραλήφθηκαν από το σπίτι των γονέων του 1 ΔΟΚΟ με αρ. κάννης …, 1 ΔΟΚΟ με αρ. κάννης…, 1 ΔΟΚΟ με αρ. κάννης …, 1G3 με αρ. …, 1 ΔΟΚΟ με αρ. κάννης …, 1 ΔΟΚΟ με αρ. κάννης … και ένα σφραγισμένο κιβώτιο με 200 σφαίρες. Και έτσι γράφτηκε ο πιο τραγικός επίλογος στο δράμα του Στυλιανού, ενώ είχαν προηγηθεί 22 καταχωρίσεις προς την Αστυνομία, οι οποίες στην πλειοψηφία τους αφορούν σωματικές βλάβες και ενδοοικογενειακή βία. Επαναλήψεις καταγγελιών από πλευράς της συζύγου και μητέρας, απολογίες από πλευράς του πατέρα για τη συμπεριφορά του, αδυναμία να γίνουν επίσημες καταγγελίες.