Η προσπάθεια του Γρίβα για ανατροπή του Μακαρίου κατά τη μεταβατική περίοδο (3)

Μακάριος και Γρίβας, οι δύο προσωπικότητες που θα μπορούσαν να αποτελέσουν πόλο ενότητας των ε/κυπρίων, μετατράπηκαν σε πόλο διάσπαση και διχόνοιας.

Η προσπάθεια του Γρίβα για ανατροπή του Μακαρίου κατά τη μεταβατική περίοδο

Η πρώτη δημόσια σύγκρουση Μακαρίου – Γρίβα

Του Μιχάλη Μιχαήλ

Μέρος 3ο

Διαβάστε επίσης:

Η προσπάθεια του Γρίβα για ανατροπή του Μακαρίου κατά τη μεταβατική περίοδο – Μέρος 1ο

Στο προηγούμενο σημείωμα αναφερθήκαμε στους πολιτικούς σχηματισμούς που διαμορφώθηκαν ενόψει των πρώτων προεδρικών εκλογών της 13ης Δεκεμβρίου 1959.

Η προσπάθεια του Γρίβα για ανατροπή του Μακαρίου κατά τη μεταβατική περίοδο (2)

Διαμορφώθηκε επίσης και το πρώτο, μεταβατικό υπουργικό συμβούλιο ύστερα από εισηγήσεις του Μακάριου και του Κιουτσούκ και το οποίο υπαγόταν υπό την προεδρία του τελευταίου βρετανού κυβερνήτη Σερ Χιου Φουτ.

Κατά τη μεταβατική περίοδο οι εξουσίες των διαφόρων Κυβερνητικών Τμημάτων άρχισαν να μεταβιβάζονται στους υπουργούς, ώστε στο τέλος της μεταβατικής περιόδου να είναι έτοιμοι να αναλάβουν πλήρως τα καθήκοντα και τις ευθύνες τους.

Τα μέλη του πρώτου μεταβατικού Υπουργικού Συμβουλίου που διορίστηκαν στις 2 Απριλίου 1959[1] ήταν:

Πασχάλης Πασχαλίδης Εμπορίου και Βιομηχανίας, Γλαύκος Κληρίδης Δικαιοσύνης, Πολύκαρπος Γιωρκάτζης Εργασίας, Αντώνης Γεωργιάδης Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων, Τάσσος Παπαδόπουλος Εσωτερικών, Ρηγίνος Θεοχάρους Οικονομικών), Νιαζί Μανιέρα Υγείας, Οσμάν Ορέκ άμυνας και Φαζίλ Πλουμέρ Γεωργίας.

Το Υπουργείο Εξωτερικών το κράτησε σε αυτό το στάδιο ο ίδιος ο Μακάριος.

 

Οι πρώτες δυσκολίες

Παράλληλα με τα υπουργεία ορίστηκε και η λεγόμενη Μικτή Επιτροπή Λονδίνου, έργο της οποίας ήταν να προετοιμάσει τις τελικές συμβάσεις και λεπτομέρειες όσον αφορά τις Βρετανικές στρατιωτικές Βάσεις, την παροχή διευκολύνσεων στις Βρετανικές Δυνάμεις, οικονομικά θέματα, ζητήματα ιθαγένειας κι άλλα εσωτερικά ζητήματα.

Οι εργασίες των Επιτροπών αυτών κινούνταν με αργό ρυθμό, και πολύ σύντομα προσέκρουσαν σε ανυπέρβλητες δυσκολίες, λόγω της ασάφειας πολλών στοιχείων των βασικών κειμένων των Συμφωνιών, αλλά και λόγω της αδιαλλαξίας και – σε πολλές περιπτώσεις – της κακοπιστίας μεταξύ των τριών πλευρών.

2 1
Ο στρατιωτικός αρχηγός της εοκα γεώργιος γρίβας με τον υπασπιστή του, εκείνη την περίοδο, αντώνη γεωργιάδη. Παρά το ότι ο γρίβας αναγνώρισε στα απομνημονεύματα του την πολύτιμη βοήθεια που του πρόσφερε ο α. Γεωργιάδης, αργότερα θα τον απαξιώσει και θα τον μηδενίσει.

Σύμφωνα με τον Νίκο Κρανιδιώτη, οι κυριότερες δυσκολίες που ανέκυψαν ήταν γύρω από το θέμα της έκτασης των Βρετανικών Βάσεων, των αρμοδιοτήτων του Προέδρου και του Αντιπροέδρου, της ένταξης ή μη της Δημοκρατίας στη Βρετανική Κοινοπολιτεία, της ιθαγένειας των Κυπρίων, και των χωριστών Τουρκικών Δήμων.

 

Το θέμα των βάσεων ήταν πολύ δύσκολο αφού η Βρετανία διεκδικούσε μια μεγάλη έκταση γης (122 τετραγωνικά μίλια) στην οποία συμπεριλαμβάνονταν πολλά ελληνικά και Τουρκικά χωριά.

Η ε/κυπριακή πλευρά επέμενε να μη περιληφθούν Ελληνικοί πληθυσμοί στις περιοχές των βάσεων, και να μειωθεί σημαντικά η διεκδικούμενη από τη Μ. Βρετανία έκταση.

Τελικά, ύστερα από σκληρές διαπραγματεύσεις η έκταση των Βρετανικών βάσεων περιορίστηκε σε περίπου 99 τετραγωνικά μίλια, και ρυθμίστηκαν, με αμοιβαίες υποχωρήσεις, τα ζητήματα του προσωπικού και νομικού καθεστώτος των Κυπρίων που περιλήφθηκαν σ’ αυτές.

 

Μεγάλες συζητήσεις έγιναν και για το θέμα των αρμοδιοτήτων του Προέδρου και του Αντιπροέδρου[2].

 

Διαφωνία για τους χωριστούς Δήμους

Σημαντική διαφωνία μεταξύ ε/κυπρίων και τ/κυπρίων προέκυψε και στο θέμα των χωριστών Δήμων, λόγω της ασάφειας της παραγράφου 20 της Συμφωνίας Ζυρίχης.

Η ε/κυπριακή πλευρά υποστήριζε ότι το σχετικό άρθρο αναφέρεται σε λειτουργικό και όχι εδαφικό διαχωρισμό, ενώ η τ/κυπριακή υποστήριζε το αντίθετο και επέμεναν στον πλήρη εδαφικό διαχωρισμό των Δήμων των πέντε μεγάλων πόλεων. Λόγω του ότι δεν υπήρχαν περιθώρια συμφωνίας, το θέμα αφέθηκε να εξεταστεί και να αποφασιστεί μετά την επίσημη ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

 

Αντίδραση Γρίβα για την ένταξη στην Κοινοπολιτεία

Το θέμα της ένταξης της Κύπρου στην Κοινοπολιτεία συνάντησε την έντονη αντίδραση του Γρίβα ο οποίος αντέδρασε έντονα στην εισήγηση ορισμένων (κυρίως) οικονομικών κύκλων για άμεση ένταξη της Κύπρου σε αυτό τον Οργανισμό.

Λόγω των αντιδράσεων και το θέμα αυτό έμεινε στάσιμο και παραπέμφθηκε για λήψη απόφασης από την Βουλή η οποία θα συστηνόταν μετά τις προεδρικές εκλογές.

Σημειώνεται ότι αργότερα στο θέμα αυτό η Βουλή αποφάσισε την ένταξη της Κύπρου στην Κοινοπολιτεία.

Untitled1
Τάσσος παπαδόπουλος και πολύκαρπος γιωρκάτζης, δύο μέλη της εοκα με ξεκάθαρες θέσεις εναντίον των συμφωνιών ζυρίχης – λονδίνου, αποδέχθηκαν υπουργικό διορισμό από τον μακάριο.

Τ/κυπριακή αντίδραση για την ανάμιξη Γρίβα

Η αντίδραση του Γρίβα σήμανε και την αρχή των παρεμβάσεών του στα τεκταινόμενα στην Κύπρο. Ο Γρίβας είχε την απαίτηση να ενημερώνεται για όλα και να ζητείται η άποψη του με το πρόσχημα ότι είχε το δικαίωμα ως πρώην αρχηγός της ΕΟΚΑ. Και στη συνέχεια, όπως θα δούμε, η απαίτηση αυτή θα αυξηθεί, ο Γρίβας θα αλλάζει συνεχώς θέσεις και απόψεις, θα δημιουργηθεί κρίση στις σχέσεις του με τον Μακάριο και την ελληνική κυβέρνηση και θα οδηγηθούν τα πράγματα στη συνάντηση της Ρόδου η οποία θα φέρει σύμπνοια μεταξύ τους αλλά όχι για πολύ.

 

Όμως η ανάμιξη του Γρίβα θα προκαλέσει την αντίδραση των τ/κυπρίων με επικεφαλής τους Ραούφ Ντενκτάς και Φαζίλ Κιουτσούκ.

Όπως σημειώνει ο Παναγιώτης Παπαδημήτρης[3] οι Τούρκοι δεν ήθελαν να ακούσουν για τον αρχηγό της ΕΟΚΑ Γεώργιο Γρίβα- Διγενή, τον οποίο θεωρούσαν ως τον υπ’ αριθμό ένα εχθρό τους, μια και αυτός, σαν αρχηγός της ΕΟΚΑ, είχε στρέψει την Οργάνωση και εναντίον των Τούρκων συνεργατών των βρετανών κατά τη διάρκεια του Αγώνα, προκαλώντας μεταξύ τους θύματα.

«Ο Φαζίλ Κουτσιούκ, ο Ραούφ Ντενκτάς και ο τουρκοκυπριακός Τύπος καθημερινά επετίθεντο εναντίον του Διγενή και χρησιμοποιούσαν βαριές φράσεις και χαρακτηρισμούς, έστω και αν βρισκόταν εκτός Κύπρου. Στις 14.8.1959, πέντε μόλις μήνες μετά την αναχώρηση του Διγενή από την Κύπρο ο Φαζίλ Κουτσιούκ δήλωσε: “Ο Διγενής είναι ένας ανεύθυνος άνδρας, ο οποίος δεν μπορεί να επηρεάσει τις συμφωνίες”.

Αλλά και ο Ραούφ Ντενκτάς δεν πήγαινε πίσω. Την ίδια περίοδο σχολιάζοντας δηλώσεις του Διγενή, με τις οποίες είχε διαχωρίσει τις ευθύνες του από τις συμφωνίες Ζυρίχης πρόσθετε: “Οι τελευταίες δηλώσεις του Στρατηγού Γρίβα έχουν δικαιώσει τις ανησυχίες μας. Φρικιούμε, αναλογιζόμενοι τί μπορεί να συμβεί αν ο εγωκεντρικός και εγωιστής αυτός άνδρας επιστρέψει στην Κύπρο και προκαλέσει και πάλι ταραχές”.

 

Ωστόσο οι δύο αυτοί πολιτικοί ίσως να ήταν οι τελευταίοι που είχαν δικαίωμα να μιλήσουν, εάν λάβει κανείς υπόψη ότι ενώ ανησυχούσαν, όπως δήλωναν, για το μέλλον των Συμφωνιών, τις υπέσκαπταν οι ίδιοι αφού την ίδια περίοδο προωθούσαν την διχοτόμηση και ετοιμάζονταν για ένοπλη σύγκρουση φέροντας μυστικά όπλα από την Τουρκία[4].

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ήταν και η σύλληψη από τους Βρετανούς, τον Οκτώβριο του 1959 του τουρκικού πλοιαρίου «Ντενίζ» που μετέφερε οπλισμό για τους Τ/κύπριους[5].

 

Δυσαρέσκεια από τους διορισμούς υπουργών

Όλα αυτά, μαζί με άλλα άρχισαν να ανάβουν το φυτίλι της εσωτερικής ανωμαλίας.

Ο Άντρος Παυλίδης σημειώνει ότι οι διορισμοί των υπουργών δυσαρέστησε αρκετούς από τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ που ανέμεναν να πάρουν μια θέση στο κυβερνητικό σχήμα και τους διορισμούς στην κρατική μηχανή. Όσοι δεν πήραν υπουργικό αξίωμα, αναφέρει, έγιναν αντιμακαριακοί και κατέφυγαν στον Γρίβα στην Αθήνα καταγγέλλοντας διώξεις, αδικίες και κατατρεγμούς, με τον Γρίβα να πιστεύει τα όσα του έλεγαν[6].

 

Ο δε Τ. Χατζηδημητρίου σημειώνει κάτι παρόμοιο, αναφέροντας ότι «Ουσιαστικά, με τον διορισμό σε βασικά πόστα εσωτερικής διακυβέρνησης πρώην μελών και αγωνιστών της ΕΟΚΑ, προσεταιρίστηκε την προϋπάρχουσα κατάσταση. Τα άλλα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου, επιλεγμένα μέσα από μεγαλοαστικές οικογένειες, πολιτικά άχρωμα, δεν μείωναν τη σημασία της επιλογής των μελών της ΕΟΚΑ.

Ο σχηματισμός κυβέρνησης και η ανάθεση βασικών υπουργείων σε πρώην στελέχη της ΕΟΚΑ μπορεί να ικανοποιούσε το αίσθημα δικαίωσης των αγωνιστών, όμως ο μονοπωλιακός της χαρακτήρας αποτέλεσε και τον πυρήνα μιας εσωτερικής διάσπασης. Οι αγωνιστές που δεν ευνοήθηκαν αποτέλεσαν και τον πρώτο πυρήνα εσωτερικής ρήξης και αντιπαράθεσης. Όμως δεν ήταν οι μόνοι δυσαρεστημένοι. Απογοήτευση αισθάνθηκαν και όλοι οι άλλοι που διαδραμάτισαν ρόλο στον αγώνα όμως δεν ήταν μέσα στην ΕΟΚΑ και ούτε αγωνίστηκαν με τα όπλα»[7].

 

Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Μακάριος έκανε και μια κίνηση που ενόχλησε τον Γρίβα. Διόρισε στο υπουργικό συμβούλιο μέλη της ΕΟΚΑ, τα οποία είχαν ταχθεί εναντίον των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου, όπως ο Π. Γιωρκάτζης, ο Τ. Παπαδόπουλος και το δεξί χέρι του Γρίβα και υπαρχηγός της ΕΟΚΑ Αντώνης Γεωργιάδης. Αυτή η κίνηση αποσκοπούσε στο να λάβει υποστήριξη ο Μακάριος από όσο το δυνατό περισσότερους αγωνιστές της ΕΟΚΑ.

 

Στην τ/κυπριακή κοινότητα δεν ακολουθήθηκε η ίδια οδός. Ο Φαζίλ Κιουτσούκ διόρισε σε υπουργικά πόστα στενούς συνεργάτες του και παράγοντες της τ/κυπριακής κοινότητα. Όμως σε αυτή την περίπτωση έμειναν εκτός τα μέλη της ΤΜΤ τα οποία προσκολλήθηκαν στον Ρ. Ντενκτάς ο οποίος ηγείτο της Τουρκικής Κοινοτικής Συνέλευσης.

[1] Τάκη Χατζηδημητρίου, «Κυπριακή Δημοκρατία 1959 – 1964, κράτος και παρακράτος», σελ. 75.

[2] Οι πληροφορίες για όλα τα πιο πάνω λήφθηκαν από το βιβλίο του Νίκου Κρανιδιώτη «Δύσκολα Χρονια», σελ. 406, 407.

[3] http://www.papademetris.net/index.php?option=com_content&view=article&id=1942:s-1384&catid=183:1959-1960-4&Itemid=120

[4] Εδώ πρέπει να σημειωθεί πως και στην ε/κ κοινότητα δεν είχε εγκαταλειφθεί η ένωση.

[5] Το «Ντενίζ», με καπετάνιο τον Ρεσάτ Γιαβούζ, μηχανικό τον Ογούζ Κόντογλου και ασυρματιστή τον μόνιμο αρχιλοχία διαβιβάσεων του τουρκικού στρατού Αλί Λεβέντ, ανακόπηκε από βρετανική ακταιωρό, φορτωμένο με 6.000 βόμβες, 500 τυφέκια και ένα εκατομμύριο φυσίγγια, στις 18 Οκτωβρίου 1959. Σημειώνεται ότι η μυστική μεταφορά πολεμικού υλικού από την Τουρκία είχε ήδη αρχίσει από τον Ιανουάριο του 1959.

[6] Α. Παυλίδη, «Μακάριος», τ. Α’, σελ. 561, 562.

[7] Τ. Χατζηδημητρίου, ο.π. σελ. 76

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.