Προτάσεις για τη διαµόρφωση σχεδίου επίλυσης του κυπριακού προβλήµατος

People wearing protective masks walk next to a Cypriot flag painted on a wall in capital Nicosia, Cyprus April 27, 2021. REUTERS/Yiannis Kourtoglou

Σε µια περίοδο εντάσεων και παρατεταµένου αδιεξόδου στις προσπάθειες επίλυσης του κυπριακού προβλήµατος, η πρόσφατη ανακοίνωση της «∆εξαµενής Σκέψης της Ανατολικής Μεσογείου» προβάλλει επίµονα αισιόδοξη.

Τα 12 µέλη της δικοινοτικής οµάδας συνέταξαν, µάλιστα, µια ολοκληρωµένη σειρά ιδεών για υποβοήθηση των προσπαθειών επίλυσης του Κυπριακού. Τα 12 µέλη είναι οι Χρήστος Π. Παναγιωτίδης, Λάκης Ν. Ζαβαλλής, Ανδρούλα Βασιλείου, Τάκης Χατζηδηµητρίου, Λεόντιος Ιεροδιακόνου, Serdar Atai, Χαράλαµπος Μ. Χαραλάµπους, Esra Aygin, Ολυµπία Συρίµη Στυλιανού, Μάριος Α. Μπαχάς, Παναγιώτης (Τάκης) Ζαφειρόπουλος, Mine Yücel.

Η «∆εξαµενή Σκέψης της Ανατολικής Μεσογείου» σηµειώνει, δηµοσιοποιώντας την Πρόταση, ότι αυτή είναι βασισµένη στις επιτευχθείσες συγκλίσεις και στο Πλαίσιο Γκουτέρες µε έµφαση στα θέµατα καθηµερινότητας και στην αντιµετώπιση των φόβων και των ανησυχιών των πολιτών. Ζητείται, µάλιστα, από τους υποψήφιους Προέδρους και από τους ανθρώπους των δύο κοινοτήτων να τη µελετήσουν χωρίς προκαταλήψεις και να υποβάλουν τις αντιπροτάσεις τους. Η Πρόταση χωρίζεται σε 13 κεφάλαια, στα οποία καταπιάνεται, µεταξύ άλλων, τόσο µε θέµατα διακυβέρνησης, ασφάλειας, οικονοµίας, όσο και µε θέµατα παιδείας και πολιτισµού, κοινωνικής συνοχής και συµβόλων.

Οµοσπονδιακές και διασυνδεδεµένες αρµοδιότητες

Στον πρόλογο της Πρότασης αναγνωρίζεται ότι στην Κύπρο λειτουργούν µετά το 1974 η αναγνωρισµένη Κυπριακή ∆ηµοκρατία και ένα µη αναγνωρισµένο σύστηµα διοίκησης. Και τα δύο διαθέτουν το δικό τους σύστηµα διακυβέρνησης, το οποίο σε περίπτωση οµοσπονδιακής λύσης, εκτός κι αν αποφασιστεί διαφορετικά, θα «κληροδοτηθούν» αντίστοιχα στη βόρεια και στη νότια συνιστώσα την Οµοσπονδία πολιτεία. Γι’ αυτό η Πρόταση εισηγείται ότι ορισµένα ζητήµατα –όπως εκείνα που αφορούν το νόµισµα της χώρας και την κεντρική της τράπεζα, τις δηµοσιοοικονοµικές πολιτικές κ.λπ.– ρητά κατηγοριοποιούνται ως «οµοσπονδιακές λειτουργίες», ενώ σε άλλα ζητήµατα (όπως η φορολογία, η κοινωνική ασφάλιση, οι δηµόσιες συντάξεις και η δηµόσια υγεία) υπάρχει διασύνδεση των δυο συστηµάτων. Στον τοµέα της αστυνόµευσης, της δηµόσιας ασφάλειας και της δικαιοσύνης, υπεράνω των συστηµάτων των δύο συνιστωσών πολιτειών υπάρχει το «οµοσπονδιακό επίπεδο», µε αρµοδιότητα σε ολόκληρη την επικράτεια της χώρας.

Στην Πρόταση προβλέπεται ότι οι «ανεξάρτητοι αξιωµατούχοι» (Γενικός Εισαγγελέας, Γενικός Ελεγκτής κ.λπ.) θα λειτουργούν και στο οµοσπονδιακό επίπεδο και στο πολιτειακό επίπεδο, εξασφαλίζοντας έτσι την οµοιόµορφη εφαρµογή των κανόνων που έχουν διαµορφωθεί από κοινού σε όλη τη γεωγραφική έκταση της οµοσπονδίας.

Υποστηρίζεται επίσης ότι το σύστηµα πρέπει να έχει επαρκή ευελιξία και την ικανότητα να προσαρµόζεται στις διαφοροποιούµενες συνθήκες, πάντοτε όµως στη βάση της σύµπλευσης των δύο συνιστωσών την Οµοσπονδία πολιτειών, που θα εκφράζεται µε τη «µία θετική ψήφο» και των δύο πλευρών.

Πλήρης σεβασµός των θεµελιωδών δικαιωµάτων

Στην Πρόταση τονίζεται ότι θα πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστά τα ατοµικά δικαιώµατα που απορρέουν από την ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία απαριθµούνται στα Άρθρα 18 έως 25 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι θεµελιωµένα στις βασικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, θα πρέπει να διασφαλίζεται η Ελεύθερη ∆ιακίνηση και η Μόνιµη Εγκατάσταση σε όλη την επικράτεια της Κύπρου, καθώς και η Ιθαγένεια.

Σηµειώνεται ακόµα ότι δεν πρέπει να υπάρχει καµία διάκριση στο δικαίωµα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δηµοτικές εκλογές και στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που πραγµατοποιούνται στον τόπο της µόνιµής τους κατοικίας. ∆ιευκρινίζεται ότι για σκοπούς διατήρησης της διζωνικότητας της Οµοσπονδιακής ∆ηµοκρατίας της Κύπρου η αναγνώριση του δικαιώµατος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις πολιτειακές εκλογές σε πολίτες της άλλης συνιστώσας πολιτείας θα επαφίεται αποκλειστικά στην κάθε πολιτειακή κυβέρνηση και θα συνεπάγεται την απώλεια του δικαιώµατος αυτού στην άλλη συνιστώσα πολιτεία.

Επίσης, διευκρινίζεται ότι για ένα µεταβατικό διάστηµα 10 ετών το δικαίωµα της ελεύθερης (µόνιµης) εγκατάστασης του πολίτη της µιας συνιστώσας πολιτείας στην άλλη θα περιορίζεται στο 50% του συνόλου των µόνιµα εγκατεστηµένων πολιτών σε κάθε συγκεκριµένο δήµο ή κοινότητα.

Τέλος, διευκρινίζεται ότι η παραχώρηση της ιθαγένειας της Οµοσπονδιακής Κυπριακής ∆ηµοκρατίας θα αποφασίζεται από την κάθε συνιστώσα πολιτεία, υπό την προϋπόθεση ότι θα πληρούνται στο ακέραιο οι προϋποθέσεις που θα τίθενται από την Οµοσπονδιακή Κυβέρνηση, στη βάση της αναλογίας 1:4 για Έλληνες και Τούρκους υπηκόους.

Η νοµική υπόσταση της Οµοσπονδιακής Κυπριακής ∆ηµοκρατίας

Η Οµοσπονδιακή Κυπριακή ∆ηµοκρατία είναι ένα ενωµένο κράτος µε οµοσπονδιακή, διζωνική, δικοινοτική δοµή, µε ενιαία κυριαρχία, ενιαία διεθνή προσωπικότητα και ενιαία ιθαγένεια και είναι ενταγµένη στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως πλήρες κράτος-µέλος.

Η Οµοσπονδιακή Κυπριακή ∆ηµοκρατία, που θα προέλθει από τη µετεξέλιξη της προϋπάρχουσας Κυπριακής ∆ηµοκρατίας, αποτελείται από δύο ισότιµες συνιστώσες πολιτείες, εκείνη της Βόρειας Κύπρου και εκείνη της Νότιας Κύπρου. Αναφέρεται επίσης ότι η Οµοσπονδιακή Κυπριακή ∆ηµοκρατία είναι διάδοχος της Κυπριακής ∆ηµοκρατίας και, συνεπώς, αναλαµβάνει όλα τα διεθνή δικαιώµατα και τις υποχρεώσεις της, συµπεριλαµβανοµένων και των δικαιωµάτων και υποχρεώσεων που προκύπτουν από την ιδιότητα της ως κράτους-µέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Οργανισµού των Ηνωµένων Εθνών.

Το σύνταγµα της Οµοσπονδιακής ∆ηµοκρατίας δεν προβλέπει τη δυνατότητα απόσχισης της µιας των συνιστωσών πολιτειών, ή µέρους αυτής, προς δηµιουργία ενός ανεξάρτητου, κυρίαρχου κράτους ή για την προσχώρηση σε άλλο υφιστάµενο κράτος. Εάν συµβεί κάτι τέτοιο, τότε όλα τα δικαιώµατα της αποσχισθείσας πολιτείας, συµπεριλαµβανοµένων και τυχόν κυριαρχικών της δικαιωµάτων, αυτόµατα περιέρχονται στην άλλη συνιστώσα πολιτεία.

Εκτελεστική Εξουσία – Προεδρία

Οι Πρόεδροι της κάθε συνιστώσας πολιτείας εκλέγονται ταυτόχρονα, µε άµεση εκλογή, για πενταετή θητεία. Για την εξασφάλιση µιας ελάχιστης κοινής συναντίληψης επί των βασικών θεµάτων της διακυβέρνησης της χώρας, οι υποψήφιοι Πρόεδροι υποδεικνύουν, κατά την έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας, έναν µοναδικό υποψήφιο Πρόεδρο της άλλης συνιστώσας πολιτείας µε τις θέσεις του οποίου υπάρχει η µεγίστη δυνατή συναντίληψη και µε τον οποίον είναι έτοιµοι να συνεργασθούν. Ο κάθε εγγεγραµµένος ψηφοφόρος ψηφίζει, µε κοινό ψηφοδέλτιο (αλλά διαφορετικού χρώµατος για κάθε συνιστώσα πολιτεία), το ζεύγος των υποψηφίων της επιλογής του.

Πρόεδροι των Συνιστωσών Πολιτειών θα ανακηρύσσονται οι συγκεντρώσαντες από κοινού τον µέγιστο αριθµό σταθµισµένων έγκυρων ψήφων σε όλη την επικράτεια της χώρας, ενώ Πρόεδρος της Οµοσπονδιακής Κυβέρνησης αναλαµβάνει, εκ περιτροπής, ο ένας εκ των δύο. Κατά το χρόνο της θητείας του Προέδρου της µίας συνιστώσας πολιτείας ως προέδρου της Οµοσπονδιακής Κυβέρνησης, ο Πρόεδρος της άλλης πολιτείας εκτελεί χρέη αντιπροέδρου της Οµοσπονδιακής Κυβέρνησης.

Εκτελεστική Εξουσία – Υπουργικό Συµβούλιο

Του Οµοσπονδιακού Υπουργικού Συµβουλίου προεδρεύει ο εκάστοτε Πρόεδρος της Οµοσπονδιακής Κυπριακής ∆ηµοκρατίας και, τούτου προσωρινά κωλυοµένου, τον αναπληρώνει ο Αντιπρόεδρος. Στο Οµοσπονδιακό Υπουργικό Συµβούλιο συµµετέχουν 11 υπουργοί, οι οποίοι επιλέγονται µετά από διαβούλευση των Προέδρων των δύο συνιστωσών πολιτειών, κατά τρόπο που να οδηγεί στην επιλογή 7 υπουργών µε το δικαίωµα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στη νότια πολιτεία και 4 υπουργών µε ανάλογο δικαίωµα στη βόρεια πολιτεία.

∆ιακυβέρνηση – Μηχανισµός Επίλυσης Αδιεξόδων

Παρά το ότι στο σχέδιο περιλαµβάνονται δικλείδες ασφαλείας, δεν µπορεί να αποκλεισθεί παντελώς το ενδεχόµενο να οδηγηθεί η διακυβέρνηση της χώρας σε αδιέξοδες καταστάσεις. Σε τέτοια περίπτωση, θα επιζητείται η συνδροµή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η θέση της οποίας θα είναι δεσµευτική και άµεσα εκτελεστή, διατηρουµένου, βέβαια, του δικαιώµατος οποιουδήποτε θιγοµένου να προσφύγει κατά της απόφασης στο Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο.

Ασφάλεια και εγγυήσεις

Η Οµοσπονδιακή Κυπριακή ∆ηµοκρατία πρέπει να διασφαλίζει ότι και οι δύο κοινότητες αισθάνονται ασφαλείς, ενώ θα υπάρχει συµφωνία ότι στη νέα τάξη πραγµάτων δεν µπορεί οποιαδήποτε χώρα να έχει θεσµοθετηµένα δικαιώµατα µονοµερούς επέµβασης στην Κύπρο.

Για την οµαλή µετεξέλιξη, θα πρέπει να υπάρχει ένα σύστηµα παρακολούθησης της εφαρµογής της συµφωνηµένης λύσης και η δυνατότητα άµεσης παροχής αποτελεσµατικής βοήθειας στην επίλυση προβληµάτων που θα ανακύψουν. Με αυτόν τον τρόπο, αναφέρεται, η αναγκαιότητα ύπαρξης εγγυητριών δυνάµεων θα αντικατασταθεί µε µια Συνθήκη Φιλίας.

Η 40σέλιδη πρόταση είναι αναρτηµένη στην ιστοσελίδα eastmed-thinktank.com

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.