Προσπαθούμε για ένα δημοκρατικό σοσιαλισμό του 21ου αιώνα

Μία συζήτηση για τις προεδρικές εκλογές στην Κροατία σήμερα, 22 Δεκεμβρίου, με την υποψήφια πρόεδρο με το Μέτωπο των Εργατών, Καταρίνα Πέοβιτς

Συνέντευξη στον Δημήτρη Γκιβίση από την Εποχή

Πώς θα χαρακτήριζες τη σημερινή κατάσταση στην Κροατία;

Σε κοινωνικό επίπεδο, η κατάσταση είναι, χωρίς υπερβολές, καταστροφική. Θα ήθελα να το διασαφηνίσω αυτό με αριθμούς, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η Κροατία έχει λίγο λιγότερους από 4.000.000 κατοίκους: 330.000 πολίτες έχουν μπλοκαρισμένους λογαριασμούς, 800.000 άνθρωποι ζουν με λιγότερα από 2.000 HRK (κούνα) τον μήνα (σημ: ένα κούνα ισούται με 0,13 ευρώ, επομένως με λιγότερα από 268 ευρώ), 100.000 άτομα λαμβάνουν σύνταξη μικρότερη από 500 HRK (67 ευρώ), πάνω από το 52% των συνταξιούχων έχει σύνταξη κάτω από το όριο της φτώχειας και το 27,9% του συνολικού πληθυσμού, σχεδόν 1.200.000 άνθρωποι, ζουν στο όριο της φτώχειας. Οι χαμηλοί μισθοί, η πτώση της βιομηχανίας και οι περικοπές των θέσεων εργασίας είναι οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους η Κροατία αντιμετωπίζει σήμερα τη μεγαλύτερη πτώση του πληθυσμού, αφού τα τελευταία δύο χρόνια 172.604 άνθρωποι έχουν μεταναστεύσει σε έξι χώρες: Γερμανία, Αυστρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Σουηδία, και Νορβηγία. Η αυξανόμενη στρατιά των ανέργων μειώνει το κόστος της εργασίας, ενώ ο νόμος επιτρέπει σχεδόν την κάθε απασχόληση να είναι προσωρινή (σημ: η νομιμοποίηση της επισφαλούς εργασίας έγινε από την τελευταία κυβέρνηση των σοσιαλδημοκρατών). Τέτοιες επισφαλείς συνθήκες δημιουργούν το φυτώριο για τη συστηματική διαφθορά των πεινασμένων ανθρώπων, που έχουν ενσωματωθεί βαθιά στον πυρήνα της πολιτικής σε εθνικό και σε τοπικό επίπεδο. Το κάθε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην αγορά επιτυγχάνεται κυρίως λόγω των πολιτικών σχέσεων, αντί της επάρκειας και της αξιοκρατίας. Η πολιτική διαφθορά, η έλλειψη διαφάνειας, το πελατειακό σύστημα, η έλλειψη λογοδοσίας και οι υψηλοί φόροι είναι η τρέχουσα πραγματικότητα. Είναι ένα ανησυχητικό φαινόμενο και συγχρόνως ένα προφανές σημάδι ότι το σημερινό σύστημα απαιτεί ριζική αλλαγή.

Η μάχη των εκλογών

Πώς είναι το πολιτικό σκηνικό μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές;

Από την πλευρά μας, βλέπουμε ότι αυτός ο πολιτικός αγώνας συγκεντρώνεται και πάλι σε δύο τύπους συντηρητικών δημαγωγών, όπως ο Τραμπ, ο Μπολσονάρο και άλλοι, που υποστηρίζουν ότι η διαφθορά αποτελεί μέρος της ηθικής διαφθοράς και δεν έχει σχέση με κοινωνικοπολιτικές αιτίες (σημ: αναφέρεται στην νυν πρόεδρο, τη συντηρητική Κολίντα Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς, και στον σοσιαλδημοκράτη Ζόραν Μιλάνοβιτς). Οι υποψήφιοι αυτού του αντιδραστικού λαϊκισμού υπόσχονται ότι αν τους δοθεί δύναμη, όλα θα πάνε καλά γιατί είναι ανεξάρτητοι και δεν είναι διεφθαρμένοι. Η αλήθεια όμως είναι ότι και οι δύο εξαρτώνται πάρα πολύ από το κεφάλαιο. Υπάρχουν, επίσης, άλλοι υποψήφιοι, που είναι τεχνοκράτες, που απορρίπτουν «την αριστερά και τη δεξιά» και ισχυρίζονται ότι είναι ειλικρινείς και ικανοί, οι λεγόμενοι «πολιτικοί εμπειρογνώμονες». Αλλά όλοι ξέρουμε ότι δεν υπάρχουν ουδέτερες πολιτικές. Αν επενδύουμε περισσότερο για την υγεία και την εκπαίδευση και λιγότερο για τα αεροπλάνα, την εκκλησία και τις προνομιακές συντάξεις, αυτό σημαίνει αριστερή πολιτική. Η Αριστερά και η Δεξιά εκπροσωπούν συγκεκριμένες κοινωνικές τάξεις, δεν είναι απλώς μια έκφραση, είναι πολιτικές ιδέες που έχουν εσωτερική συνοχή και ταξικό περιεχόμενο. Αν και οι δημοσκοπήσεις προβλέπουν, μέχρι στιγμής, έναν σκληρό αγώνα μεταξύ αυτών των δύο τύπων δημαγωγών, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν αν ο λαός αναγνωρίσει τη δημοκρατική πολιτική του σοσιαλισμού ως ένα όραμα για μια πραγματική κοινωνική αλλαγή στην κατεύθυνση της οικονομίας και της ιδιοκτησίας για ολόκληρη την κοινωνία. Δυστυχώς, όσοι έχουν περισσότερα χρήματα για την προεκλογική εκστρατεία επιτυγχάνουν και τα καλύτερα αποτελέσματα. Αυτή δεν είναι μια ισότιμη μάχη. Εκείνοι που εκπροσωπούν το κεφάλαιο και εκείνοι που αγωνίζονται για τον λαό, δεν ήταν ποτέ στην ίδια θέση εκκίνησης.

Ποια είναι τα κυριότερα σημεία της εκλογικής σας πλατφόρμας;

Η καμπάνια μας καλεί για έναν δημοκρατικό σοσιαλισμό του 21ου αιώνα. Είναι μια όλο και πιο δημοφιλής ιδέα στην κοινωνία, που βασίζεται στο «σοσιαλιστικό τρίγωνο»: την κοινωνική ιδιοκτησία, την αυτοδιαχείριση των εργαζομένων και την παραγωγή για τις ανάγκες της πλειοψηφίας. Πρόκειται για μια κοινωνία στην οποία η οικονομία και η ιδιοκτησία θα είναι στην εξουσία ολόκληρης της κοινωνίας, η οικονομική δραστηριότητα θα χαλαρώσει προς το συμφέρον της κάλυψης των αναγκών του συνόλου και η επιδίωξη του ιδιωτικού κέρδους θα αντικατασταθεί από το ενδιαφέρον για το βιοτικό επίπεδο, την επαγγελματική ασφάλεια, την υγεία, την εκπαίδευση και την ευημερία της πλειοψηφίας. Η αλήθεια είναι ότι οι εξουσίες του προέδρου είναι περιορισμένες. Αλλά αν ο πρόεδρος επικρίνει έντονα την κοινωνική ανισότητα και την αδικία, τότε αυτή η θέση έχει κάποια σημασία. Η νίκη στις προεδρικές εκλογές θα σήμαινε την εξασφάλιση ορισμένων εργαλείων για να δράσουμε υπέρ των κοινωνικά αποκλεισμένων και των καταπιεσμένων. Επίσης, ως πρόεδρος θα υποστηρίξω την αποστρατιωτικοποίηση, τη μείωση των στρατιωτικών δαπανών, την απόσυρση των Κροατών στρατιωτών από τις διεθνείς στρατιωτικές αποστολές, και, τέλος, την αποχώρηση της Κροατίας από το ΝΑΤΟ.

Η ριζοσπαστική Αριστερά

Πώς είναι σήμερα τα πράγματα στην κροατική Αριστερά;

Η τρέχουσα πτώση του SDP (Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα) είναι ένα πλεονέκτημα για τη ριζοσπαστική Αριστερά. Όμως ενώ οι τάσεις είναι θετικές για εμάς, η κατάσταση δεν είναι πολύ καλή. Αυτό που αισθάνομαι ως πρωταρχική μας επιτυχία είναι η αναβίωση ορισμένων ιδεών που είχαν δαιμονοποιηθεί για πολλά χρόνια. Όχι πολύ καιρό πριν, δεν μπορούσες να πεις λέξεις όπως «σοσιαλισμός» και να μη μοιάζεις με οτιδήποτε άλλο εκτός από παλαιομοδίτης και ανόητος. Σήμερα, ενώ εξακολουθεί να είναι κάπως σαν μια περιθωριακή ιδέα, ο σοσιαλισμός υπάρχει ως επιλογή, ως κάτι που συζητιέται και όχι απλώς ως κάτι αφηρημένο. Όσον αφορά τις συμμαχίες μας, εκτός από ορισμένα προοδευτικά σωματεία και μικρότερες αριστερές οργανώσεις, εξακολουθούμε να συνεργαζόμαστε με τα κόμματα που συμμαχήσαμε για τις δημοτικές εκλογές στο Ζάγκρεμπ και κερδίσαμε τέσσερις έδρες στο δημοτικό συμβούλιο με ποσοστό 7,64%. Τα ίδια δεν είναι εντελώς ομοιογενή, αλλά αυτή που είναι η μεγαλύτερη διαφορά μας είναι το εντονότερο ενδιαφέρον τους για τις μεταρρυθμίσεις, το περιβάλλον και την τοπική κοινότητα, ενώ για εμάς κύριος στόχος είναι ο αντικαπιταλισμός. Παρά τις διαφορές αυτές, μπορώ να δω τη συνέχεια της συνεργασία μας, αλλά κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ποια θα είναι η κατάσταση, ακόμη και στο εγγύς μέλλον.

Τι προοπτικές υπάρχουν για τους αγώνες ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό και τον εθνικισμό στη χώρα σου;

Σχεδόν όλες οι πολιτικές επιλογές είναι παρωδία των φιλελεύθερων και εθνικιστικών δογμάτων. Οι πόλεμοι από τις αρχές της δεκαετίας του ΄90 είναι ακόμα πολύ ζωντανοί σήμερα, περισσότερο ίσως και από όσο ήταν πριν από δέκα χρόνια. Ο κροατικός στρατός εκείνης της περιόδου θεωρείται ως αλάθητος και κάθε κριτική αντιμετωπίζεται με βαριές κατηγορίες. Παράλληλα, τα ΜΜΕ παρουσιάζουν τους δημόσιους υπαλλήλους ως τεμπέληδες και προνομιούχους, κάνοντας τους εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα να στρέφονται περισσότερο ενάντια σε αυτούς παρά στους πραγματικούς εχθρούς τους. Εμείς προσπαθούμε να αποκαλύψουμε την πραγματική σύγκρουση που γίνεται στην κοινωνία, η οποία δεν είναι μεταξύ των Κροατών και των Σέρβων ή των εργαζομένων του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα. Η εκστρατεία μας προσπαθεί να μιλήσει περισσότερο για την εργασία και το κεφάλαιο και για την κατεύθυνση που έχει πάρει η κροατική οικονομία τα τελευταία τριάντα χρόνια. Είναι μια κατεύθυνση αποβιομηχανοποίησης και σχεδόν πλήρους προσανατολισμού προς το εμπόριο και τον τουρισμό. Θέλουμε να προειδοποιήσουμε ότι μια τέτοια κατεύθυνση δεν είναι βιώσιμη και να υποστηρίξουμε τους εργαζόμενους των υπόλοιπων κλάδων, όπως κάνουμε με όλους τους αγώνες των εργαζομένων. Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί πρόσφατα, αλλά με την απελπιστική κατάσταση στον ορίζοντα, οι κάποτε παθητικοί και παραιτημένοι εργαζόμενοι της Κροατίας αρχίζουν να γίνονται πιο επαναστατημένοι, να απεργούν και να διαμαρτύρονται. Υπάρχουν ελπίδες για τους αντικαπιταλιστικούς και τους αντιεθνικιστικούς αγώνες, αλλά σίγουρα δεν είναι μια εύκολη υπόθεση.

(*) Το Μέτωπο Εργατών είναι ένα ενωτικό εγχείρημα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, που δημιουργήθηκε το 2014 επηρεασμένο σε μεγάλο βαθμό από τον ΣΥΡΙΖΑ και το Ποδέμος.