Σωτήρης Ρούσσος: Ανεπαίσθητη η επιρροή της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας στην τουρκική συμπεριφορά



“Αν η Ε.Ε. δεν συνοδεύει το «καρότο» της όποιας πρωτοβουλίας για αναζωογόνηση των ευρωτουρκικών σχέσεων με το «μαστίγιο» αυστηρών κυρώσεων που θα πονέσουν την ήδη τραυματισμένη τουρκική οικονομία, τότε κάθε συζήτηση για αποτελεσματικότητα των αποφάσεών της απέναντι στην Τουρκία είναι άνευ ουσίας”

“Η κατακόρυφη μείωση της οικονομικής σημασίας των υπαρκτών και των εικαζόμενων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων θα πρέπει να κάνει Κύπρο και Ελλάδα να αλλάξουν τη στρατηγική συμμαχιών τους που μέχρι σήμερα είχε ως κέντρο αναφοράς τα κοιτάσματα αυτά. Σήμερα η Τουρκία πιστεύει ότι είναι η ιστορική στιγμή της να γίνει ο ηγεμόνας της Ανατολικής Μεσογείου και αυτό εντείνει την αδιαλλαξία της κάνοντας την επίλυση του Κυπριακού εξαιρετικά δύσκολη επιλογή”

 

* Η ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας πνέει τα λοίσθια και δεν μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης προς την Άγκυρα για συμμόρφωσή της με τη διεθνή νομιμότητα.

* Η οποιαδήποτε στρατηγική της Κύπρου και της Ελλάδας έχει σαν άξονα αναφοράς τους υδρογονάνθρακες, είναι λανθασμένη.

* Η Ελλάδα και η Κύπρος θα πρέπει να διασυνδέσουν μεθοδικά και σε βάθος χρόνου διαφορετικά ευρωπαϊκά ζητήματα με τη συμπεριφορά της Άγκυρας, ώστε να υπάρξει αποτελεσματική πίεση και πιθανόν κυρώσεις.

Δύο τοποθετήσεις από τον αναπληρωτή Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και υπεύθυνο του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών Σωτήρη Ρούσσο, οι οποίες δείχνουν το βαθύ αδιέξοδο της εξωτερικής πολιτικής της Κύπρου και της Ελλάδας… Και μια εισήγηση για το πώς αυτή θα πρέπει να επαναπροσανατολιστεί…

 

 

Συνέντευξη στη Νίκη Κουλέρμου

 

 

Η πρωτοβουλία που έχει αναλάβει η ΕΕ για προσέγγιση της Τουρκίας μέσα από πιθανή αναθεώρηση των ευρωτουρκικών σχέσεων μπορεί να αλλάξει κάτι στις προκλητικές συμπεριφορές της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας πνέει τα λοίσθια και δεν μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης προς την Άγκυρα για συμμόρφωσή της με τη διεθνή νομιμότητα. Επίσης δεν νομίζω ότι η Ε.Ε. έχει αυτή τη στιγμή κάποια εναλλακτική στρατηγική για τις ευρωτουρκικές σχέσεις που να μπορεί να «προσφέρει» στην Άγκυρα. Με δεδομένη μάλιστα τη διάσταση απόψεων μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας για την αντιμετώπιση των τουρκικών ηγεμονικών φιλοδοξιών και τα πολύ μεγάλα οικονομικά συμφέροντα ευρωπαϊκών εταιρειών στην Τουρκία, η επιρροή της πρωτοβουλίας αυτής στη συμπεριφορά της είναι μάλλον ανεπαίσθητη.

 

 

Θεωρείτε συνετό, επικίνδυνο ή όχι το ενδεχόμενο να «πακετοποιηθεί» το Κυπριακό με το θέμα των υδρογονανθράκων στο πλαίσιο αυτού του διαλόγου που εξαγγέλλεται;

Είναι πιθανόν, αλλά ελπίζω ότι η ελληνική πλευρά θα το αποκρούσει. Γενικότερα θεωρώ ότι οποιαδήποτε στρατηγική της Κύπρου και της Ελλάδας έχει σαν άξονα αναφοράς τους υδρογονάνθρακες είναι λανθασμένη γιατί ξεχνά ότι ο στόχος της Τουρκίας να γίνει περιφερειακός ηγεμόνας και να καταστήσει ολόκληρη την Κύπρο προτεκτοράτο της δεν εξαρτάται από την ύπαρξη και την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων.

 

 

Αν η ΕΕ μπορεί να γίνει πιο αυστηρή στις κυρώσεις απέναντι στην Τουρκία, τότε γιατί δεν το είδαμε στην πράξη; Γιατί ο Πρόεδρος Αναστασιάδης επανειλημμένα τις τελευταίες βδομάδες εκφράζει προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα των αποφάσεων της ΕΕ απέναντι στην Τουρκία;

Αν η Ε.Ε. δεν συνοδεύει το «καρότο» της όποιας πρωτοβουλίας για αναζωογόνηση των ευρωτουρκικών σχέσεων με το «μαστίγιο» αυστηρών κυρώσεων που θα πονέσουν την ήδη τραυματισμένη τουρκική οικονομία, τότε κάθε συζήτηση για αποτελεσματικότητα των αποφάσεών της απέναντι στην Τουρκία είναι άνευ ουσίας. Η Ελλάδα και η Κύπρος θα πρέπει να διασυνδέσουν μεθοδικά και σε βάθος χρόνου διαφορετικά ευρωπαϊκά ζητήματα με τη συμπεριφορά της Άγκυρας ώστε να υπάρξει αποτελεσματική πίεση και πιθανόν κυρώσεις.

 

 

Η Τουρκία έχει πολλές φορές διαμηνύσει ότι δεν θα γίνει τίποτε στην περιοχή της Αν. Μεσογείου χωρίς τη δική της συμμετοχή. Από την άλλη έχει πολλές φορές διακηρυχθεί, από πλευράς Λευκωσίας, τουλάχιστον, ότι οι τριμερείς συνεργασίες δεν αποκλείουν κανέναν, ούτε και την Τουρκία. Αν ισχύουν και τα δύο, τότε δεν έπρεπε λογικά να υπάρξει σημείο συνάντησης;

Όχι. Γιατί η Τουρκία αυτό που διαμηνύει είναι ότι δεν θα γίνει τίποτε στην περιοχή της Αν. Μεσογείου χωρίς τη δική της ηγεμονική συμμετοχή. Αυτή η ηγεμονική αξίωση είναι που δυσκολεύει την ένταξή της στα σχήματα συνεργασίας και βέβαια η πάγια άρνησή της να αναγνωρίσει τη νομιμότητα και την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

 

 

Οι πλείστοι διεθνείς αναλυτές παρουσιάζουν την προσφυγή στη Χάγη ως μια σοφή επιλογή για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Γιατί δεν υιοθετήθηκε έως τώρα;

Η προσφυγή στη Χάγη θα ήταν μια καλή λύση για την επίλυση της ελληνοτουρκικής διαφοράς για την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα, αλλά υπάρχουν σοβαρά θέματα πριν φτάσουμε στο Δικαστήριο. Πριν πάμε στη Χάγη θα πρέπει να γίνει συνυποσχετικό μιας και η Τουρκία δεν έχει αποδεχθεί τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου. Και για να γίνει συνυποσχετικό πρέπει να κάτσουμε να συζητήσουμε, δηλαδή να διαπραγματευτούμε διμερώς με τους γείτονες τι θα εκδικαστεί. Πιστεύει κανείς ότι οι Τούρκοι θα δεχτούν να εκδικαστεί μόνο η ΑΟΖ και η υφαλοκρηπίδα; Όχι, βέβαια. Το έχουν πει άλλωστε, θέλουν να βάλουν όλες τις διαφορές που θεωρούν ότι υπάρχουν. Συνεπώς θα πάμε σε μια διμερή διαπραγμάτευση όπου η Άγκυρα ενισχυμένη από τη διεθνή συγκυρία θα φορτώνει το καλάθι των διαφορών ακόμη και με απαράδεκτες αξιώσεις προκειμένου να τις νομιμοποιήσει στα μάτια της διεθνούς κοινότητας και να κάνει “ανατολίτικο” παζάρι. Τότε η Αθήνα θα πρέπει να αποφασίσει είτε να αποχωρήσει από τη διαπραγμάτευση και να φανεί ότι αυτή τορπιλίζει τη διαδικασία λύσης (με τεράστιο κόστος στη διεθνή κοινότητα) ή να αποδεχθεί το μεγαλύτερο μέρος του τουρκικού καλαθιού πολύ πέρα από ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Αν κάποιος μας εξέθετε συγκεκριμένες δικλίδες ασφαλείας ώστε να μη συμβούν τα παραπάνω κατά τη διαπραγμάτευση για το συνυποσχετικό, η πρόταση για προσφυγή στη Χάγη θα γινόταν πολύ πιο πειστική και ελκυστική.

 

 

Ποιες μπορεί τελικά να είναι οι αποτελεσματικές επιλογές για να αντιμετωπιστεί η τουρκική προκλητικότητα στην Αν. Μεσόγειο; Η επίλυση του Κυπριακού είναι μια επιλογή;

Η κατακόρυφη μείωση της οικονομικής σημασίας των υπαρκτών και των εικαζόμενων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων θα πρέπει να κάνει Κύπρο και Ελλάδα να αλλάξουν τη στρατηγική συμμαχιών τους που μέχρι σήμερα είχε ως κέντρο αναφοράς τα κοιτάσματα αυτά. Σήμερα η Τουρκία πιστεύει ότι είναι η ιστορική στιγμή της να γίνει ο ηγεμόνας της Ανατολικής Μεσογείου και αυτό εντείνει την αδιαλλαξία της κάνοντας την επίλυση του Κυπριακού εξαιρετικά δύσκολη επιλογή. Η ενταξιακή διαδικασία πέθανε ως εργαλείο πολιτικής, αλλά μπορούμε να δουλέψουμε μεθοδικά μέσα στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο ώστε να ενεργοποιηθούν και να διευρυνθούν οι κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας, ιδιαίτερα στην οικονομία της, που σήμερα πονάει. Δεν θα είναι εύκολη μάχη, λόγω των τεράστιων γεωπολιτικών και οικονομικών συμφερόντων ευρωπαϊκών κρατών και εταιρειών στη χώρα αυτή. Αλλά δεν είναι μια απέλπιδα μάχη και δεν θα είμαστε μόνοι μας. Η Ελλάδα θα πρέπει να εκμεταλλευτεί το ευνοϊκό πλαίσιο που δημιούργησε η Συμφωνία των Πρεσπών και να αναζητήσει συμμαχίες με χώρες με τον ίδιο βηματισμό και αυτές είναι οι Βαλκάνιοι γείτονές μας, οι οποίοι αντιλαμβάνονται την απειλή του τουρκικού ηγεμονισμού.

 

Το ΝΑΤΟ (και το Βερολίνο) δεν θέλει και δεν μπορεί…

 

Αν το ΝΑΤΟ δεν θέλει να κακοφανίσει με κανέναν τρόπο την Τουρκία, τότε μπορεί να κάνει τη διαφορά η γερμανική προεδρία;

Το ΝΑΤΟ έχει σοβαρά προβλήματα συνοχής λόγω κυρίως των θέσεων της διακυβέρνησης Τραμπ, αλλά όχι μόνο. Δεν μπορεί σε αυτήν τη συγκυρία να πάρει πρωτοβουλίες επίλυσης μακρόχρονων διαφορών και διενέξεων ούτε έχει την πολυτέλεια να αποξενώσει την Τουρκία, την οποία, ακόμη και σε στιγμές μεγάλης έντασης στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, η Ουάσινγκτον, το Λονδίνο και το Βερολίνο θεωρούν ως αναντικατάστατο πυλώνα της συμμαχίας.