• Καθημερινή ενημέρωση

    Κάθε πρωί η επικαιρότητα στο inbox σου.


Πυξίδα/ Ορίζοντας

«Spirit»: Δρομείς στην εποχή της ακινησίας

Πώς θα αντιδρούσε το ανθρώπινο σώμα, αν εξαναγκαζόταν σε ακατάπαυστη κίνηση για να σωθεί από την ακινησία του θανάτου; Από πού αντλούμε δύναμη, όταν οι δυνάμεις μας, μας εγκαταλείπουν; Τι συμβαίνει σε αυτό το αξεδιάλυτο πλέγμα σώματος-πνεύματος, όταν προσεγγίζει τα όρια της θραύσης;

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που φαίνεται να θέτει η παράσταση «Spirit» της Ελεάνας Αλεξάνδρου, η διαδικτυακή παράσταση διάρκειας τεσσάρων ωρών, που πραγματοποιήθηκε σε ζωντανή μετάδοση τον Ιούνιο του 2020 – τρεις μήνες μετά την έναρξη του πρώτου lockdown. Σε οποιαδήποτε άλλη εποχή, τέτοια υποθετικά ερωτήματα θα άγγιζαν τη σφαίρα της δυστοπικής φαντασίας. Στη χρονιά της πανδημίας όμως, δυστοπία και καθημερινότητα σμίγουν.

Οι περφόρμερς, τρεις γυναίκες και ένας άντρας, εμφανίζονται στην οθόνη από το πουθενά, ωσάν να τους γεννά το σκοτάδι. Με τα θέατρα κλειστά και τους περιορισμούς της σωματικής απόστασης σε ισχύ, οι χορεύτριες/χορευτές, αν και υποθετικά στην ίδια σκηνή (κάτι που δεν γίνεται αντιληπτό από τον θεατή παρά μόνο σταδιακά), δεν συναντιούνται πουθενά καθώς κινούνται μέσα σε οριοθετημένους διάδρομους –μπορούμε να δούμε τη λευκή ταινία στο πάτωμα–, ενώ προβάλλονται στην οθόνη κλεισμένοι σε ατομικά παράθυρα πλαισιωμένα από το σκοτάδι. Οι αθλητικές στολές και οι αριθμοί που φέρουν καρφιτσωμένους στο στήθος ή στην πλάτη παραπέμπουν σε δρομείς μεγάλων αποστάσεων. Αυτή η μεταφορά του έργου ως αγώνα αντοχής μακράς διαρκείας γίνεται ο συνεκτικός ιστός γύρω από τον οποίο εκτυλίσσεται, προσλαμβάνεται και ερμηνεύεται η παράσταση. Το «Spirit» θα δοκιμάσει όχι μόνο τα όρια του σώματος, αλλά και του πνεύματος.

Και κάτι ακόμη: κατά τη διάρκεια της παράστασης, οι διαδικτυακοί θεατές μπορούν να συμμετέχουν στο δρώμενο μέσω ερωτήσεων –σχετικών, άσχετων, προσωπικών, απρόσωπων–, τις υποβάλλουν στο Facebook και στο Instagram και οι περφόρμερς απαντούν επιλεκτικά, ενώ κάποια ερωτήματα μένουν αναπάντητα, σαν hyperlinks που πυκνώνουν και εκτείνουν τη σημειολογία του έργου.

Μαρίνα, περνάς καλά;
Πώς νιώθεις το σώμα σου;
Επκιάσετε το επίδομαν του καλλιτέχνη;

Mετατόπιση ήδη: συγχρονισμός vs συγχρωτισμός

Την πρώτη φορά που παρακολούθησα την παράσταση, τον πρώτο Ιούνιο της πανδημίας, αισθάνθηκα από τα πρώτα λεπτά πως η συνεύρεση αυτή ήδη λάμβανε χώρα στην εποχή του «μετά». Πως παρακολουθούσα μια ζωντανή παράσταση σε έναν ήδη μετατοπισμένο κόσμο. Δεν ήταν μόνο το γεγονός ότι βρισκόμουν καθισμένη στο σαλόνι του σπιτιού μου, με το laptop μπροστά μου και τα θέατρα ανά τον κόσμο κλειστά, τα αεροπλάνα και τα τρένα ακινητοποιημένα, αλλά, εν προκειμένω, και το γεγονός ότι η σκηνή –αυτός ο χώρος συγχρωτισμού, ανταλλαγής χνώτου με χνώτο και επαφής δέρματος με δέρμα– είχε διασπαστεί. Το θέατρο, ως σημείο γεωγραφικού προσδιορισμού στον αστικό ιστό, αλλά και ως ζωντανός χώρος συνεύρεσης ανάμεσα σε περφόρμερς και θεατές, είχε μεταφερθεί στον άκεντρο, συνεχώς επεκτεινόμενο μη-τόπο του διαδικτύου.

Πώς είναι να χορεύεις σε άδειο θέατρο;
Αν η παράσταση προοριζόταν για ζωντανό κοινό, θα ήταν αρκετά δύσκολο έως αφόρητο.
Για ποιο λόγο να χορεύω, αφού δεν υπάρχει το κοινό για το οποίο χορεύω;

Οι χορεύτριες/χορευτές απευθύνονται σε εμάς κοιτώντας ευθεία στην κάμερα, και εμείς τις/τους παρακολουθούμε μέσα από την οθόνη. Το βλέμμα του θεατή, αλλά και των περφόρμερς έχει αντικατασταθεί από τον φακό της κάμερας. Και όμως, καθώς το έργο εκτυλίσσεται, μια πρωτόγνωρη οικειότητα προκύπτει μέσα από αυτή τη μετατοπισμένη εμπειρία της θέασης. Μια εγγύτητα που διογκώνεται από την καθολικότητα της χρονικής στιγμής, την εύγλωττα αντεστραμμένη μεταφορά του έργου –αυτή τη μαραθώνια κίνηση των χορευτριών/χορευτών σε έναν κόσμο που για πρώτη φορά είναι συντονισμένος στην ακινησία του–, αλλά και από την ελευθερία της θέασης. Κατά διαστήματα, απομακρύνομαι από την οθόνη, κάνω πράγματα στο σπίτι, απαντώ το τηλέφωνο, επιστρέφω. Παράλληλα, μπορώ να δω και τους άλλους διαδικτυακούς θεατές να μπαινοβγαίνουν στην πλατφόρμα –  παρακολουθώ τα emojis, τις καρδούλες και τα thumbs-up να πηγαινοέρχονται. Για τέσσερις ώρες συνυπάρχουμε –ό,τι κι αν περικλείει αυτό το «εμείς»– σε αυτό τον ενδιάμεσο χώρο.

Εν τω μεταξύ, ο χρόνος αφήνει σταδιακά τα σημάδια του στην κίνηση και στα πρόσωπα των χορευτριών/χορευτών με τον πιο παραστατικό τρόπο. Τα κοντινά, μακρινά και ταυτόχρονα πλάνα, αλλά και ο διευρυμένος χρόνος της παράστασης υπαινίσσονται τον κατάλληλο τρόπο θέασης: τη στοχαστική  παρατήρηση. Καθώς παρατηρώ τους περφόρμερς, την καθεμιά/τον καθένα ξεχωριστά, τόσο καλύτερα κατανοώ την ιδιόλεκτο του κάθε σώματος. Παρατηρώ την ιδιοσυγκρασιακή κίνηση του Πέτρου Κονναρή, απαλλαγμένη από κάθε προσπάθεια χορευτικού εξωραϊσμού, που μοιάζει να αναδεικνύει το απόλυτα προσωπικό ως μια συλλογική αλήθεια, τη δυναμική κίνηση της Μαρίνας Αργυρίδου ταυτόσημη με τη θέληση, την ανάγλυφη κίνηση της Ράνιας Γλυμίτσα ικανή να φανερώνει τους πιο ανεπαίσθητους κραδασμούς της ύλης, αλλά και τις διαδρομές της σκέψης, την εσωτερικευμένη κίνηση της Αριάνας Μαρκουλίδου, που μοιάζει να μας υπενθυμίζει το εξής θαυμαστό: το κάθε σώμα είναι ένας κατοικημένος κόσμος.

Όσο περνά η ώρα, τα σώματα ιδρώνουν, τρεκλίζουν, αγωνίζονται, υποβοηθούμενα όχι μόνο από το υποβλητικό ηχητικό τοπίο που στήνει ο Πάνος Μπάρτζης, αλλά και από τη λεκτικοποίηση του βιώματος.

Νιώθω ότι στέγνωσε το είναι μου.
Νιώθω ότι η γλώσσα μου είναι σόλα.
Σόλα παπουτσιού.

Καθώς οι ώρες περνούν, το πλέγμα σώματος-πνεύματος ανοίγει, οι άμυνες και αντιστάσεις υποχωρούν, ενώ ο λόγος των περφόρμερς, που μοιάζει να αντλεί τόσο από το πηγάδι του προσωπικού βιώματος όσο και από την αλήθεια της στιγμής (σημ. η δραματουργία του έργου έγινε από την Έλενα Αγαθοκλέους), γίνεται πιο προσωπικός, εξομολογητικός, σαν να οδηγούμαστε από τα έξω προς τα μέσα. Στο μέσα τους.

Πρέπει συνέχεια να έχω έγνοια τις τέλλες στο πάτωμα. Να μην φύω που την τέλλαν μου. Να μην μπω στο σκοτάδι. Να μην φανώ. Έννεν, Έλενα; Επειδή με την κάμερα φαίνεται ότι έν έχω σιέριν, αν μπω στο σκοτάδι. Να προσέξω πόσον μπροστά εννά πάω, πόσον πίσω εννά πάω, αν πάω πιο πίσω, πρέπει να προβάλω λλίον παραπάνω την φωνήν μου. Να προσέχω την φωνήν μου. Έσιει πολλά που πρέπει να προσέχεις άμαν χορεύκεις, τζιαι ταυτόχρονα να το απολαύσεις, να είσαι, να είσαι, να υπάρχεις, όι να κάμνεις μόνον.

Δυο χρόνια μετά το πρώτο lockdown

Δύο χρόνια σχεδόν μετά τη διαδικτυακή ζωντανή παράσταση, η Ελεάνα Αλεξάνδρου επαναφέρει το έργο σε μορφή dance film διάρκειας εξήντα τριών λεπτών. Ξεκίνησα να παρακολουθώ το φιλμ με τον ενδοιασμό κατά πόσο η ασυγχρονικότητα του καινούριου μέσου, αλλά και η συμπύκνωση του έργου στο ένα τέταρτο της αρχικής του διάρκειας θα κατάφερνε να αποδώσει τη βαθύτερη συνομιλία της ζωντανής μαραθώνιας παράστασης με τη συνθήκη της εποχής. Από την άλλη, βρισκόμαστε στο νιοστό κύμα πανδημίας μετά από αλλεπάλληλα lockdowns. Η σχέση μας με τον χρόνο έχει αλλάξει. Δεν είμαστε πια δρομείς ακινησίας αλλά θηλαστικά σε μισάνοιχτα κλουβιά έτοιμα να ξεχυθούν ελεύθερα στους δρόμους.

Σιγά-σιγά, το φιλμ με κερδίζει. Δομημένο καρέ-καρέ, μέσα από την προσωπική ματιά της χορογράφου, η οποία συγχωνεύει σκηνές από τις δύο ζωντανές παραστάσεις, καταφέρνει να μεταφέρει τη στοχαστικότητα του έργου, όχι ως μια μαραθώνια εμπειρία θέασης απλωμένη στον άκεντρο διαδικτυακό χωροχρόνο αλλά ως ένα δραματοποιημένο ταξίδι του σώματος. Η πρόσθεση ενός καινούργιου στοιχείου, ένας εσωτερικός μονόλογος πάνω στο θέμα του θανάτου –το κείμενο ανήκει στην ίδια τη χορογράφο–, προσθέτει ένα καινούργιο στρώμα αφηγηματικότητας στο έργο, το οποίο ταιριάζει στη νέα του μορφή.

Δυο σχεδόν χρόνια μετά τη ζωντανή διαδικτυακή παράσταση, δυο χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας, σκέφτομαι ότι το «Spirit» αποτελεί μια ωδή στο σώμα∙  το σώμα που θριαμβεύει πάνω από την ύλη, το σώμα που σκέφτεται, θυμάται, ιδρώνει, λυγίζει και φλέγεται∙ το σώμα που αντιστέκεται στον θάνατο.

 Λουίζα Παπαλοΐζου, Ιούνιος 2020 – Μάιος 2022

Τα πλαγιογράμματα παραθέματα είναι αποσπάσματα από τους διαλόγους-μονολόγους των περφόρμερς.
Η bytheway productions παρουσιάζει το SPIRIT, SPIRIT in film, SPIRIT in object, SPIRIT in book μια ταινία χορού ντοκουμέντο, μια διαδραστική επί-σκηνής έκθεση και ένα μικρό βιβλίο που ανοίγουν την δημιουργική διαδικασία πίσω από τη παράσταση διαρκείας SPIRIT, ένα τετράωρο μαραθώνιο χορού που μεταδόθηκε ζωντανά στις προσωπικές οθόνες των θεατών κατά τη πρώτη καραντίνα του 2020.

Θέατρο Ριάλτο

17.5.22 | 18:30 & 20:30

Διπλή προβολή του SPIRIT in film (63’)

  • Επί σκηνής έκθεση ανοικτή πριν, ανάμεσα και μετά από τις προβολές.
  • Η ταινία έχει αγγλικούς υπότιτλους και θα προσφέρονται θέσεις με ακουστική περιγραφή για άτομα με μειωμένη ή καθόλου όραση.
  • Στα πλαίσια του [email protected] και του Beyond DisDance Festival, διοργάνωση Υπόγειας Σκηνής/Πολυχώρος Συνεργείο.
Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.