Στη φθορά του χρόνου… το μοναδικό «καραβόσκαρο» του 1950 – Προσπάθειες διάσωσής του από το Παν.Κύπρου

Στη διάθεση του Δήμου Πόλης Χρυσοχούς βρίσκονται σημαντικά ιστορικά αρχαιολογικά μνημεία, όμως δηλώνει αδυναμία να τα αξιοποιήσει, όπως γίνεται με την περίπτωση του εγκαταλειμμένου εδώ και πολλά χρόνια ιστορικού σκάφους «Άγιος Σπυρίδων». Ερωτηθείς μάλιστα σχετικά ο δήμαρχος, κ. Γιώτης Παπαχριστοφή, ανέφερε ότι υπάρχει απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου όχι για την αξιοποίησή του, αλλά για την «επικινδυνότητά» του και καταβάλλονται προσπάθειες για να απομακρυνθεί. Δεν υπάρχουν ούτε χρήματα ούτε χώρος για να συντηρηθεί και να στεγαστεί το σκάφος, λέει ο δήμαρχος, αδιαφορώντας για το ότι πρόκειται για ένα ιστορικής σημασίας σκάφος το οποίο χρονολογείται από τη δεκαετία του 1950, κρητικής κατασκευής. Θα μπορούσε το Λατσί, στο οποίο βρίσκεται το σκάφος, να αποτελούσε ένας μοναδικός στην Κύπρο σταθμός για ανάδειξη της αλιευτικής ιστορίας και παράδοσης. Δεν μπορεί να αφήνονται τέτοια σημαντικής αξίας κομμάτια από την ιστορία της κυπριακής αλιείας να καταστρέφονται. Ευτυχώς υπάρχει σοβαρό και έμπρακτο ενδιαφέρον από το Πανεπιστήμιο Κύπρου, το οποίο ξεκίνησε μέσω του τμήματος Ενάλιων Αρχαιολογικών Ερευνών μια προσπάθεια συντήρησης και ιστορικής διαφύλαξης του σκάφους.

 

Γιώτης Παπαχριστοφή: Είναι επικίνδυνο και πρέπει να φύγει…

Ο δήμαρχος της Πόλης Χρυσοχούς, Γιώτης Παπαχριστοφή, κληθείς από τη «Χαραυγή» να τοποθετηθεί για τις σκέψεις του Δήμου σε ό,τι αφορά το σκάφος, ανέφερε ότι υπάρχει απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ότι είναι επικίνδυνο στο συγκεκριμένο χώρο που βρίσκεται και πρέπει να απομακρυνθεί. Ανέφερε ότι έγινε προσπάθεια μέσω της Αρχής Λιμένων να παραληφθεί, αλλά δεν υπήρξε ενδιαφέρον. Δεν βρίσκεται, είπε ο κ. Παπαχριστοφή, στους σχεδιασμούς του Δήμου η αξιοποίηση του συγκεκριμένου σκάφους, διότι γίνεται λόγος για τεράστια κόστη συντήρησης αλλά και φύλαξης και δεν έχει την οικονομική δυνατότητα ο Δήμος να τα διαθέσει. Ο κ. Παπαχριστοφή απευθύνει πρόσκληση σε ιδιωτικούς ή άλλους οργανισμούς, οι οποίοι ενδιαφέρονται, να ενεργοποιηθούν. Το Πανεπιστήμιο Κύπρο, είπε, έκρινε ότι υπάρχουν σημαντικά κάποια κομμάτια από το σκάφος, τα οποία θα πάρει για να προστατευθούν και να φυλαχθούν. Το Πανεπιστήμιο καταβάλλει προσπάθειες, είπε ο κ. Παπαχριστοφή, να εξασφαλίσει κονδύλια μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων για αξιοποίηση του σκάφους.

 

Κ. Χριστοφίδης: Να σώσουμε και να  αναδείξουμε το σκάφος «Άγιος Σπυρίδων»
«Να σώσουμε και να αναδείξουμε το σκάφος “Άγιος Σπυρίδων” τεκμηριώνοντας έτσι τη ναυτική πολιτιστική μας παράδοση που χάνεται», επισημαίνει ο πρύτανης του Πανεπιστημίου, Κωνσταντίνος Χριστοφίδης, εκφράζοντας την ανησυχία του και την έγνοια του για την εγκατάλειψη του ιστορικού σκάφους «Άγιος Σπυρίδων» στο Λατσί της Πόλης Χρυσοχούς. Μεταξύ άλλων, ο κ. Χριστοφίδης σημειώνει και τα εξής:
«Οι Κύπριοι στην αρχαιότητα ήταν πάντα λαός της θάλασσας. Εξωστρεφείς, ταξιδιώτες, έμποροι, σε όλη τη Μεσόγειο. Ο θαλασσινός μας χαρακτήρας χάθηκε μέσα στους αιώνες, κακουχίες, κατακτητές. Θα πρέπει να επιστρέψουμε και πάλι στη θάλασσά μας. Τα σύγχρονα κράτη με ακτογραμμές αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο τον πλούτο και τη δύναμη που προσφέρει η θάλασσα. Τα πράσινα επαγγέλματα συμπληρώνονται εντυπωσιακά με τα γαλάζια επαγγέλματα. Είναι χιλιάδες οι θέσεις εργασίας που μπορούν να δημιουργηθούν για τη θάλασσα εντός και εκτός αυτής. Στο Πανεπιστήμιο Κύπρου αναγνωρίζουμε αυτή την προοπτική, μέσα σε αυτά τα πλαίσια αναπτύξαμε το Εργαστήριο Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών (ΕΡΕΝΑΕ) στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, το Ωκεανογραφικό Κέντρο και φέτος τη Σχολή Επιστημών και Τεχνολογιών της Θάλασσας στη Λάρνακα. Η επιστροφή βέβαια στη θάλασσα ξεκινά από την αναγνώριση και κατανόηση της ιστορίας μας, τα αρχαία μας καράβια, της Κερύνειας και του Μαζωτού. Είμαστε επίσης περήφανοι και για τα σκάφη του περασμένου αιώνα, γιατί η αλιεία ήταν για τους παππούδες μας σημαντική δραστηριότητα της εποχής. Όργωναν τις θάλασσες της πατρίδας μας από τη Λεμεσό, τη Λάρνακα, την Αμμόχωστο, τον Απόστολο Ανδρέα, τον Δαυλό, την Κερύνεια, το Καραβοστάσι, τον Ακάμα και την Πάφο.
Πρέπει να σώσουμε και να αναδείξουμε το σκάφος “Αγιος Σπυρίδων”, γιατί έτσι τεκμηριώνουμε τη ναυτική και πολιτιστική μας παράδοση που χάνεται. Θα βρούμε τους πόρους που χρειάζονται!
Καταγράφοντας τη ναυπηγική αρχιτεκτονική και τον εξοπλισμό ενός σκάφους, καθώς και τα προσωπικά αντικείμενα των ναυτικών που εργάστηκαν σε αυτό», καταλήγει στην παρέμβασή του ο κ. Χριστοφίδης, «ανακατασκευάζουμε τη βιογραφία ενός ναυτικού μνημείου και εμποδίζουμε να διαγραφεί από τη συλλογική μνήμη του τόπου ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεότερης ιστορίας του».

 

ΕΡΕΝΑΕ: Ένα από τα τελευταία παραδοσιακά αλιευτικά σκάφη

Μνημείο της νεότερης πολιτιστικής μας κληρονομιάς που χρήζει άμεσης προστασίας

Ο «Άγιος Σπυρίδων» είναι ένα από τα τελευταία παραδοσιακά αλιευτικά σκάφη της Κύπρου, το οποίο βρίσκεται εδώ 14 χρόνια εκτός νερού, στο Λατσί, δίπλα στη μαρίνα του Δήμου Πόλεως Χρυσοχούς.
Κατασκευάστηκε στην Κρήτη το 1950 και ανήκει στον τύπο του καραβόσκαρου (τύπος σκάφους με χαρακτηριστική ελλειψοειδή πρύμνη). Λίγα τέτοια καΐκια σώζονται στο Αιγαίο σήμερα και ακόμη λιγότερα, πάνω από 22μ., όπως ο «Άγιος Σπυρίδων». Το γεγονός αυτό καθιστά το σκάφος αυτό μνημείο της νεότερης πολιτιστικής μας κληρονομιάς που χρήζει άμεσης προστασίας. Ωστόσο, από το 2004 βρίσκεται εκτεθειμένο στην παραλία του Λατσιού, απροστάτευτο χωρίς καμία συντήρηση, παρά τις αρχικές δεσμεύσεις του Δήμου, με αποτέλεσμα την σταδιακή αποσύνθεσή του. Κάποιες ενέργειες που έγιναν σχετικά με τη διάσωσή του το 2006 δεν είχαν καμία συνέχεια, με αποτέλεσμα το 2017 να αποφασιστεί η καταστροφή του από το Δημοτικό Συμβούλιο Πόλεως Χρυσοχούς.

Καταστροφές στο ξύλινο σώμα του σκάφους

Συνέπεια αυτής της απόφασης ήταν η κινητοποίηση του Εργαστηρίου Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών (ΕΡΕΝΑΕ), Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, με επικεφαλής την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας Αρχαιολογίας, Στέλλα Δεμέστιχα. Πολύ γρήγορα διαπιστώθηκε ότι η μακροχρόνια εγκατάλειψη είχε καταστρεπτικά αποτελέσματα στο ξύλινο σώμα του σκάφους. Ο χώρος που βρίσκεται φαίνεται ότι δεν προσφέρεται για την κατασκευή στεγάστρου επί τόπου και είναι εξαιρετικά δύσκολο να μετακινηθεί με ασφάλεια. Για να επιστρέψει στη θάλασσα θα πρέπει ουσιαστικά να ξαναχτιστεί, με υψηλότατο κόστος.

Τεκμηρίωση με συμβατικές και ψηφιακές μεθόδους
Με αυτά ως δεδομένα και με την απειλή της άμεσης καταστροφής του σκάφους, σύμφωνα με την αμετάκλητη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Πόλεως Χρυσοχούς -και παρά την προς το αντίθετο προτροπή της Σ. Δεμέστιχα, με επιστολή που απέστειλε προς το Δήμο στις 25 Ιανουαρίου 2018- το ΕΡΕΝΑΕ ξεκίνησε άμεσα μια προσπάθεια τεκμηρίωσης του «Αγίου Σπυρίδωνα» με συμβατικές και ψηφιακές μεθόδους, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Κύπρου (τρισδιάστατη αποτύπωση με Laser Scanning και φωτογραμμετρική αποτύπωση με την χρήση drone). Έχουν ήδη εκπονηθεί σχέδια και το τρισδιάστατο μοντέλο του σκάφους μόλις αναρτήθηκε στην ανοιχτής πρόσβασης ιστοσελίδα Ephemera του Ινστιτούτου Κύπρου, το οποίο διέθεσε αφειδώλευτα πόρους και προσωπικό για το σκοπό αυτό.
Το επόμενο βήμα είναι να εξευρεθούν οι πόροι για την ελεγχόμενη διάλυσή του, ώστε να καταστεί δυνατή η πλήρης τεκμηρίωση όλων των κατασκευαστικών, μορφολογικών και τεχνολογικών χαρακτηριστικών του. Με τον τρόπο αυτόν θα μπορέσει να ξαναχτιστεί ψηφιακά ο Άγιος Σπυρίδωνας και να διαφυλαχθούν επιλεγμένα τμήματά του, ως υλικά τεκμήρια της τεχνικής κατασκευής και της χρήσης του.

Χρησιμοποιήθηκε ως μηχανότρατα για πάνω από 50 χρόνια
Παράλληλα, διενεργείται εθνογραφική έρευνα για την ιστορία του σκάφους, το οποίο χρησιμοποιήθηκε στην Κύπρο ως μηχανότρατα για πάνω από 50 χρόνια. Συνδέεται έτσι με την ιστορία και την εξέλιξη της αλιείας, μιας εξίσου σημαντικής ναυτικής τέχνης με μεγάλη ιστορία στην περιοχή.
Εκτός από την τεκμηρίωση, γίνονται προσπάθειες και για την εξεύρεση τρόπων διάχυσης των αποτελεσμάτων της έρευνας και έκθεσης των υλικών τεκμηρίων, ώστε να γίνει ευρύτερα γνωστό σε Κύπριους και ξένους επισκέπτες αυτό το σημαντικό μνημείο ναυπηγικής και αλιευτικής παράδοσης.
Ο Δήμος Χρυσοχούς έχει προσφερθεί να φυλάξει προσωρινά κάποια κινητά τμήματα του αλιευτικού εξοπλισμού, αλλά δήλωσε ότι δεν διαθέτει αποθηκευτικό χώρο για μεγαλύτερου μεγέθους αντικείμενα, οπότε κάποια τμήματα μεταφέρθηκαν αναγκαστικά σε χώρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, με τη συνεργασία του Τμήματος Αλιείας. Ο Δήμος ξεκαθάρισε επίσης ότι δεν έχει κάποιο σχέδιο για τη δημιουργία τοπικού μουσείου, ούτε μπορεί να συμβάλει οικονομικά στο πρόγραμμα ελεγχόμενης διάλυσης και ναυπηγικής τεκμηρίωσης, που προτείνει το ΕΡΕΝΑΕ.
Τα ξύλινα σκάφη του 20ού αιώνα είναι τα τελευταία απτά τεκμήρια μακροχρόνιων και δύσκολα ανιχνεύσιμων παραδόσεων ναυπηγικής και ναυσιπλοΐας στα νερά της ανατολικής Μεσογείου. Όταν η καταστροφή τους είναι αναπόφευκτη, η τεκμηρίωση των κατασκευαστικών, λειτουργικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών τους είναι το μόνο όπλο που διαθέτουμε για να μη χαθεί διά παντός η συμπυκνωμένη τεχνική εμπειρία και γνώση που εμπεριέχουν αλλά και τα ιστορικά συμφραζόμενα μέσα στα οποία δημιουργήθηκαν και λειτούργησαν. Καταγράφοντας τη ναυπηγική αρχιτεκτονική και τον εξοπλισμό ενός σκάφους, καθώς και τα προσωπικά αντικείμενα των ναυτικών που εργάστηκαν σε αυτό, ανακατασκευάζουμε τη βιογραφία ενός ναυτικού μνημείου και εμποδίζουμε να διαγραφεί από τη συλλογική μνήμη του τόπου ένα σημαντικό κεφάλαιο της νεότερης ιστορίας του».

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.