Από τον περασμένο Ιούλιο, μια νεαρή γυναίκα σταυρωνόταν, βιαζόταν καθημερινά. Υπέστη μια απάνθρωπη, ταπεινωτική και εξευτελιστική μεταχείριση με τη σφραγίδα της δικαιοσύνης. Στιγμές που σημάδεψαν και θα σημαδεύουν μια ζωή την ψυχή και το κορμί της.

Τη ζωή της δεν στιγμάτισε μόνο το περιστατικό του περασμένου Ιουλίου, τη ζωή της τη στιγμάτισε και ο καθημερινός βιασμός της από τα δικαστήρια, τα πρόστυχα και χαιρέκακα σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο διασυρμός της μέσα από κινηματογραφικά πλάνα και φωτογραφικά φλας που κυνηγούσαν τη δύστυχη για να καταγράψουν το πρόσωπο και τις αντιδράσεις της.

Τη ζωή της τη στιγμάτισε μια για πάντα η υποκρισία της κοινωνίας μας, αλλά προπάντων η τυφλή δικαιοσύνη μας. Που καταπίνει αμάσητα τα μεγάλα και τα τραγικά, που αποστρέφει το βλέμμα από εγκλήματα που καταστρέφουν ζωές, που κουκουλώνει εγκλήματα που αφήνουν ντροπές στο κοινωνικό γίγνεσθαι, αλλά εξαντλεί όλη την αυστηρότητά της σε αδύναμους και σε πλάσματα που δεν έχουν τη δυνατότητα να φωνάξουν και να διεκδικήσουν μέχρι τέλους το δίκαιό τους.

Οι δημόσιες συζητήσεις όλην αυτήν την περίοδο δημιούργησαν την εντύπωση ότι οτιδήποτε δεν καταλήγει με τη γυναίκα να ψυχορραγεί από το ξύλο και τους βιασμούς, θεωρείται αμφισβητήσιμο, διφορούμενο και συζητήσιμο.

Άνοιξαν όμως ταυτόχρονα το ζήτημα του δικαστικού και νομικού κατεστημένου, του συντηρητικού αυταρχισμού και της αυθαιρεσίας και συγκάλυψης. Η αμφισβήτηση στο δικαίωμα κριτικής και στο ρόλο της δημόσιας κριτικής των θεσμών βρέθηκε στην καρδιά της συζήτησης αυτής. Συζήτηση που δεν περιορίζεται βέβαια μόνο στην Κύπρο. Οι γυναίκες σε ολόκληρη την Ευρώπη, σε ολόκληρο τον κόσμο, έχουν βγει στους δρόμους τον προηγούμενο χρόνο απαιτώντας από τις κυβερνήσεις τους να κάνουν περισσότερα για να τις προστατεύσουν από τη σεξουαλική βία.

Μ.Φ.

Η Σύμβαση για την Καταπολέμηση της Βίας και οι παραβιάσεις της

Από το 2017, η Κύπρος έχει κυρώσει τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης). Ωστόσο, φαίνεται ότι η Αστυνομία, οι Διωκτικές Αρχές και τα δικαστήρια να μη λαμβάνουν υπόψιν τις σημαντικές αλλαγές που έχει επιφέρει ενισχύοντας τα δικαιώματα των θυμάτων και επανακαθορίζοντας το τι είναι βιασμός. Ας δούμε τι λέει το σχετικό άρθρο της Σύμβασης περί βιασμού και η σχετική σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το πώς τα κράτη οφείλουν να την ερμηνεύουν.

Άρθρο 36 – Σεξουαλική βία, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού

«1. Τα Μέρη (δηλαδή τα κράτη) θα λαμβάνουν τα αναγκαία νομοθετικά ή άλλα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί η ποινικοποίηση των ακόλουθων εκ προθέσεως συμπεριφορών:

α. Διάπραξη μη συναινετικής κολπικής, πρωκτικής ή στοματικής διείσδυσης σεξουαλικού χαρακτήρα στο σώμα άλλου ατόμου με τη χρησιμοποίηση οποιουδήποτε σωματικού μέρους ή αντικειμένου.

β. Διάπραξη άλλων μη συναινετικών πράξεων σεξουαλικού χαρακτήρα με άτομο.

γ. Πρόκληση σε άλλο άτομο της πρόθεσης διάπραξης μη συναινετικών πράξεων σεξουαλικού χαρακτήρα με τρίτο άτομο.

  1. Η συγκατάθεση πρέπει να παρέχεται εκουσίως, ως αποτέλεσμα της ελεύθερης βούλησης του ατόμου η οποία αξιολογείται στο πλαίσιο των περιβαλλουσών περιστάσεων.
  2. Τα Μέρη θα λαμβάνουν τα αναγκαία νομοθετικά ή άλλα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι διατάξεις της παραγράφου 1 θα εφαρμόζονται επίσης αναφορικά με πράξεις οι οποίες διεπράχθησαν κατά των πρώην ή νυν συζύγων ή συντρόφων, όπως διαλαμβάνεται στην εγχώρια νομοθεσία».

Σε έκθεσή του το Συμβούλιο της Ευρώπης επεξηγεί τα πιο πάνω:

  1. Σεξουαλική βία: οποιαδήποτε πράξη σεξουαλικού χαρακτήρα χωρίς συγκατάθεση

Το άρθρο αυτό καθορίζει το ποινικό αδίκημα της σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού. Η παράγραφος 1 καλύπτει όλες τις μορφές σεξουαλικών πράξεων που εκτελούνται σε άλλο πρόσωπο χωρίς τη συγκατάθεσή του και οι οποίες εκτελούνται εκ προθέσεως. Η ερμηνεία της φράσης «εκ προθέσεως» επαφίεται στο εσωτερικό δίκαιο, αλλά η απαίτηση για εκούσια συμπεριφορά αφορά όλα τα στοιχεία του αδικήματος.

  1. Δεν απαιτείται «διείσδυση» για να θεωρείται βιασμός

Το σημείο 1(α) αναφέρεται στην κολπική, πρωκτική ή στοματική διείσδυση του σώματος άλλου προσώπου στο οποίο δεν έχει συναινέσει αυτό το άτομο. Η διείσδυση μπορεί να πραγματοποιηθεί με ένα μέρος του σώματος ή αντικείμενο. Απαιτώντας όπως η διείσδυση έχει σεξουαλικό χαρακτήρα, οι συντάκτες προσπάθησαν να δώσουν έμφαση στα όρια αυτής της διάταξης και να αποφύγουν προβλήματα ερμηνείας. Το σημείο 1(β) καλύπτει όλες τις πράξεις σεξουαλικής φύσης χωρίς τη ρητή συγκατάθεση ενός από τα εμπλεκόμενα μέρη, έστω κι αν δεν υπάρχει διείσδυση. Τέλος, το σημείο 1(γ) καλύπτει περιπτώσεις στις οποίες το θύμα προκλήθηκε, χωρίς τη συγκατάθεσή του, να εκτελέσει ή να συμμορφωθεί με πράξεις σεξουαλικής φύσης με ή από πρόσωπο διαφορετικό από τον δράστη.

  1. Δεν απαιτείται απόδειξη φυσικής αντίστασης

Στην υπόθεση M.C. εναντίον Βουλγαρίας της 4ης Δεκεμβρίου 2003, το δικαστήριο δήλωσε ότι πεπεισμένο ότι «οποιαδήποτε αυστηρή προσέγγιση της δίωξης των σεξουαλικών παραπτωμάτων, όπως η απαίτηση αποδείξεως της φυσικής αντίστασης σε όλες τις περιστάσεις, κινδυνεύει να αφήσει ατιμώρητους ορισμένους τύπους βιασμών και θέτει σε κίνδυνο την αποτελεσματική προστασία της σεξουαλικής αυτονομίας του ατόμου».

Η δίωξη αυτού του αδικήματος απαιτεί μια ευαίσθητη εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων προκειμένου να διαπιστωθεί κατά περίπτωση αν το θύμα έχει συναινέσει ελεύθερα στη σεξουαλική πράξη που εκτελείται. Μια τέτοια εκτίμηση πρέπει να αναγνωρίζει το ευρύ φάσμα των συμπεριφοριστικών απαντήσεων στη σεξουαλική βία και βιασμό που παρουσιάζουν τα θύματα και δεν πρέπει να βασίζεται σε υποθέσεις τυπικής συμπεριφοράς σε τέτοιες καταστάσεις. Είναι εξίσου σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι οι ερμηνείες της νομοθεσίας περί βιασμών και η δίωξη των υποθέσεων βιασμού δεν επηρεάζονται από τα στερεότυπα και τους μύθους σχετικά με τη σεξουαλικότητα των ανδρών και των γυναικών.

  1. Η ποινική νομοθεσία πρέπει να περιλαμβάνει την έννοια της έλλειψης ελεύθερης συγκατάθεσης

Τα συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης υποχρεούνται να προβλέπουν ποινική νομοθεσία, η οποία να περιλαμβάνει την έννοια της έλλειψης ελεύθερης δοθείσας συγκατάθεσης σε οποιαδήποτε από τις σεξουαλικές πράξεις που απαριθμούνται στα σημεία α έως β. Εντούτοις, εναπόκειται στα συμβαλλόμενα μέρη να αποφασίσουν σχετικά με τη συγκεκριμένη διατύπωση της νομοθεσίας και τους παράγοντες τους οποίους θεωρούν ότι αποκλείουν την ελεύθερη συναίνεση. Η παράγραφος 2 ορίζει μόνο ότι η συγκατάθεση πρέπει να παρέχεται οικειοθελώς ως αποτέλεσμα της ελεύθερης θέλησης του ατόμου, όπως εκτιμάται στο πλαίσιο των περιβαλλουσών περιστάσεων.

Ν.Σ.

—————

Ο βιασμός στην Αγία Νάπα, η Κυπριακή Δικαιοσύνη και οι «προοδευτικοί θεσμοί» του Ισραήλ

 Του Λέανδρου Φίσερ*

Η πρώτη και βασικότερη διάσταση της ιστορίας με το βιασμό στην Αγία Νάπα είναι ο μισογυνισμός της κυπριακής δικαιοσύνης που όχι μόνο δεν κινήθηκε ενάντια στους βιαστές της 19χρονης Βρετανίδας, αλλά με εκδικητικό τρόπο τη διαπόμπευσε, τραυματίζοντάς την ψυχολογικά για την υπόλοιπή της ζωή. Απότοκο μιας γενικής νοοτροπίας και της καθιέρωσης ενός ακραίου συντηρητισμού σε διάφορα επίπεδα (παιδεία, εκκλησία κ.λπ.) ως μιας νέας κανονικότητας: ίσως να είναι συνειδητή προσπάθεια μετατόπισης της εξατομίκευσης που βιώνουν χιλιάδες Κύπριοι/ες λόγω της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, μέσω μιας εκτόνωσης πάνω στα πιο ευάλωτα κομμάτια της κοινωνίας (γυναίκες, μετανάστες, ΛΟΑΤΚΙ κ.τ.λ.).

Η δεύτερη διάσταση είναι το εμφανές ζήτημα συμφερόντων και διαπλοκής της κυπριακής «δικαιοσύνης» με πολιτικά συμφέροντα, συγκεκριμένα με την ανάγκη μη-διατάραξης της λυκοσυμμαχίας με το Ισραήλ. Επιφαινόμενο μιας γενικής σήψης την τελευταία δεκαετία, όπου τιμωρούνται με σοβαρές ποινές άτομα για κλοπές από μπακάλικα, ενώ όλοι που το 2013 ήξεραν για το κούρεμα και με υποδείξεις φυγάδευαν εκατομμύρια προς το εξωτερικό, κυκλοφορούν ανάμεσά μας, για να αναφέρουμε μόνο ένα παράδειγμα.

Υπάρχει και μια τρίτη διάσταση, η οποία λογικά δεν βρέθηκε στο προσκήνιο εξαιτίας του πλαισίου που διαδραματίστηκε η ιστορία, και αυτή είναι ο δομικός σεξισμός της ισραηλινής κοινωνίας, ένα άμεσο αποτέλεσμα μια κοινωνίας που κρατά μια άλλη ολόκληρη κοινωνία όμηρο εδώ και μισό αιώνα.

Ο σεξισμός είναι παγκόσμιο πρόβλημα, αφορά το Ισραήλ όσο αφορά την Κύπρο ή την Παλαιστίνη. Όμως οι κατηγορούμενοι δράστες δεν έπαιξαν απλά τις αθώες περιστέρες -έτυχαν υποδοχής στο αεροδρόμιο ηρώων φορώντας την εβραϊκή «κιπά», με συνθήματα όπως «Η Αγγλίδα είναι πουτάνα», πράγμα που ομολογουμένως θα φανταζόμασταν πιο δύσκολα αν οι δράστες επέστρεφαν σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα. Το μήνυμα που δόθηκε ήταν το εξής: Τα αγόρια μας κατηγορήθηκαν όχι λόγω των πράξεών τους, αλλά γιατί ήταν Ισραηλινοί και επομένως λόγω «αντισημιτισμού». Η επίκληση της κατηγορίας του αντισημιτισμού για μετατόπιση από τη καταδυνάστευση 4 εκατομμυρίων Παλαιστινίων σε αυτό που ονομάζεται «παλαιστινιακά εδάφη» αποτελεί πάγια τακτική του κράτους του Ισραήλ απέναντι στην κριτική που δέχεται από τη διεθνή κοινωνία των πολιτών. Όμως η συνεχιζόμενη αναπαραγωγή της αναπόφευκτα επεκτείνεται σε όλους τους τομείς. Η φιλοσοφία του «όλοι είναι εναντίον μας» δημιουργεί και τις προϋποθέσεις των πιο βάναυσων συμπεριφορών, ενώ αποπροσανατολίζει από το πρόβλημα του υπαρκτού αντισημιτισμού, που εν μέσω κρίσης επανεμφανίζεται σε μια σειρά ευρωπαϊκών χωρών.

Η άλλη όψη αυτή της διάστασης είναι ότι το Ισραήλ είναι μια εξαιρετικά στρατοκρατούμενη κοινωνία και ο μιλιταρισμός από μόνος του προάγει κουλτούρες σεξουαλικού εξευτελισμού και βίας. Ας θυμηθούμε μόνο τη στυγερή δολοφονία της Δανής Λουίζ Γιένσεν στην Αγία Νάπα από Βρετανούς πεζοναύτες το 1994, ή τα βασανιστήρια κρατουμένων από Αμερικανούς στις φυλακές του Άμπου Γκράιπ στο Ιράκ. Στο Ισραήλ όμως η macho κουλτούρα είναι πανταχού παρούσα. Η κατοχή δεν βρίσκεται σε κάποια απόμακρη χώρα, αλλά μισή ώρα από τις παραλίες του Τελ Αβίβ. Η θητεία είναι υποχρεωτική για άνδρες και γυναίκες, χωρίς όμως αυτό να συνεπάγεται με πιο ίσες ευκαιρίες. Αντιθέτως, τα κρούσματα παρενόχλησης και βιασμών στο στράτευμα είναι άφθονα. Και ως γνωστόν, η βία γεννά τη βία. Εβραίοι με καταγωγή από τη Μέση Ανατολή -θύματα διακρίσεων από το ευρωπαϊκό στοιχείο στο Ισραήλ- επανδρώνουν τα σημεία ελέγχου στα οποία εξευτελίζονται καθημερινά Παλαιστίνιοι. Ανήλικες κοπέλες όπως η θαρραλέα 16χρονη Αχέντ Ταμίμι που αντιστέκονται στην κατοχή, δέχονται βασανιστήρια από στρατιωτίνες που πιθανόν να είναι και αυτές θύματα σεξουαλικής βίας. Εν ολίγοις, ο ρατσισμός και σεξισμός στο Ισραήλ, παρότι αποτελούν φαινόμενα με παγκόσμιο χαρακτήρα, είναι και μέρος ενός φαύλου κύκλου, γενεσιουργός αιτία του οποίου είναι η άρνηση του δικαιώματος αυτοδιάθεσης στον παλαιστινιακό λαό, πάντα με τις πλάτες των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αδιανόητοι λοιπόν οι διθύραμβοι που δημοσιεύθηκαν σε κάποια κυπριακά έντυπα -που θυμίζουν επιχείρηση δημοσίων σχέσεων παρά σοβαρή δημοσιογραφία- για το τάχατες προοδευτικό Ισραήλ και τους θεσμούς του ως παράδεισος των ΛΟΑΤΙ, λες και η κατοχή δεν επηρεάζει όλους τους Παλαιστινίους, ανεξαρτήτως φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού. Για προοδευτικότητα στο Ισραήλ μην ψάχνετε στους «θεσμούς» του, αλλά στα κινήματα του που δρουν εν μέσω της πιο ακροδεξιάς διακυβέρνησης στην ιστορία της χώρας, και ειδικά στα νεαρά παιδιά που αρνούνται τη στράτευση, προτιμώντας τη φυλακή παρά το ρόλο του δεσμοφύλακα ενός ολόκληρου λαού.

*Μεταδιδακτορικός ερευνητής, Πανεπιστήμιο Aalborg Δανίας

—————

«Έτσι κάμνουν τούτες»

Του Δρος Χρίστος Χατζηιωάννου*

Η χρονιά που πέρασε ήταν αποκαλυπτική για τις δομές εξουσίας της Κύπρου, σε ό,τι αφορά στον θεσμικό Ρατσισμό και Μισογυνισμό, στον τρόπο που επιστρατεύτηκε ο Μισογυνισμός για να διατηρήσει τις υφιστάμενες πατριαρχικές δομές και να τιμωρήσει την απόκλιση.

Θεσμικός Μισογυνισμός διέπει και την Δικαστική εξουσία. Η δικαστική απόφαση για την υπόθεση της Αγγλίδας αυτό απέδειξε και οφείλουμε να την κρίνουμε. Οι αποφάσεις και το πλαίσιο στο οποίο πάρθηκαν κρίνονται και εκτός Δικαστηρίων, από άλλους επιστήμονες. Η ίδια η Επιστήμη του Δικαίου δεν είναι ακριβής επιστήμη. Οι θεμελιώδεις έννοιες Δικαίου διέπονται από ιστορικότητα, και το Δίκαιο περνά από κρίσιμα σημεία καμπής που εξαναγκάζουν τους δικαιικούς θεσμούς να αναθεωρήσουν τις έννοιες και τις συναφείς, καθιερωμένες, διαδικασίες. Έννοιες και διαδικασίες που σχετίζονται με έμφυλη βία, όπως «κατάθεση», «τεκμήριο», «απόδειξη» (και το βάρος της), «συναίνεση».

Το πλαίσιο είναι πατριαρχικό: ο δικαιικός κόσμος είναι ένας κόσμος προ-διαμορφωμένος πατριαρχικά, και είναι επιρρεπής σε μισογυνικές αποφάσεις. Οι καθιερωμένες διαδικασίες, συμπεριλαμβανόμενης της νομικής συλλογιστικής, πρέπει να αλλάξουν προκειμένου να γίνουν τα γυναικεία αιτήματα δικαιοσύνης μεταφράσιμα στον λόγο του νόμου. Εξάλλου, οι συλλογισμοί προκύπτουν από ανθρώπους που έχουν τις δικές τους προκαταλήψεις. Η πατριαρχική τάξη του συστήματος Δικαιοσύνης επαρκεί για ν εξηγηθεί το απαράδεκτο αποτέλεσμα. Δεν χρειάζεται άλλη εικασία.

Όμως, ο τρόπος που έδρασε το σύστημα δικαιοσύνης εγείρει ερωτηματικά και για άλλους παράγοντες που εκούσια ή ακούσια εξυπηρέτησε, παράγοντες που ίσως επηρέασαν (την Αστυνομία τουλάχιστον, αν όχι τον Δικαστή) την έκβαση. Η καταγγελία της Αγγλίδας έθιξε μεγάλα συμφέροντα του κεφαλαίου, του οποίου τα αντανακλαστικά ενεργοποιήθηκαν άμεσα: ο τέως Δήμαρχος Αγίας Νάπας (νυν Υπουργός Μεταφορών), αντέδρασε άμεσα για να προστατεύσει το «brand name» της Αγίας Νάπας, εξαγγέλλοντας ότι θα κινηθεί νομικά εναντίον της Αγγλίδας. Πέραν των οικονομικών συμφερόντων της Αγίας Νάπας, η καταγγελία θα διασάλευε και την στρατηγική συμμαχία Κύπρου-Ισραήλ. Σύμφωνα με δημοσιεύματα στο Ισραήλ, οι πατέρες ορισμένων Ισραηλιτών κατηγορουμένων φέρονται να έχουν στενές σχέσεις με την κυβερνητική παράταξη του Ισραήλ, συμπεριλαμβανόμενου και του Υπουργού Περιφερειακών Σχέσεων, του οποίου το χαρτοφυλάκιο συμπεριλαμβάνει τις σχέσεις Κύπρου-Ισραήλ. Κάνοντας μια εκπαιδευμένη εικασία, θα μπορούσε κανείς να υπολογίσει ότι τα επιχειρηματικά συμφέροντα που θα έθιγε η καταγγελία της Αγγλίδας και μια ενδεχόμενη φυλάκιση των Ισραηλινών αντρών, θα ήταν τεράστια.

Ενεργοποιήθηκε πάραυτα ένας ιδεολογικός μηχανισμός για να «κατασκευαστεί συναίνεση» της Αγγλίδας, ο οποίος επηρέασε τη δημόσια σφαίρα με ποικίλους τρόπους. Στο κυπριακό Facebook, στις κυπριακές εφημερίδες. Επιμελώς αποσιωπήθηκαν τεκμήρια που συνηγορούσαν στο ότι η Αγγλίδα είπε την αλήθεια και οι Ισραηλινοί ψέματα. Πλασαρίστηκαν ψευδείς ειδήσεις, ψευδή τεκμήρια. Μετατοπίστηκε το θέμα. Αναπαράχθηκαν κλασικοί μισογυνικοί μύθοι, όπως οι «ψευδείς καταγγελίες βιασμών για ασφαλιστικές αποζημιώσεις». Διοχετεύτηκε ένα βίντεο που δήθεν έδειχνε την Αγγλίδα σε συναινετικό ομαδικό σεξ, που αποδείχτηκε ότι ήταν άσχετο αφού ήταν αναρτημένο εδώ και τέσσερα χρόνια σε γνωστή ιστοσελίδα πορνογραφικού περιεχομένου. Απαξιώθηκε ο φεμινιστικός λόγος με πολλούς τρόπους.

Καιρός να ανοίξει μια συζήτηση γύρω από την Πατριαρχία, τον Μισογυνισμό, τη σχέση τους με το κεφάλαιο και τις ανισότητες. Η Πατριαρχία του κεφαλαίου, επιστράτευσε τον Μισογυνισμό για να επαναφέρει την ηθική και επιχειρηματική τάξη. Τι είναι η Πατριαρχία; Η Πατριαρχία είναι η ιεράρχηση της κοινωνίας και των θεσμών της με τρόπο που οι περισσότερες γυναίκες τοποθετούνται ως κατώτερες σε σχέση με τους άντρες. Αποδίδει στη γυναίκα υποτακτική θέση, συγκεκριμένους ρόλους και «φύση», και ορίζει τι είναι ηθικά αποδεκτό να κάνει και τι όχι. Τι είναι ο Μισογυνισμός; Ο Μισογυνισμός είναι μια ιδιότητα του κοινωνικού περιβάλλοντος. Ο Μισογυνισμός είναι όλες οι εχθρικές δυνάμεις που επιστρατεύονται κατά των γυναικών (αλλά και αντρών) για να επαναφέρει, ή να συγκρατήσει, την πατριαρχική τάξη. Ο Μισογυνισμός θωρακίζει τον πατριαρχικό θάλαμο αντήχησης, φιμώνει τον φεμινιστικό λόγο. Ο Μισογυνισμός αποσιώπησε τεκμήρια που είναι υπέρ της Αγγλίδας ή/και εναντίον των Ισραηλιτών αντρών, ενδυνάμωσε τεκμήρια που είναι εναντίον της Αγγλίδας και υπέρ των Ισραηλιτών αντρών. Εκφράστηκε με διάφορους τρόπους: Νουθετικά («για το καλό σου απόσυρε την καταγγελία»), ντροπιαστικά (βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου), απαξιωτικά («αναξιόπιστη μάρτυρας»), αποτρεπτικά, προειδοποιητικά, υποτιμητικά, συγκαταβατικά, κ.ο.κ. Επικράτησε πάλι το «έτσι κάμνουν τούτες». Υπερίσχυσε το στάτους κβο και οι ανισότητες.

* Διδάκτωρ Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Σόφιας

—————

Αναστοχασμός και κριτική στους θεσμούς της Δικαιοσύνης

Του Νίκου Τριμικλινιώτη*

Η συζήτηση που προκάλεσε η υπόθεση της νεαρής Βρετανίδας ταυτόχρονα άνοιξε το ζήτημα του δικαστικού και νομικού κατεστημένου, του συντηρητικού αυταρχισμού και της αυθαιρεσίας και συγκάλυψης. Η καταδίκη με αναστολή της ποινής φυλάκισης κάθε άλλο παρά έκλεισε την υπόθεση.

Το δικαίωμα της κριτικής των θεσμών είναι στην καρδιά της προβληματικής δημόσιας συζήτησης γύρω από την απονομή της δικαιοσύνης. Η απουσία κουλτούρας της ανοχής στο δημοκρατικό δικαίωμα της κριτικής στην απονομή της δικαιοσύνης και στο δικαστικό σύστημα αποτελεί μηχανισμό ιδεολογικής καταστολής που αναπαράγει την αδικία.

Υπάρχει λοιπόν ανάγκη κριτικής σε ένα σαθρό σύστημα που αυτοαναιρείται ως ο δημοκρατικός θεσμός ελέγχου της εξουσίας.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία με τα παγκόσμια φαινόμενα κένωσης και αποδιάρθρωσης της δημοκρατίας, την εποχή της αυταρχικής λιτότητας: το κενό φαίνεται περισσότερο σε περιόδους κρίσης. Η κυπριακή πραγματικότητα αποτελεί μια παραλλαγή με τις ιδιαιτερότητές της. Το σύστημα απονομής της κυπριακής δικαιοσύνης ελέγχεται αν εξετάσουμε κριτικά τις αποφάσεις δικαστηρίων. Πέραν των ορθών αποφάσεων, υπάρχουν πολλές που είναι μεν στη βάση των νόμων, πλην όμως είναι άδικες διότι ο νόμος είναι άδικος. Το ζήτημα που εξετάζουμε όμως εδώ είναι ότι υπάρχουν ουκ ολίγες αποφάσεις διαπλοκής ή σκοπιμότητας, ή προς εξυπηρέτηση συγκεκριμένων συμφερόντων (πολιτικών, οικονομικών κ.τ.λ.) που πόρρω απέχουν από κάθε έννοια του κράτους δικαίου.

Δομές αναπαραγωγής της άνισης απονομής δικαιοσύνης

Αναπαράγονται στις κοινωνίες -με τις ιδιαιτερότητές τους η κάθε κοινωνία, δομές που λειτουργούν παράλληλα και συμπληρωματικά, ή σε κάποιες περιπτώσεις ανταγωνιστικά και αντιφατικά. Οι τρεις βασικές δομές αναπαραγωγής είναι: (α) ο θεσμικός ρατσισμός, (β) ο μισογυνισμός/πατριαρχία και (γ) η υποτέλεια στα μεγάλα συμφέροντα. Αυτές αντιστοιχούν στους βασικούς όρους αναπαραγωγής, δηλαδή της φυλής/εθνοτικής ομάδας, του κοινωνικού φύλου και ασφαλώς της κοινωνικής τάξης.

Αυτό συμβαίνει και στο κυπριακό κρατικό μόρφωμα και την κοινωνία. Μέσα από αυτές τις διαδικασίες αναπαράγεται ιδιαίτερα εκδικητικό κυπριακό καθεστώτος ατιμωρησίας για τη βία κατά γυναικών και ρατσιστικών και σεξιστικών σχημάτων. Παράλληλα υπάρχει απουσία δικαιωματικής κουλτούρας στους θεσμούς και αδυναμία για ουσιαστικό δημόσιο διάλογο. Υπόβαθρο υπάρχει: Από το 1964 η κατάργηση των αυτονόητων διαιωνίζεται μέσα από τα πολλαπλά «καθεστώτα εξαίρεσης» που επικαλούνται την έκτακτη ανάγκη και την «έκρυθμη κατάσταση» ελέω Κυπριακού. Με τη δικαστική εφεύρεση του «δόγματος της ανάγκης» αναστέλλονται συνταγματικά δικαιώματα στο σχήμα που ο Πουλαντζάς ονόμασε «αυταρχικό κρατισμό».

Υπάρχει μοτίβο στην αδικία και ανισότητα που αναπαράγεται: Ενδεικτικά, (1) υπήρξε ατιμωρησία για τη βία πριν το 1974· (2) ατιμωρησία για το χρηματιστήριο και (3) πρόσφατα με το κούρεμα· (4) ταξική απονομή δικαιοσύνης για τα μέτρα λιτότητας· (5) θεσμικός ρατσισμός και πατριαρχία στις Διωκτικές Αρχές και την Αστυνομία, όπως διαφαίνεται με τις κατά συρροή δολοφονίες μεταναστριών· (6) διαχρονικά καμία καταδίκη για ρατσιστική βία· (7) ενώ η πρόσφατη αθωωτική απόφαση του ιδιοκτήτη των σκύλων που κατασπάραξαν τη μετανάστρια και (8) σκανδαλώδεις αθωώσεις βιαστών και παιδεραστών (π.χ. η πιο πρόσφατη το 2019) αναδεικνύουν το νοσηρό αυτό μοτίβο.

Η «μεσοαλήθεια» που βαφτίζει το βιασμό ως «συναινετικό σεξ»

Στην περίπτωση της νεαρής Αγγλίδας υπήρξε πρωτοφανής παραγνώριση των δικαιωμάτων της. Οι Διωκτικές Αρχές αφού της αρνήθηκαν πρόσβαση σε δικηγόρο κατά τη διάρκεια της ανάκρισης, μετά την άσκηση πίεσης από την Αστυνομία, προχώρησαν εκδικητικά με ποινική δίωξη. Τόσο οι Διωκτικές Αρχές, όσο το δικαστήριο έδειξαν να μη σέβονται το τεκμήριο αθωότητας. Προφανώς δικαιώματα που αποσκοπούν στη διασφάλιση βασικών αρχών θεωρούνται «τεχνικές» λεπτομέρειες που παρεμποδίζουν την καταδίκη. Στην περίπτωση δε των υπόπτων για βιασμό έχουμε ακριβώς την αντίθετη προσέγγιση: παραβιάζοντας την προστασία για τα θύματα βιασμού, αφήνοντας τους υπόπτους ελευθέρους. Δύο μέτρα και δύο σταθμά.

Στον δε δημόσιο διάλογο εμφανίστηκαν περίεργες θεωρίες υπέρ της καταδίκης. Αφού λοιπόν η νεαρή κοπέλα καταδικάστηκε και διαπομπεύτηκε, επιχειρήθηκε η «σχετικοποίηση» καταλήγοντας ότι η αλήθεια είναι κάπου στη μέση -η υπόθεση της «μεσοαλήθειας». Αν όμως η αλήθεια είναι κάπου στη μέση, τότε σημαίνει υπάρχει συναίνεση, διότι δεν μπορείς να έχει «ολίγη συναίνεση». Αν υιοθετηθεί σχετικοποίηση στη συναίνεση στο σεξ, συνεπάγεται και αναθεωρητισμό με καινούριο νομικό ορισμό για το τι είναι βιασμός. Αυτό ωστόσο ισοδυναμεί με ιστορικό πισωγύρισμα δεκαετιών παραβιάζοντας τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης.

Ακούσαμε επίσης ότι το μείζον ζήτημα που προκύπτει ανά το παγκόσμιο είναι τα ψευδή παράπονα και όχι η βία ενάντια στις γυναίκες. Τα στατιστικά, βεβαίως, δεν ευνοούν αυτή τη θέση (UN Women, Facts and figures: Ending violence against women, Νοέμβριος 2019).

Η ανάγκη για κριτική και ριζική μεταρρύθμιση

Η κυπριακή κοινωνία δεν είναι ένα πράγμα. Δεν είναι ασφαλώς ούτε «ένα» ούτε και «πράγμα»: η κοινωνία είναι σχέσεις όπως και το κράτος. Ωστόσο οι θεσμοί διαχέονται από δομές εξουσίας και αντιπαλότητες, ανισότητες που πηγάζουν από ιεραρχίες, εξαρτήσεις, καταπιεστικές και εκμεταλλευτικές σχέσεις.

Σήμερα στην κοινωνία μας αναπτύσσεται μια δυναμική αντίσταση και συγκροτημένη κριτική στα κατεστημένα που θέτει το πρόταγμα για ριζική μεταρρύθμιση στην απονομή της δικαιοσύνης. Αυτό αποτελεί μείζον δημοκρατικό διακύβευμα της εποχής.

*Καθηγητής, επικεφαλής του Κέντρου για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

—————

ΜΜΕ και η νέα «ηθική» του σεξισμού ως το new normal

Του Χαράλαμπου Σωφρονίου*

Η Doris Burke μπαίνει στο γήπεδο με αυτοπεποίθηση. Είναι ο σημαντικότερος αγώνας της σεζόν και αυτή είναι η καλύτερη εκφωνήτρια αγώνων μπάσκετ NBA της δεκαετίας και το ξέρει. Την αποκαλούν «ο LeBron James των σπόρτσκαστερς». Για άλλη μια φορά παραδίδει μάθημα αθλητικής ανάλυσης και το κοινό την αποθεώνει. Την επόμενη μέρα ο Bill Simmons, συνάδελφος αναλυτής με εκατομμύρια φανατικούς αναγνώστες, γράφει στη στήλη του «η Doris είναι καλή αλλά κάθε φορά που την ακούω να μιλά για μπάσκετ το μόνο που μπορώ να σκεφτώ είναι πως μια γυναίκα μιλά για μπάσκετ».

«Είναι μεγάλη ευθύνη υποθέτω για μια γυναίκα να σκηνοθετεί μια ταινία τρόμου» -δήλωση δημοσιογράφου απευθυνόμενου στη Σοφία Τακάλ κατά τη διάρκεια δημοσιογραφικής διάσκεψης για την κυκλοφορία της ταινίας «Μαύρα Χριστούγεννα». Η Τακάλ αρνείται να απαντήσει και αποχωρεί.

Αντίστοιχο σχόλιο το οποίο και ξεσηκώνει θύελλα αντιδράσεων από φεμινιστικές οργανώσεις γράφει και ο κριτικός κινηματογράφου Ηλίας Φραγκούλης στη στήλη του. Μεταξύ άλλων ο Φραγκούλης αναφέρει: «Το κακό με τις γυναίκες που σκηνοθετούν ταινίες διαφορετικών genre για να μας πείσουν ότι μπορούν το ίδιο καλά με κάθε άνδρα συνάδελφό τους πρέπει να σταματήσει άμεσα. Διότι εκτός από μέτρια αποτελέσματα, φροντίζουν να πειράζουν και θέματα και μηνύματα αυτών των ταινιών με τη MeToo agenda της εποχής κάνοντας διπλή ζημιά».

Η λίστα με αντίστοιχα παραδείγματα σεξισμού στα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι ατελείωτη ή για να ακριβολογούμε, η λίστα με παραδείγματα που αφορούν τόσο τις παλαιότερες όσο και τις νεότερες μορφές σεξισμού της καπιταλιστικής μηχανής όπως αυτές διαμορφώνονται μέσα στα πλαίσια μιας μεταμοντέρνας και συχνά εφιαλτικής οντολογίας η οποία και αναπόφευκτα περνάει από όλους τους αναβαθμούς αυταξίωσης και συμβατικής κατηγοριοποίησης, από το σαδισμό μέχρι και την ανθρωποφαγία.

Οι κοινωνικο-πολιτικές παθογένειες του σεξισμού, όπως αυτός αναπαράγεται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και επικοινωνίας, υπόκεινται βεβαίως σε συνεχείς παλινδρομήσεις οι οποίες και χτίζονται πάνω στο διπλό ικρίωμα μιας παρωχημένης εικόνας σε συνδυασμό με μια επανειλημμένη ονοματοθεσία. Με πιο απλά λόγια χτίζεται με εικόνες που είδαμε όλοι χίλιες φορές συνδυαστικά με έναν προκαθορισμένο μηχανισμό μιας οργανωμένης συντακτικά σεξιστικής γλώσσας. […]

Αντίστοιχα έχουμε τη διαρκή επαναφορά και ανακύκλωση στερεοτύπων, τη γυναικεία σεξουαλικότητα σαν υποκινητή ανδρικών φαντασιώσεων, τον παιδικό συναισθηματισμό, το δικό μας «σκέψου αντρίκια» σαν ιεραρχία κοινωνικής συμπεριφοράς, ζωντανά απολιθώματα λόγου και εικόνας δηλαδή. Ωστόσο, και εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο μετασχηματισμός του φαινομένου, το παράδειγμα της Τακάλ είναι κάτι άλλο. Η περίπτωση Τακάλ είναι η νέα ηθική του οριακού βιώματος, η νέα «ηθική» του σεξισμού, το new normal.

Πρόκειται για μια σχηματική διάκριση η οποία τείνει να αναχωνευθεί σε μια νέα διάσταση και να οριοθετήσει μια άλλη οπτική εξαιρετικά πιο υποχθόνια και για αυτό άκρως επικίνδυνη. Μια νέα μορφή σεξισμού η οποία δανείζεται και απλοποιεί σε εγκληματικό βαθμό θεωρίες από κινηματικές δράσεις και πρακτικές και τις αναπαράγει σύμφωνα με τους κανόνες και τα κριτήρια που την αυτοπροσδιορίζουν. Μια μορφή σεξισμού που τολμά να υποσκάπτει ιδεολογικούς αγώνες δεκαετιών, όπως αυτόν του φεμινιστικού κινήματος. Με αυτό τον τρόπο, ο λόγος και η εικόνα χρησιμοποιούνται με όρους σχεσιακότητας, ως ευθύνη του γυναικείου φύλου, της θηλυκότητας, της μη κυρίαρχης αρρενωπότητας. Η πατριαρχική δομή αποκτά ψευδο-φιλελεύθερο πρόσωπο που τολμά να θίγεται αν του υποδείξει κανείς την πραγματική του ταυτότητα και να χρησιμοποιεί την έννοια της πολιτικής ορθότητας σαν τρόπο χειραγώγησης. Μια από τις μεγαλύτερες απάτες της τελευταίας πενταετίας είναι το reclamation, στα Ελληνικά ανακτώ, επαναπροσδιορίζω.

Στα πλαίσια αυτής της διαδικασίας επαναπροσδιορισμού είδαμε για παράδειγμα την black κοινότητα να χρησιμοποιεί τη λέξη «νέγρος» (nigger) σε διαφημίσεις και τραγούδια, τη βία κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης να παρουσιάζεται σαν κανονικότητα και επιλογή σε ιστοσελίδες ταινιών ακατάλληλου περιεχομένου, την LGBT κοινότητα να αναπαράγει στερεότυπα χωρίς να αναγνωρίζει τα όρια των προθέσεων του πατριαρχικού συστήματος και τα λοιπά. Μπροστά σε αυτό τον ανασχηματισμό, ο άνθρωπος στέκεται πολλές φορές βουβός, ανίκανος να αντιδράσει. Οι προβλέψεις είναι συνήθως πρόωρες και ανεδαφικές. Ωστόσο, η όποια αποκατάσταση της επαφής με το λόγο και την εικόνα μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από ακτιβιστικούς αγώνες οι οποίοι και θα υποδείξουν σε βάθος χρόνου τις ρωγμές και θα αναταράξουν το τέλμα με τη ριψοκίνδυνη τόλμη τους.

*Διδακτορικός φοιτητής, Πανεπιστήμιο του Nottingham

Προτάσεις στον απόηχο μιας άδικης καταδίκης

Της Κορίνας Δημητρίου*

Η υπόθεση της 19χρονης Αγγλίδας μάς ανάγκασε να διαπιστώσουμε τις πολλές παθογένειες της «μικρής υπανάπτυκτης κοινωνίας μας» και των προβληματικών θεσμών της. Η εικόνα που αναδύεται είναι αυτή των διάχυτων διακρίσεων, της αυθαιρεσίας της εξουσίας, της απουσίας λογοδοσίας και της πρόχειρης και αβασάνιστης διαχείρισής τους, με μοναδικό στόχο τη γρήγορη συγκάλυψη των προβλημάτων μέχρι τις επόμενες εκλογές.

Θα ήταν εύκολο να καταλήξω πως για όλα φταίει η διακυβέρνηση Αναστασιάδη, αλλά τα προβλήματα είναι βαθύτερα. Το μερίδιο της ευθύνης που αναλογεί στη διακυβέρνηση Αναστασιάδη είναι αφενός το δόγμα της λιτότητας και του νεοφιλελευθερισμού, που οδήγησε το κράτος πρόνοιας, προστασίας και στήριξης σε παρακμή, και αφετέρου η κακή εικόνα που εκπέμπουν πολλά από τα πρωτοκλασάτα στελέχη του ΔΗΣΥ με τις συχνές ρατσιστικές και σεξιστικές δημόσιες τοποθετήσεις τους. Η εικόνα αυτή οδηγεί την κοινωνία σε μια ευρύτερη απαξίωση της πολιτικής και της δημοκρατικής εκπροσώπησης και -συνδέοντας την «επιτυχία», την εξουσία, με αυτού του είδους τη συμπεριφορά σταδιακά την κανονικοποιεί και την προβάλλει ως πρότυπο.

Προσθέτω σε αυτά και την παντελή απουσία των ανεξάρτητων θεσμών, επιτρόπων και συμβούλων που θα έπρεπε να ήταν στην πρώτη γραμμή των δημοσίων παρεμβάσεων για τις πολλαπλές παραβιάσεις που έγιναν στην υπόθεση αυτή.

Όλες οι υπόλοιπες αδυναμίες υπήρχαν πριν από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και παραμένουν. Κάθε φορά που σκάει μια βόμβα στοχοποιούμε 3-4 λειτουργούς και κλείνουμε το φάκελο όσο πιο γρήγορα γίνεται χωρίς δεύτερες σκέψεις. Οι δικές μου εισηγήσεις πιο κάτω. Είμαι βέβαιη πως μπορούν να τύχουν επεξεργασίας και βελτίωσης και μπορούν να προστεθούν σε δικές σας εισηγήσεις. Όμως ας αρχίσουμε επιτέλους να βλέπουμε το ζήτημα συστημικά και όχι μεμονωμένα και ατομικά.

  1. Αστυνομία:

Είμαστε μικρή χώρα και είναι αδύνατο να είναι όλοι οι αστυνομικοί σταθμοί κατάλληλα διαμορφωμένοι, εξοπλισμένοι και στελεχωμένοι. ΕΝΑΣ αστυνομικός σταθμός όμως που να είναι κατάλληλος μπορεί να υπάρχει. Να διαμορφωθεί με τρόπο φιλικό προς το θύμα, οι αστυνομικοί να υποβάλλονται σε τακτικότατη εκπαίδευση και εξετάσεις, να υπάρχουν πάντα διαθέσιμοι άντρες και γυναίκες αστυνομικοί ανάλογα με το φύλο και την επιθυμία του θύματος, να υπάρχει πρωτόκολλο διαδικασίας αναρτημένο στον τοίχο σε διάφορες γλώσσες, λίστα με δικηγόρους διαθέσιμους όλο το 24ωρο και κάμερες να βιντεογραφούν όλες τις επαφές του θύματος οι οποίες θα είναι ρυθμισμένες να μη σβήνουν. Καταθέσεις που λαμβάνονται με κάμερες κλειστές ή/και χωρίς την παρουσία δικηγόρου να μην μπορούν να μπουν στον αστυνομικό φάκελο και να καταστρέφονται. Δεν γίνεται μια σταλιά τόπος και να υποχρεούται το θύμα να πάει στον «πλησιέστερο αστυνομικό σταθμό», προπάντων αν μιλούμε για την Αγία Νάπα. Να πάει στον ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΟ αστυνομικό σταθμό, με τη βοήθεια των αστυνομικών του «πλησιέστερου», αν το επιθυμεί το ίδιο το θύμα.

  1. Δικαστήρια:

Ισχύει ό,τι έγραψα για την Αστυνομία. Δημιουργία ειδικού δικαστηρίου κατάλληλα διαμορφωμένου και στελεχωμένου που να εξετάζει όλες τις περιπτώσεις έμφυλης βίας. Να μην υποχρεώνεται το θύμα να πηγαίνει στην επαρχία που έγινε το έγκλημα, να πηγαίνει στο ειδικό δικαστήριο. Συνεχής υποχρεωτική εκπαίδευση των δικαστών και εξετάσεις για το κεκτημένο, τις νέες διεθνείς συμβάσεις που κυρώνει η Κύπρος, τη νομολογία του ΕΔΑΔ και του ΔΕΕ. Επίσης τακτική εκπαίδευση στην έμφυλη βία και στις διακρίσεις ευρύτερα. Τακτικός έλεγχος των δικαστικών αποφάσεων από ειδική επιτροπή ανεξάρτητων νομικών και μηχανισμός λογοδοσίας δικαστών. Τα πρακτικά της δίκης να είναι διαθέσιμα στη δημόσια σφαίρα, όπως ακριβώς και η απόφαση. Νομική αρωγή σε όλα τα θύματα έμφυλης βίας. Πρωτόκολλο για τα χρονικά πλαίσια της δίκης για να αποφεύγεται η συνεχής επαναθυματοποίηση.

  1. Εισαγγελία:

Η αποκλειστική δικαιοδοσία του Γενικού Εισαγγελέα να διατάσσει διώξεις και να διακόπτει ιδιωτικές ποινικές υποθέσεις πρέπει να αναθεωρηθεί, στην ανάγκη και με τροποποίηση του Συντάγματος. Όσο συντηρούμε ένα σύστημα όπου ένα άτομο σε ολόκληρη τη χώρα αποφασίζει για το ποιος θα προσαχθεί στη δικαιοσύνη, οι στρεβλώσεις είναι αναπόφευκτες. […} Μπορεί να είναι έντιμος ένας Γενικός Εισαγγελέας, αλλά μονίμως αλάνθαστος δεν είναι κανένας από μας. Όταν παράπονα όπου υπάρχει εκ πρώτης όψεως υπόθεση δεν καταλήγουν στα δικαστήρια γιατί έτσι ερμηνεύει το δημόσιο συμφέρον ο εκάστοτε Γενικός Εισαγγελέας, η δικαιοσύνη αναγκαστικά υποβάλλεται σε πολιτικές σκοπιμότητες και προσωπικές κρίσεις και κατά κανόνα υποσκάπτεται.

  1. Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης:

Κανείς δεν θα ανάμενε ότι τα ΜΜΕ θα ήταν ένα από τα κυριότερα προβλήματα. Οι παραποιήσεις, οι διαστρεβλώσεις, η αναπαραγωγή των ψευδών ειδήσεων που είδαμε στον Τύπο σόκαραν. Είναι φανερό πως η αυτορρύθμιση που οι δημοσιογράφοι επιδίωξαν και κέρδισαν μέσα από τα χρόνια δεν λειτουργεί. Είμαστε μικρή χώρα, όλοι γνωστοί μεταξύ μας και είναι διάχυτη η προσπάθεια να αποφευχθεί η κριτική από ένα δημοσιογράφο προς τον άλλο. Θεσμικά απαράδεκτο να εξετάζονται παράπονα έναντι δημοσιογράφων από συναδέλφους τους. Η απαίδευτη και αδιάβαστη πένα είναι το πιο επικίνδυνο όπλο. Ας τα σκεφτούν οι φίλοι δημοσιογράφοι και ας προτείνουν οι ίδιοι λύσεις για τα σάπια μήλα.

*Εμπειρογνώμονας για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα στην Κύπρο

—————

Κάτσε Κάτω Κορίτσι: Η λογική του μισογυνισμού

Ο μισογυνισμός δεν είναι ένα συναίσθημα μίσους που νιώθει ένας άνθρωπος προς τις γυναίκες. Αυτός ο ορισμός είναι επιστημολογικά άχρηστος διότι καθιστά το μισογυνισμό ένα ψυχολογικό φαινόμενο που μόνο ένας ψυχοθεραπευτής μπορεί να διαγνώσει και που ο μισογύνης μπορεί σε κάθε περίπτωση να αρνηθεί.

Μισογυνισμός είναι καταρχήν μια ιδιότητα του κοινωνικού περιβάλλοντος. Ο μισογυνισμός είναι ένα φαινόμενο που εξαρτάται από την πατριαρχία. Πατριαρχία είναι η ιεράρχηση της κοινωνίας και των θεσμών της, όπου οι γυναίκες, είτε όλες είτε οι περισσότερες, είτε πάντα είτε τις περισσότερες φορές, τοποθετούνται ως κατώτερες σε σχέση με τους άντρες. Μισογυνισμός είναι όλες οι εχθρικές δυνάμεις που επιστρατεύονται και που γυναίκες αντιμετωπίζουν επειδή ανήκουν σε υποδεέστερη κοινωνική θέση. Ο μισογυνισμός είναι μηχανισμός ο οποίος ενεργοποιείται για να συγκρατήσει ή να επαναφέρει μια γυναίκα στην πατριαρχική τάξη. Εκφράζεται με διαφόρους τρόπους: Νουθετικά, ντροπιαστικά, απαξιωτικά, αποτρεπτικά, προειδοποιητικά, κανονικοποιητικά, υποτιμητικά, συγκαταβατικά, ρεζιλευτικά, περιπαιχτικά, δαιμονοποιητικά, πατερναλιστικά, απάνθρωπα, βίαια, απειλητικά κ.λπ.

Kate Manne, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Cornell

Οι γυναίκες που αντιδρούν…

Ζέλεια Γρηγορίου:

… Ήταν μια καθοριστική στιγμή. Μας επέτρεψε χωρίς ντροπή και με θάρρος να βάλουμε νέες λέξεις σε προβλήματα, να τα ονομάσουμε όπως είναι. Και ανάμεσα στις λέξεις αυτές είναι και ο μισογυνισμός, η πατριαρχία, ο φεμινισμός.

… Ήταν μια καθοριστική στιγμή. Μας επέτρεψε χωρίς ντροπή και με θάρρος να βάλουμε νέες λέξεις σε προβλήματα, να τα ονομάσουμε όπως είναι. Και ανάμεσα στις λέξεις αυτές είναι και ο μισογυνισμός, η πατριαρχία, ο φεμινισμός.

… Είναι καιρός να καταλάβουμε όλοι/ες σε τούτον τον τόπο ότι υπάρχει πολιτικός λόγος που λειτουργεί εντός της κυρίαρχης οικονομίας λόγου και υπάρχει και παρρησιακός πολιτικός λόγος: να μιλάς πολιτικά, να κάνεις κριτική στους θεσμούς, να υπερασπίζεσαι το δίκαιο.

… Θα ανοίξουμε και πολλές άλλες βαλίτσες τις οποίες έκλεισαν πολύ γρήγορα οι Διωκτικές Αρχές. Θέλουμε να δώσουμε φωνή στα θύματα, θέλουμε να διεκδικήσουμε ξανά το δικαίωμα των θυμάτων να καταγγέλλουν με ασφάλεια τη βία κατά των γυναικών, να στηρίζονται όταν καταγγέλλουν.

Μάγδα Ζήνων:

Αυτοί οι τελευταίοι μήνες από τον Ιούλιο ήταν μια παρωδία δικαιοσύνης. Αυτό το κορίτσι έτυχε μιας εξαιρετικά άσχημης αντιμετώπισης. Παραβίαση πάνω στην παραβίαση. Είμαι εξοργισμένη.

Η όλη διαδικασία έχει δείξει ότι υπάρχουν πολλές αδυναμίες και ό,τι κι αν συνέβη εκείνη τη νύχτα τον Ιούλιο, το κορίτσι δεν αντιμετωπίστηκε σωστά. Μετατράπηκε αμέσως από θύμα σε κατηγορούμενη. Είναι πράγματι τρομακτικό γιατί έχουμε την τάση εδώ να νομίζουμε ότι αυτά συμβαίνουν μόνο σε άλλους ανθρώπους. Ανέδειξε την πραγματικότητα -αυτά δεν συμβαίνουν μόνο σε τουρίστριες, δεν συμβαίνουν μόνο σε μετανάστριες. Και εκείνο που φοβούμαι περισσότερο είναι ότι αυτή η παρωδία δικαιοσύνης θα εμποδίσει καταγγελίες από άλλα θύματα βιασμού.

Αργεντούλα Ιωάννου:

Η αυστηρότητα με την οποία χειρίστηκε τη συγκεκριμένη υπόθεση ο δικαστής αποτελεί την τραγική επισφράγιση όλων των παράτυπων διαδικασιών που προηγήθηκαν. Δεν δόθηκε η αναγκαία σοβαρότητα και σεβασμός στη διερεύνηση των καταγγελιών της κατηγορουμένης και για αυτούς τους λόγους από παραπονούμενη βρέθηκε κατηγορούμενη.

Είναι εκπληκτικό ότι εν έτει 2020 και με επικυρωμένη τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, δεν υπάρχει κανένα έμφυλο στοιχείο στη διαδικασία. Η νομολογία, ο τρόπος διεξαγωγής της δίκης, δεν περιγράφει την έμφυλη διάσταση ενός τέτοιου ζητήματος.

Εμείς καλούμε τη Δημοκρατία με την ευκαιρία αυτής της υπόθεσης να υιοθετήσει μέτρα προστασίας των γυναικών, επανασύστασης των διαδικασιών στην Αστυνομία και στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Προστασίας. Το Δίκτυο δεν πρόκειται να παραιτηθεί από τον αγώνα.

*Από τοποθετήσεις ακτιβιστριών του Δικτύου Ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών στα κοινωνικά δίκτυα