Συνείδηση – Η ανώτερη μορφή ψυχικής αντανάκλασης


  • Καθημερινή ενημέρωση

    Κάθε πρωί η επικαιρότητα στο inbox σου.


Οι νεύρο-φυσιολογικοί µηχανισµοί των ψυχικών φαινοµένων δεν ταυτίζονται µε το περιεχόµενο του ψυχισµού, ο οποίος αντιπροσωπεύει την αντανάκλαση της πραγµατικότητας σε µορφή υποκειµενικών, ιδανικών εικόνων, καταδεικνύοντας και τον βαθµό προσαρµογής της επικοινωνιακής ικανότητας του ανθρώπου ως προς το περιβάλλον. Είναι σοβαρό µεθοδολογικό λάθος η ταύτιση της συνείδησης µε την ύλη, αλλά εξίσου λάθος είναι το να θεωρείται ότι οι ψυχικές και νευρο-φυσιολογικές διαδικασίες αντιπροσωπεύουν ανοµοιογενείς ουσίες, διαχωρισµένες µε ένα χάος.

Η συνείδηση δεν είναι µια ιδιαίτερη, ξεχωριστή από την ύλη ουσία. Όµως η δηµιουργούµενη στο κεφάλι του ανθρώπου εικόνα του αντικειµένου δεν συνδέεται ούτε µε το ίδιο το υλικό αντικείµενο, αλλά ούτε και µε εκείνες τις νεύρο-φυσιολογικές διαδικασίες, οι οποίες πραγµατοποιούνται στον εγκέφαλο και δηµιουργούν αυτή την εικόνα. Η σκέψη, η συνείδηση είναι πραγµατικές, όµως δεν είναι µια αντικειµενική πραγµατικότητα, αλλά κάτι το υποκειµενικό, το ιδανικό.

Η συνείδηση είναι η υποκειµενική εικόνα του αντικειµενικού κόσµου. Όταν γίνεται λόγος για την υποκειµενικότητα της εικόνας, σηµαίνει ότι αυτή δεν εκφράζει µια παραµορφωµένη αντανάκλαση της πραγµατικότητας, αλλά ένα επεξεργασµένο στο κεφάλι του ανθρώπου υλικό αντικείµενο. Εννοείται, δε, ότι το αντικείµενο στη συνείδηση του ανθρώπου είναι εικόνα, ενώ το πραγµατικό αντικείµενο είναι το πρότυπό της.

Η εµφάνιση, η λειτουργία και ανάπτυξη της συνείδησης είναι στενά συνδεδεµένες µε την αποκτηµένη από τον άνθρωπο γνώση για τα µεν ή τα δε αντικείµενα και φαινόµενα. Εποµένως, η συνείδηση δεν είναι δυνατή χωρίς τη γνωσιολογική σχέση του ανθρώπου µε τον αντικειµενικό κόσµο που τον περιβάλλει. Η συνείδηση αποτελεί ένα ολοκληρωµένο σύστηµα διάφορων αλλά στενά συνδεδεµένων µεταξύ τους γνωσιολογικών και συναισθηµατο-ενεργητικών στοιχείων.

Αφετηριακή εικόνα, η πιο απλοϊκή πράξη συνείδησης, αποτελεί η αίσθηση, µέσω της οποίας πραγµατοποιείται η απευθείας σχέση του υποκειµένου µε την αντικειµενική πραγµατικότητα. Η αίσθηση αντανακλά τα ξεχωριστά γνωρίσµατα του αντικειµενικά περιβάλλοντος κόσµου στις αισθήσεις του ανθρώπου, άρα χωρίς αυτές δεν µπορεί να υπάρξει συνείδηση.

Σε αντίθεση µε την αίσθηση, η αντίληψη αντανακλά συνολικά το αντικείµενο και καταδεικνύει την ενότητα διάφορων γνωρισµάτων του αντικειµένου, αναπαραγοµένων από τις αισθήσεις µας. Η αντίληψη στον άνθρωπο συνήθως συµπεριλαµβάνει την κατανόηση των αντικειµένων, τα χαρακτηριστικά τους γνωρίσµατα και τις σχέσεις µεταξύ τους.

Οι ιδέες είναι αποτέλεσµα ανθρώπινης διεργασίας

Ανώτερη µορφή της αντανάκλασης των αισθήσεων στον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι η ιδέα, που είναι µια παραστατική γνώση για αντικείµενα που κατανοήθηκαν στο παρελθόν, τα οποία όμως τώρα δεν επενεργούν στις αισθήσεις µας. Οι ιδέες εµφανίζονται ως αποτέλεσµα της αντίληψης των εκ των έξωθεν επενεργούντων αντικειµένων και τη διαφύλαξή τους στη µνήµη µας.

Οι δηµιουργούµενες εικόνες στον εγκέφαλό µας δεν παραµένουν παθητικές, αλλά ο άνθρωπος µπορεί να τις συνδυάσει δηµιουργικά και να δηµιουργήσει νέες εικόνες και παραστάσεις µέσα στη συνείδησή του µε ανώτερη µορφή σ’ αυτό το σηµείο την παραγωγική, δηµιουργική φαντασία.

Η σκέψη, που εµφανίζεται µε τη µορφή της έννοιας, της γνώσης και του συµπεράσµατος, αποτελεί αντανάκλαση των ουσιαστικών, νοµοτελειακών σχέσεων των αντικειµένων. Εποµένως, η σκέψη εµπεριέχει τη γνώση για τα ουσιαστικά γνωρίσµατα, τις υπάρχουσες συνδέσεις και σχέσεις, οι οποίες είναι αδύνατον να γίνουν αντιληπτές µόνο µε τις αισθήσεις. Με αυτόν τον τρόπο πραγµατοποιείται η µετάβαση από τα εξωτερικά γνωρίσµατα στα εσωτερικά, από το φαινόµενο στην ουσία του αντικειµένου.

Κίνητρο για τη συµπεριφορά και τη συνείδηση του ανθρώπου αποτελούν οι διάφορες ανάγκες που εµφανίζονται στη ζωή του.

Μια σηµαντική πτυχή της συνείδησης είναι η αυτοσυνείδηση, δηλαδή η κατανόηση του ίδιου του ανθρώπου ως προσωπικότητας διαµορφωνόµενης υπό την επίδραση του κοινωνικού τρόπου ζωής, που απαιτεί από τον άνθρωπο έλεγχο των ενεργειών και ευθύνη για τις πράξεις του.

Ουσιαστικά η συνείδηση δεν µπορεί να αποκαλυφθεί µόνο από την ανατοµική διάρθρωση του εγκεφάλου ή ακόµα και τις νευρο-φυσιολογικές ιδιότητές του. Η εµφάνιση, η λειτουργία και ανάπτυξη της συνείδησης είναι δυνατόν µόνο µέσα στην κοινωνία και στη βάση της πρακτικής δραστηριότητας του ανθρώπου, γι’ αυτό και µόνο ο άνθρωπος χαρακτηρίζεται ως κοινωνικό ον.

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.