Συνέντευξη: Παιδική εκμετάλλευση και δικαιώματα – Τα βήματα και η προοπτική

«Σε εκκρεμότητα ο εκσυγχρονισμός τού περί Παιδιών Νόμου και το νομικό πλαίσιο για τις υιοθεσίες

Του Κυριάκου Λοΐζου

Η 1η Ιουνίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού το 1925 από την Παγκόσμια Συνέλευση για την Ευημερία του Παιδιού της Γένοβας. Εκατομμύρια παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο ζουν σε συνθήκες φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ η παιδική εργασία αποτελεί παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του παιδιού και έχει αποδειχθεί ότι εμποδίζει την ανάπτυξή τους οδηγώντας τα δυνητικά σε διά βίου σωματική ή ψυχολογική βλάβη.

Σε συνέντευξή της στη «Χαραυγή» η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Δέσπω Μιχαηλίδου, τονίζει τόσο την ανάγκη να απαλειφθεί σε παγκόσμιο επίπεδο η παιδική εκμετάλλευση, όσο και τα βήματα που πρέπει να γίνουν σε τοπικό επίπεδο, ούτως ώστε να διασφαλιστούν νομικά διάφορα θέματα που αφορούν την πλήρη προστασία των παιδιών.

Ως προς την παραβίαση των δικαιωμάτων του Παιδιού, σε ποιο σημείο βρισκόμαστε ως κράτος; Ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στην Κύπρο;

Στη χώρα μας πολλά έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια ως προς τη θέση του παιδιού στην κοινωνία. Πιστεύω πως η ζωή των παιδιών στην Κύπρο έχει βελτιωθεί σημαντικά και η κυπριακή Πολιτεία έχει σε μεγάλο βαθμό αναλάβει πιο ενεργό δέσμευση για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού. Διαπιστώνω πως γίνονται προσπάθειες για μια πιο παιδοκεντρική προσέγγιση. Βλέπουμε να προωθούνται στη Βουλή των Αντιπροσώπων νόμοι και νομοσχέδια με στόχο τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών. Μέσα όμως από τα παράπονα πολιτών που λαμβάνω καθημερινά, φαίνεται ότι υπάρχει ακόμα μεγάλο περιθώριο βελτίωσης της θέσης του παιδιού και ανάγκη επέκτασης των ρυθμίσεων που να ικανοποιεί εξειδικευμένες ανάγκες, ιδιαίτερα στο επίπεδο παροχής υπηρεσιών του κράτους. Παιδιά που προέρχονται από ευάλωτες ομάδες, όπως πρόσφυγες και ασυνόδευτοι ανήλικοι, παιδιά του δρόμου που συχνά βιώνουν την αδιαφορία του συστήματος, τον κοινωνικό αποκλεισμό και την απροκάλυπτη παραβίαση των δικαιωμάτων τους, παιδιά με αναπηρίες, παιδιά που ζουν σε δύσκολες συνθήκες, παιδιά θύματα κάθε μορφής βίας κ.ο.κ. απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, φροντίδα και έργο για να τα βοηθήσουμε να ενσωματωθούν ομαλά στον κοινωνικό ιστό. Ταυτόχρονα, τη στιγμή που ολόκληρη η ανθρωπότητα προσπαθεί να προσαρμοστεί στις ιδιάζουσες και πρωτοφανείς συνθήκες που δημιούργησε η πανδημία, δημιουργείται μια νέα πρόκληση: Με ποιον τρόπο η Πολιτεία θα συνεχίσει να προασπίζεται τα δικαιώματα του παιδιού μέσα σε μια ραγδαίως εξελισσόμενη και μεταλλασσόμενη κατάσταση και στο πλαίσιο των αυστηρών περιοριστικών μέτρων ανά το παγκόσμιο.

Αναμφίβολα, οι τρόποι αντιμετώπισης της επιδημικής έξαρσης επηρεάζουν μαζικώς τα παιδιά, αλλά ταυτόχρονα επιδεινώνουν τις συνθήκες διαβίωσης των πλέον ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ιδιαίτερα λόγω των οικονομικών επιπτώσεων που επέφερε η πανδημία. Το δικαίωμα των παιδιών στην ψυχαγωγία έχει επηρεαστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό λόγω των περιοριστικών μέτρων, παιδιά αθλητές δεν έχουν πρόσβαση στο άθλημα με το οποίο ασχολούνται, κλείνουν παιδότοποι/πάρκα/χώροι ψυχαγωγίας και περιορίζεται η ελεύθερη διακίνηση των πολιτών, αφήνοντας ελάχιστες επιλογές στους γονείς για το πώς να ψυχαγωγήσουν τα παιδιά τους.

Πόσο έχουμε προχωρήσει σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών και τι πρέπει να γίνει ακόμα για να φτάσουμε σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο; Υπάρχει συνεργασία με άλλα κράτη;

Ως Επίτροπος, θέλω να βλέπω το ποτήρι μισογεμάτο. Ναι, γίνονται βήματα σε σχέση με τη διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού. Ένα θετικό παράδειγμα για το ότι η κοινωνία μας αποκτά σιγά-σιγά παιδοκεντρική προοπτική είναι και η ψήφιση του περί Παιδιών σε Σύγκρουση με το Νόμο Νόμου του 2021, ένας νόμος – σταθμός και πολύτιμο εργαλείο για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού που βρίσκονται σε σύγκρουση με το νόμο ή επιδεικνύουν αντικοινωνική και παραβατική συμπεριφορά. Ο νόμος αυτός θέτει το πλαίσιο και τους αναγκαίους εκείνους μηχανισμούς για τη μεταχείριση παιδιών μέσα σε ανάλογο για την ηλικία και ευαλωτότητά τους σύστημα δικαιοσύνης. Ταυτόχρονα, ενσωματώθηκαν πρόσφατα στην εθνική νομοθεσία πρόνοιες της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης που αφορούν την προστασία των γυναικών και των παιδιών τους από την ενδοοικογενειακή βία, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο τις πολιτικές προστασίας των παιδιών.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η Πολιτεία αλλά και όλοι εμείς πρέπει να εφησυχάζουμε: π.χ. εκκρεμεί ο εκσυγχρονισμός του περί Παιδιών Νόμου, όπως και η νομοθεσία που εκσυγχρονίζει το νομικό πλαίσιο για τις υιοθεσίες παιδιών, η οποία έχει μεν τεθεί σε διαβούλευση, ακόμα όμως εκκρεμεί η ψήφισή της σε νόμο.

Επιπρόσθετα, λαμβάνω μεγάλο αριθμό παραπόνων από γονείς οι οποίοι ταλανίζονται από καθυστερήσεις στην εκδίκαση υποθέσεων γονικής μέριμνας στα Δικαστήρια, με άμεσο αντίκτυπο στη ζωή των παιδιών. Ταυτόχρονα, χρειαζόμαστε να ακούγεται περισσότερο η φωνή των παιδιών για θέματα που τα αφορούν στα κέντρα λήψεως αποφάσεων (στη Βουλή, στο σχολείο, στους αθλητικούς φορείς κτλ). Από τα ίδια τα παιδιά μπορούμε να διαγνώσουμε με ειλικρίνεια αν οι δικές μας ενέργειες αποδίδουν, αν βελτιώνουν την καθημερινή ποιότητα της ζωής, αν τους παρέχουμε ποιοτική εκπαίδευση, φροντίδα, ιατρική περίθαλψη, ομαλή οικογενειακή ζωή. Μέσα από το λόγο των παιδιών μπορούμε να καταγράψουμε τις πραγματικές τους ανάγκες, να διορθώσουμε τις παθογένειες και να πιέσουμε για κοινωνικές αλλαγές.

Το Γραφείο μου αποτελεί ενεργό μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Επιτρόπων για το Παιδί (ENOC), το οποίο λειτουργεί ως δίκτυο για ανταλλαγή πληροφοριών και επαγγελματική υποστήριξη μεταξύ των μελών του, προωθεί το σχεδιασμό στρατηγικών για την καλύτερη εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και τέλος ενθαρρύνει την επαφή και αλληλοϋποστήριξη μεταξύ των διαφόρων ανεξάρτητων εθνικών οργανισμών για τα δικαιώματα του παιδιού και δικτύων από όλο τον κόσμο. Ταυτόχρονα, ως μέλος του Steering Committee for the Rights of the Child του Συμβουλίου της Ευρώπης, μέσα από την παρακολούθηση της εφαρμογής της Στρατηγικής του ΣτΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού έχω την ευκαιρία να ανταλλάζω απόψεις και καλές πρακτικές σε θέματα διασφάλισης των δικαιωμάτων του παιδιού με εκπροσώπους άλλων κρατών, συνεισφέροντας έτσι στην οικοδόμηση μιας Ευρώπης με νομοθεσίες, πολιτικές και διαδικασίες πιο φιλικές προς τα παιδιά.

Σήμερα σε ολόκληρο τον πλανήτη εργάζονται εκατομμύρια παιδιά, πολλά εκ των οποίων σε συνθήκες «πλήρους απασχόλησης». Πόσο μακριά βρισκόμαστε από την πλήρη απαγόρευση και κατάργηση της παιδικής εργασίας;

Ευτυχώς, αν μπορούμε να το θέσουμε έτσι, στην Κύπρο δεν έχουν καταγραφεί περιστατικά παιδικής εργασίας. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν είναι ένα ανησυχητικό φαινόμενο που αποτελεί κατάφωρη παραβίαση δικαιωμάτων παιδιών, καθότι τους στερεί, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα να είναι παιδιά. Σημαίνει παραβίαση του δικαιώματος για πρόσβαση στην εκπαίδευση, ακριβώς επειδή τα παιδιά μένουν αναγκαστικά εκτός σχολικού πλαισίου για να δουλέψουν, εκτεθειμένα σε κάθε είδους βία και εκμετάλλευση και ενδεχομένως μακριά από την οικογένειά τους, χωρίς την απαραίτητη φροντίδα. Εύκολα δε γίνεται αντιληπτό ότι ως πλέον ευάλωτα πέφτουν συχνά θύματα σε κάθε είδους εκμετάλλευση: σεξουαλική, εμπόριο προσώπων, ναρκωτικές ουσίες, εμπόριο οργάνων, στράτευση και συμμετοχή σε ένοπλες συρράξεις κ.α. Τέτοια παραδείγματα συναντά κανείς ακόμα σε χώρες που δραστηριοποιούνται μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, εκμεταλλευόμενες το φτηνό εργατικό δυναμικό. Και δυστυχώς αυτό συμβαίνει, παρόλο που διεθνείς οργανισμοί (OHE, UNICEF) παρακολουθούν το φαινόμενο και παρόλες τις διακηρύξεις τους και τα σχετικά νομικά κείμενα που καταδεικνύουν την αναγκαιότητα εξάλειψης κάθε μορφής παιδικής εργασίας, για την ευημερία και ανάπτυξη όλων των παιδιών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.