* Προσπάθεια να διασωθεί και να αποκαλυφθεί πλήρως οτιδήποτε μας κρύβουν τα χρόνια, οι αιώνες, η λησμονιά

Συνέντευξη στη Μαρία Φράγκου

Κάθε φορά που μιλά για ένα μνημείο που αναστηλώθηκε και παραδόθηκε στο κοινό, φωτίζεται το πρόσωπό του. Κάθε φορά που μιλά για τη σημασία της υπόθεσης της πολιτιστικής κληρονομιάς, είναι ως να ονειρεύεται την επανενωμένη Κύπρο και να ζει σε αυτήν. Γιατί έτσι αντιλαμβάνεται το έργο που επιτελεί η Τεχνική Επιτροπή για την Πολιτιστική Κληρονομιά ο Τάκης Χατζηδημητρίου. Γιατί δημιουργείται μια νέα σχέση μεταξύ Ε/κ και Τ/κ. Και η δυνατότητα μιας νέας αρχής για την ιστορία της Κύπρου είναι μια πραγματικότητα. Μετά τη συνάντησή μας που έγινε με αφορμή την αυριανή απονομή του βραβείου «Τεύκρου Ανθία – Θοδόση Πιερίδη» από το ΑΚΕΛ, αισθάνθηκα πιο αισιόδοξη. Γιατί, όπως λέει και ο Τάκης Χατζηδημητρίου, τώρα που υπάρχει συνεργασία ανάμεσα σε Ε/κ και Τ/κ, ακόμα και τα μνημεία βγαίνουν από τα σκοτάδια που ήταν κρυμμένα για αιώνες, για να χαιρετίσουν αυτή τη νέα πορεία…

Το ΑΚΕΛ, με την απονομή του βραβείου «Τεύκρου Ανθία – Θοδόση Πιερίδη» βραβεύει, στο πρόσωπο των δύο συμπροέδρων της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά, τη δράση για προστασία αυτού του πλούτου της κοινής μας πατρίδας. Τι σημαίνει για σας αυτό το βραβείο;

Η υπόθεση της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι η μεγαλύτερη υπόθεση, το μεγαλύτερο θέμα, για όλους τους Κύπριους. Ενας τόπος υπάρχει με την ιστορία του, με τη φύση του, με την κουλτούρα του, με την πολιτιστική του κληρονομιά. Κι όταν λέμε πολιτισμός, εννοούμε τα πάντα. Τη ζωή, το περιβάλλον, την παρουσία του ανθρώπου, τη συμβολή του, την αγάπη για τον τόπο. Εδώ στην Κύπρο είμαστε στην προνομιακή θέση να ζούμε σε ένα παραδεισένιο τόπο με μακρά ιστορία και παράδοση, που δυστυχώς δεν αγαπήσαμε όσο θα έπρεπε. Οπως δεν αγαπήσαμε ούτε και τον τόπο. Οι καταστροφές που υπέστη ο τόπος, οι καταστροφές που υφίσταται ο τόπος, προέρχονται ακριβώς από αυτή την ανισορροπία της σχέσης των ανθρώπων με τον τόπο και τον πολιτισμό.

Ρωτάτε τι σημαίνει αυτή η βράβευση. Αυτή η βράβευση υψώνει τον πολιτισμό ως ένα παράγοντα ενότητας. Ως ένα παράγοντα που εξυψώνει τον άνθρωπο και δημιουργεί προϋποθέσεις για αλληλοκατανόηση, για αλληλοσεβασμό, που δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία ενός κοινού μέλλοντος.

Με ποια συναισθήματα αρχίζετε κάθε επόμενη φορά την προσπάθεια αποκατάστασης ενός μνημείου; Και με ποια συναισθήματα το παραδίδετε μετά;

Για μας, η συμμετοχή στην επιτροπή πολιτιστικής κληρονομιάς υπήρξε ένα μεγάλο σχολείο. Μάθαμε τον τόπο μας. Αυτό που γίνεται μέσα στην τεχνική επιτροπή, δεν είναι απλά διόρθωση κάποιων μνημείων, απλά μία συμπλήρωση ρωγμών… Αυτό που γίνεται μέσα από την επιτροπή και την πολύ καλή συνεργασία Ε/κ και Τ/κ είναι πέρα από αυτό. Μαθαίνουμε την ιστορία του τόπου μας, την ιστορία κάθε μνημείου, τη σχέση με τους ανθρώπους. Πέρασαν πολλοί από την Κύπρο, άφησαν τη σφραγίδα τους, την παράδοσή τους, την έφεσή τους προς τη δημιουργία… Ετσι, μπορώ να πω ότι μέσα από τα μνημεία μάθαμε καλύτερα τον τόπο μας, κατανοήσαμε καλύτερα την πατρίδα μας. Και γύρω από κάθε μνημείο υπάρχουν οι άνθρωποι. Τα μνημεία είναι αλληλένδετα με τους ανθρώπους. Υπάρχει η ανθρώπινη λαλιά, υπάρχει το όραμα, υπάρχει το όνειρο… Υπάρχει η ανθρώπινη σχέση, το δέσιμο με τις ρίζες, υπάρχει η αλληλοκατανόηση. Και αυτή τη στιγμή δημιουργείται μια νέα σχέση μεταξύ Ε/κ και Τ/κ. Και μπορώ να πω πως όλα αυτά αποτελούν σαφή δείγματα για τη δυνατότητα μιας νέας αρχής για την ιστορία της Κύπρου.

Αλήθεια, πώς ήταν και πώς είναι η μεταξύ σας συνεργασία και συνεννόηση;

Γινόμαστε μάρτυρες συγκινητικών στιγμών συνάντησης χωριανών μεταξύ τους και δημιουργίας ενός αδελφικού και φιλικού κλίματος, που συνεχίζεται και μετά που φεύγουμε εμείς. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να επισκέπτονται τα χωριά τους και εγκαθιστούν κάποιες φιλίες και σχέσεις, οι οποίες συνδέουν ξανά τους ανθρώπους. Δεν μπορούμε να γυρίσουμε στην προ του 1974 κατάσταση, αλλά μέσα σε συνθήκες που δημιουργούν προϋποθέσεις για να θεμελιωθεί μια νέα προοπτική, για να θεμελιωθεί η αυριανή λύση.

Υπάρχει και κάτι άλλο με την ενασχόλησή μας με τα μνημεία. Ανακαλύπτουμε και πράγματα, βρισκόμαστε μπροστά από εκπλήξεις, βγαίνουν στην επιφάνεια λεπτομέρειες, συνθήκες και ευρήματα τα οποία ήταν άγνωστα μέχρι τώρα. Για παράδειγμα, στον Αγιο Αυξέντιο στην Κώμη Κεπήρ, βρέθηκε μια υπέροχη τοιχογραφία την οποία δεν γνώριζε ποτέ κανείς όλους τους προηγούμενους αιώνες. Θα ήταν κρυμμένη εκεί για 4-5 αιώνες. Κι έκανε την εμφάνισή της τώρα. Και λέω, «ναι, έκανε την εμφάνιση της τώρα…

Τόσο καιρό κρυβόταν γιατί δεν έβρισκε κατανόηση από τους ανθρώπους. Τώρα που μας είδε να συνεργαζόμαστε, Ε/κ και Τ/κ, βγήκε κι αυτή στην επιφάνεια για να χαιρετίσει αυτή τη νέα πορεία». Στον Πύργο του Οθέλλου βρέθηκαν τα μεσαιωνικά συστήματα – παροχή νερού και άλλα – που ρύθμιζαν τα της λειτουργίας του. Στον Απόστολο Ανδρέα βρέθηκε η βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε αυτή τη στιγμή η βόρεια πτέρυγα του ναού, που προηγουμένως δεν υπήρχε και καθιστούσε ημιτελές το μνημείο. Τώρα το μνημείο συμπληρώνεται και θα παραδοθεί στους ανθρώπους σημαντικότερο και πληρέστερο από ό,τι ήταν στο παρελθόν. Στον Αγιο Παντελεήμονα βρέθηκαν ίχνη τοιχογραφιών που δεν ήταν γνωστό ότι υπήρχαν προηγουμένως. Ολα αυτά αποτελούν κατά κάποιο τρόπο αποζημίωση για τους κόπους και τους μόχθους που καταβάλλουμε για τη συντήρηση των μνημείων.

Κάθε μνημείο αποκαλύπτει και μια ιστορία…

Τα μνημεία αποκαλύπτουν την ιστορία τους, την ομορφιά τους, αποκαλύπτουν τη σχέση τους με τον κόσμο. Και όταν λέω αποκαλύπτουν την ιστορία τους, εννοώ την ιστορία πολλών ανθρώπων. Οσων πέρασαν από την Κύπρο. Τελευταία είχαμε τρία μνημεία, πολύ χαρακτηριστικές περιπτώσεις: Στο Συριανοχώρι, με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Το Συριανοχώρι δημιουργήθηκε από Σύρους στρατιώτες. Το Τσερκέζ τζαμί, όπου ήρθαν Τσερκέζοι από τον Καύκασο κι εγκαταστάθηκαν εδώ. Το Αρναούτ τζαμί, που το έφτιαξαν άνθρωποι από την Αρβανιτιά. Πόσος πολύς κόσμος πέρασε από την Κύπρο…

Το νησί μας γνώρισε την πολυπολιτισμικότητα πολύ πριν από άλλες χώρες…

Ακριβώς τούτο θέλω να πω. Οτι τα μνημεία από μόνα τους δείχνουν την ιστορία του τόπου. Και ιδιαίτερα οι Ε/κ δεν έχουν να φοβηθούν τίποτε από αυτό. Και τα μνημεία της ελληνικής κουλτούρας είναι εκεί, είναι στο φως και είναι ζυμωμένα με τον τόπο. Ετσι, στο βαθμό που εσύ σέβεσαι τα άλλα μνημεία, θα γίνει σεβαστός και ο δικός σου πολιτισμός. Εάν τον αρνηθείς, θα σε αρνηθεί κι αυτός. Και η άρνηση οδηγεί σε συγκρούσεις. Και σε καταστροφές. Ετσι, η γνωριμία του τόπου, η γνωριμία των άλλων, ο σεβασμός των άλλων θα φέρει και σεβασμό προς όλους μας και σεβασμό στη μάνα Κύπρο… Κάποτε πρέπει να καταλάβουμε πως δεν είναι ένα οικόπεδο το οποίο κατέχουμε… Το αντίθετο συμβαίνει. Είμαστε ένα κομμάτι αυτής της ύπαρξης της μάνας Κύπρου μαζί με οποιουσδήποτε άλλους και οτιδήποτε υπάρχει μέσα από το φυσικό και ζωικό βασίλειο, μέσα από την ανθρώπινη παρουσία αυτού του τόπου.

Εμείς τη βρήκαμε και θα την παραδώσουμε αυτή την πατρίδα…

Τη βρήκαμε και θα την παραδώσουμε και πρέπει να την αγαπήσουμε. Μέσα από την πολιτιστική κληρονομιά αυτό το πράγμα αναδύεται… Για να μπορούμε εμείς να λειτουργούμε, για να μπορούμε εμείς να εργαζόμαστε, εκφράζουμε τη βούληση του λαού μας, τη θέληση του λαού μας για συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Σε αυτή τη βούληση στηριζόμαστε. Και πολλές φορές είναι πέραν από τις προσδοκίες μας.


Ενιωσε ευτυχής, αισθάνθηκε τις ρίζες του να υπάρχουν…

xatzidimitriou takis - ali tountzai

Η στήριξη που έχετε, δηλαδή, δεν είναι μόνο σε επίπεδο ηγεσίας αλλά και σε επίπεδο πολιτών…

Σίγουρα είναι ο λαός και η στήριξή του. Αλλωστε η τεχνική επιτροπή είναι διορισμένη από τους ηγέτες, υπό την προσωπική τους ιδιότητα τα μέλη, για να ασχοληθούμε με ό,τι απασχολεί τον άνθρωπο. Εμείς δεν καθόμαστε να λύσουμε νομικά, πολιτικά και άλλα ζητήματα, μακριά από την κοινωνία. Αντίθετα. Εμείς έχουμε να λύσουμε τα προβλήματα του ανθρώπου. Και αναδύεται στην επιφάνεια, σαν το σημαντικότερο πρόβλημα, ο πολιτισμός. Η επαφή μας με τους ανθρώπους είναι καθημερινή. Και δεν σου μιλούν για το προσωπικό τους ζήτημα ή το προσωπικό συμφέρον, αλλά για την εκκλησία, το μνημείο στο χωριό τους… Σε εκδήλωση παράδοσης ενός μνημείου, μίας εκκλησίας, συγκεκριμένα, ήρθε κοντά μας ένας πολίτης, ο οποίος πήγε στο χωριό του για πρώτη φορά μετά από 40 χρόνια και μου λέει: «Εδώ, σε αυτό το σημείο της εκκλησίας, στεκόμουν μικρός. Σήμερα είναι η ευτυχέστερη μέρα της ζωής μου…». Αισθάνθηκε τις ρίζες του να υπάρχουν κι ένιωσε ευτυχής ο άνθρωπος.