Η Τουρκία αντιλαμβάνεται τα οφέλη της λύσης, αλλά δηλώνει δημόσια ότι είναι έτοιμη να συζητήσει όλα τα σενάρια: ομοσπονδία, συνομοσπονδία ή δύο κράτη. Γιατί, άραγε, το θέτουν με αυτό τον τρόπο; Και γιατί εμείς δεν ξεκαθαρίζουμε ότι συζητούμε μόνο ΔΔΟ;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που τίθενται από πλευράς Τουμάζου Τσιελεπή, διεθνολόγου, επικεφαλής του Γραφείου Κυπριακού της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ, με αφορμή και τις συναντήσεις στην Άγκυρα με τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Στη συνέντευξή του στην «Κυριακάτικη Χαραυγή» ο Τ. Τσιελεπής παρατηρεί ακόμα ότι τώρα που έχει αρχίσει να συζητείται και κάτι άλλο πλην της Ομοσπονδίας, κανείς δεν αναφέρεται σε ενιαίο κράτος. Όταν μιλούμε για λύση όχι ομοσπονδιακή, όλες οι συζητήσεις, εσωτερικά και διεθνώς, ανάμεσα σ’ αυτούς που καθορίζουν τις εξελίξεις, στρέφονται προς διχοτομικές κατευθύνσεις. «Δεν είναι τυχαίο αυτό που λέγαμε πάντα ότι το πραγματικό μας δίλημμα είναι μεταξύ ομοσπονδίας και διχοτόμησης», σημειώνει και καλεί όλους να τοποθετηθούν και να δηλώσουν τι θέλουν: Ομοσπονδία ή διχοτόμηση; Επισημαίνει ότι ο Πρόεδρος αναπτύσσει μια ρητορική που δημιουργεί την εντύπωση ότι προσπαθεί να αποφύγει την πολιτική ισότητα και την αποτελεσματική συμμετοχή ακόμα και σε κεντρικά όργανα (π.χ. εκτελεστική εξουσία).

Της Νίκης Κουλέρμου

O πρόεδρος του ΔΗΣΥ εκτίμησε ότι καλό καλοκαίρι να υπάρξουν εξελίξεις στο Κυπριακό… Και το Προεδρικό παραπέμπει συνεχώς σε συνομιλίες μετά τον Μάη παρουσιάζοντας τις εγγυήτριες δυνάμεις να έχουν δυσκολίες να ξεκινήσουν τις διαπραγματεύσεις. Ποια είναι η δική σας εκτίμηση;

Φαίνεται πως όντως θα δοθεί μια παράταση και οι όποιες προσπάθειες θα κορυφωθούν μάλλον τον Μάιο. Αυτό δεν οφείλεται τόσο στις δυσκολίες των εγγυητριών δυνάμεων όσο στο γεγονός ότι μετά το ναυάγιο του Κραν Μοντανά στην πραγματικότητα δεν αξιοποιήθηκε καθόλου ο ενάμιση χρόνος που μεσολάβησε. Δεν έγινε καμία απολύτως προετοιμασία με στόχο την επανέναρξη των συνομιλιών, με αποτέλεσμα να φθάσουμε σήμερα σε ένα σημείο όπου τα πράγματα έχουν περιπλακεί. Ο ΓΓ είχε συγκεκριμένες εισηγήσεις τόσο επί της ουσίας όσο και επί της διαδικασίας. Υπήρξαν ένθεν και ένθεν διαφορετικές προσεγγίσεις και γι’ αυτό τώρα η προσπάθεια έχει καταστεί πολύ πιο πολύπλοκη, αφού πρέπει να διαμορφωθούν οι λεγόμενοι όροι αναφοράς.

Έχω την εντύπωση ότι κανείς δεν γνωρίζει επακριβώς τι είναι αυτοί οι όροι αναφοράς, ενώ ελλοχεύει και κίνδυνος να μη συμφωνηθούν.

Πάντως, ο ΓΓ του ΟΗΕ έκανε μια απόπειρα να το χειριστεί και αυτό λέγοντας ότι οι όποιες «νέες ιδέες» θα πρέπει να συμφωνηθούν από κοινού από τους δύο ηγέτες, με την αίσθηση του επείγοντος.

Πάμε για γ’ γύρο διαβουλεύσεων από την κα Λουτ με τα διάφορα εμπλεκόμενα μέρη. Αυτή η εξέλιξη, που τοποθετείται πριν τη συνεδρία του ΣΑ για την ανανέωση της θητείας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, είναι ενθαρρυντική για τη συνέχεια;

 Όσον αφορά την επόμενη κάθοδο της κας Λουτ δεν είμαι εντελώς βέβαιος ότι θα πραγματοποιηθεί πριν τη σύνοδο του Σ. Ασφαλείας. Φαίνεται, όμως, ότι θα πραγματοποιηθεί μέχρι το τέλος Ιανουαρίου.

Το ερώτημα είναι τι θα γίνει με την ανανέωση της θητείας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Σε ό,τι αφορά το ΣΑ, 4 από τα 5 μόνιμα μέλη επιθυμούν ανανέωση της θητείας ενώ δεν είναι βέβαιο τι θα πράξουν οι ΗΠΑ. Σε κάθε περίπτωση, θα ξαναβρούμε μπροστά μας το θέμα αν μέχρι το καλοκαίρι δεν υπάρξουν ουσιαστικές εξελίξεις προς την κατεύθυνση της επανέναρξης των συνομιλιών.

«Όσες πιο πολλές αρμοδιότητες δοθούν στις συνιστώσες πολιτείες, τόσο πιο λειτουργικό θα είναι το κράτος». Συμφωνείτε με αυτή τη θέση του κ. Νεοφύτου;

Προσωπικά δηλώνω συγχυσμένος ως προς το τι επιδιώκει ο Πρόεδρος Αναστασιάδης με την αποκεντρωμένη ομοσπονδία. Η αποκεντρωμένη ή συγκεντρωτική ομοσπονδία όντως έχει να κάνει με τις αρμοδιότητες της κεντρικής κυβέρνησης και βεβαίως αυτό δεν είναι θέμα αρχής. Υπάρχουν και τα δύο είδη ομοσπονδίας. Όλα εξαρτώνται από τους λόγους και τους τρόπους ίδρυσης ενός ομοσπονδιακού κράτους.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας συνδέει την αποκέντρωση με διάφορα όργανα χαμηλής πολιτικής που θα δημιουργηθούν στο ομοσπονδιακό κράτος λέγοντας ότι με αυτό τον τρόπο θα αποφευχθεί η μια ψήφος των Τ/κ και άρα δεν θα δημιουργείται δυσλειτουργικότητα. Δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς εννοεί ο Πρόεδρος. Η αποκεντρωμένη ομοσπονδία όντως έχει να κάνει με αρμοδιότητες και όχι με την αποτελεσματική συμμετοχή και μπορεί να φθάσει μέχρι ενός σημείου. Υπάρχει μια νοερή κόκκινη γραμμή, την οποία αν περάσεις, τότε δεν θα έχεις ομοσπονδιακό μόρφωμα, αλλά κάτι διαφορετικό -είτε συνομοσπονδιακό μόρφωμα είτε δύο εντελώς χωριστά κράτη. Αυτό το λέω γιατί υπάρχουν αρμοδιότητες που δεν μπορούν σε καμιά περίπτωση να αποκεντρωθούν (θέματα εξωτερικής πολιτικής, αμυντικής πολιτικής, ΑΟΖ, θέματα ενιαίας οικονομίας κ.ο.κ.).

Σε κάθε περίπτωση, όσες αρμοδιότητες κι αν απομείνουν στην κεντρική κυβέρνηση και πάλι θα υπάρχει αποτελεσματική συμμετοχή της τ/κ κοινότητας. Αυτήν δεν μπορούμε να την αποφύγουμε με τίποτε. Το λέω αυτό γιατί ο Πρόεδρος αναπτύσσει μια ρητορική που δημιουργεί την εντύπωση ότι προσπαθεί να αποφύγει την πολιτική ισότητα και την αποτελεσματική συμμετοχή ακόμα και σε κεντρικά όργανα (π.χ. εκτελεστική εξουσία). Αν αυτό εννοεί, νομίζω ότι δεν θα μπορέσουν καν να συμφωνηθούν οι όροι αναφοράς.

Αν αυτό συμβαίνει δεν θα έπρεπε ο Πρόεδρος να μοιραστεί τις σκέψεις του με το Εθνικό Συμβούλιο;

Δεν μπορώ να γνωρίζω γιατί δεν μοιράζεται αυτές τις σκέψεις του, κάτι που οφείλει να πράξει αφού είναι ο ίδιος που έχει εισάξει την ιδέα της αποκεντρωμένης ομοσπονδίας. Θέλω να πιστεύω ότι αυτό δεν έχει σχέση με αποκέντρωση τέτοιων αρμοδιοτήτων που παντού και σε κάθε περίπτωση ανήκουν στο κεντρικό κράτος και ποτέ στις περιφέρειες μιας ομοσπονδίας.

Είναι όμως κρίσιμο ζήτημα και αυτό της πολιτικής ισότητας και αν ο Πρόεδρος θέλει να το αποφύγει σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία στους όρους αναφοράς…

Στο θέμα της πολιτικής ισότητας και της αποτελεσματικής συμμετοχής, όπως ο ίδιος ο ΓΓ του ΟΗΕ αναφέρει σε δύο εκθέσεις του μετά το Κραν Μοντανά, στην πραγματικότητα είχαμε φτάσει πολύ κοντά. Όλα τα βασικά όργανα (εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία, οιονεί δικαστικά όργανα, ρυθμιστικά όργανα, ανεξάρτητοι αξιωματούχοι) ήταν συμφωνημένα ή σχεδόν συμφωνημένα. Οι όποιες διαφωνίες αφορούσαν όργανα χαμηλής πολιτικής όπου η τ/κ πλευρά απαιτούσε σε όλα τουλάχιστον μια ψήφο για να περάσει μια απόφαση. Θέση η οποία δεν έγινε αποδεκτή ούτε από τον ΓΓ του ΟΗΕ, ο οποίος στο πλαίσιό του λέει ότι θετική ψήφος πρέπει να υπάρχει μόνο εκεί που θίγονται ζωτικά συμφέροντα. Υιοθετεί δηλαδή τη θέση της δικής μας πλευράς και αν προχωρούσαμε με το πλαίσιο το πρόβλημα θα το είχε η τ/κ πλευρά. Επαναλαμβάνω ότι πρόκειται για όργανα χαμηλής πολιτικής στα οποία είτε έχουν είτε δεν έχουν θετική ψήφο δεν θα καταρρεύσει το κράτος. Για παράδειγμα, αν θα έχουν ή δεν θα έχουν μια ψήφο στη Μετεωρολογική Υπηρεσία, είτε στον Σύνδεσμο Καταναλωτών, είτε στην Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος είτε στο Συμβούλιο Τέχνης και Πολιτισμού, θα καταρρεύσει το κράτος; Αντιλαμβάνεστε ότι αυτό το ζήτημα έχει υπερτιμηθεί και από τις δύο πλευρές.

Και σίγουρα δεν είναι ορθό αυτό που λέει η τ/κ πλευρά ότι αν δεν έχουν θετική ψήφο σε όλα, αυτό δεν είναι ομοσπονδία.

Να υπενθυμίσω ότι και με το σχέδιο Ανάν τα όργανα ήταν 30-35 και είναι ζήτημα αν είχαν θετική ψήφο στα 4-5. Σε όλα τα υπόλοιπα θεωρείτο αποτελεσματική η συμμετοχή του 1/3. Βέβαια τα 30-35 έχουν γίνει 143 όργανα, ενώ κατά τα άλλα ο Πρόεδρος πλέον επιδιώκει αποκεντρωμένη ομοσπονδία.

Από την άλλη ενοχλείται ο Πρόεδρος όταν του καταλογίζετε ότι μπορεί να καταλήξει Πρόεδρος διχοτόμησης και φταίει το ΑΚΕΛ

Ο Πρόεδρος, την ίδια ώρα που ενοχλείται, δεν ξεκαθαρίζει αν το πλαίσιο που θέλει να διαπραγματευτεί είναι η ΔΔΟ με πολιτική ισότητα όπως αυτή προβλέπεται στα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών. Πρόσφατα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάτι ψέλλισε για «ομόσπονδο κράτος». Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μόλις την περασμένη Τετάρτη είπε στον ΑΣΤΡΑ ότι η ομοσπονδία συμφωνήθηκε από το 1977 και έπρεπε τότε να εφαρμοστεί, ενώ τώρα κάνουμε κι άλλες σκέψεις. Ποιες, άραγε, είναι αυτές οι σκέψεις;

Όταν τα λένε από μόνοι τους, πώς είναι μονόπλευρη η πληροφόρησή μας; Είναι πολύπλευρη και μια από τις πηγές ενημέρωσής μας είναι ο ίδιος Πρόεδρος και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και μάλιστα με δημόσιες διακηρύξεις.

Τώρα που έχει αρχίσει να συζητείται και κάτι άλλο πλην της Ομοσπονδίας, κανείς δεν αναφέρεται σε ενιαίο κράτος. Όταν μιλούμε για λύση όχι ομοσπονδιακή όλες οι συζητήσεις, εσωτερικά και διεθνώς, ανάμεσα σ’ αυτούς που καθορίζουν τις εξελίξεις, στρέφονται προς διχοτομικές κατευθύνσεις. Δεν είναι τυχαίο αυτό που λέγαμε πάντα ότι το πραγματικό μας δίλημμα είναι μεταξύ ομοσπονδίας και διχοτόμησης. Τώρα συζητείται η ιδέα να φύγουμε από τη ΔΔΟ και κανείς δεν αναφέρεται σε ενιαίο κράτος. Ώρα να τοποθετηθούμε όλοι: Ομοσπονδία ή διχοτόμηση;

Υπάρχει ένδειξη ότι μπορεί να αλλάξει η στάση της Τουρκίας δεδομένης και της επαναλαμβανόμενης δήλωσης του κ. Τσαβούσογλου «να ξυπνήσουμε από το όνειρο για μηδέν εγγυήσεις μηδέν στρατός»;

Υπενθυμίζω ότι υπάρχουν δύο εντελώς διαφορετικά αφηγήματα για το ναυάγιο του Κραν Μοντανά, εκείνη του Προεδρικού και εκείνη του ΓΓ, ο οποίος επαίνεσε την Τουρκία για τη στάση της στο θέμα της ασφάλειας και των εγγυήσεων. Είναι φυσιολογικό ο κ. Τσαβούσογλου να λέει αυτά που λέει. Δεν περιμένουμε εκτός διαπραγματευτικής διαδικασίας, ενώ εκκρεμούν και τα τέσσερα ζητήματα στις εσωτερικές πτυχές, να επαναβεβαιώσει οποιεσδήποτε δεσμεύσεις.

Το καθοριστικό είναι να μπορέσουμε να φθάσουμε σε επανέναρξη της διαπραγματευτικής διαδικασίας. Το τι προτίθεται να πράξει η Τουρκία, μόνο μέσα από μια διαπραγματευτική διαδικασία μπορούμε να το μάθουμε. Και εκεί δεν πρόκειται να βγούμε ζημιωμένοι, γιατί: Είτε θα πει αυτά που λέει δημοσίως και επομένως θα εκτεθεί είτε θα ισχύει αυτό που είπε ο ΓΓ του ΟΗΕ, ότι είχε συνεργαστεί η Τουρκία σ’ αυτά τα θέματα, οπότε κάνουμε ένα αποφασιστικό βήμα προς τη λύση του Κυπριακού.

Ο Τσαβούσογλου και η Τουρκία αντιλαμβάνονται ότι η λύση θα είναι προς όφελος της Τουρκίας;

Το αντιλαμβάνονται, αλλά λένε δημοσίως ότι είναι ανοικτοί σε όλα τα σενάρια: Είναι έτοιμοι να συζητήσουν ομοσπονδία, συνομοσπονδία ή δύο κράτη. Γιατί, άραγε, το θέτουν με αυτό τον τρόπο; Και γιατί εμείς δεν ξεκαθαρίζουμε ότι συζητούμε μόνο ΔΔΟ;

Όροι αναφοράς

Υπάρχει μια σύγχυση ακόμα και ανάμεσα στους πολιτικούς για ποιους όρους αναφοράς μιλούμε…

Μόνο υποθέσεις μπορεί να κάνουμε για το τι εννοούμε με τους όρους αναφοράς.

Από τη στιγμή που ο ΓΓ του ΟΗΕ είχε μια συγκεκριμένη πρόταση για να προχωρήσουμε και επί της διαδικασίας και επί της ουσίας και δεν πήρε ποτέ ξεκάθαρη απάντηση και από τη στιγμή που τίθεται η αποκεντρωμένη ομοσπονδία ως νέα ιδέα, ενώ η άλλη πλευρά συζητά αλλά προβληματίζεται γιατί έχει ανοίξει ξανά αυτό το θέμα, ο ΓΓ του ΟΗΕ είπε «συζητάτε και ξεκαθαρίστε ποιες είναι οι νέες ιδέες και πώς εντάσσονται στη διαπραγμάτευση».

Ένα άλλο ζήτημα είναι να προχωρήσουμε από κει που είχαμε μείνει. Τώρα τίθεται το ερώτημα πού είχαμε μείνει; Ισχύει το Πλαίσιο; Ισχύουν και ποιες συγκλίσεις;

Πρέπει να ξεκαθαρίσει η διαδικασία και ο επιδιωκόμενος στόχος.

Ενώ τα πράγματα ήταν ξεκάθαρα και ήμασταν πολύ κοντά, τώρα έχουν περιπλακεί αφάνταστα. Αν τα καταφέρουν να συμφωνήσουν τους όρους αναφοράς θα το δούμε, θα δούμε τι έχουν εντάξει ως νέο στοιχείο της διαπραγμάτευσης. Αν όχι, τα πράγματα μένουν μετέωρα.

Δεν είναι αμετάκλητη η αποχώρηση από τη διαπραγματευτική ομάδα

Υπήρξαν δύο ειδών αντιδράσεις από την αποχώρησή σας από τη διαπραγματευτική ομάδα -το ένα είδος είναι ότι κακώς φύγατε γιατί θα μπορούσατε να συγκρατούσατε τον κ. Αναστασιάδη από την περαιτέρω διολίσθηση και η άλλη ότι είναι λάθος να εγκαταλείψετε τον Πρόεδρο στην πιο κρίσιμη στιγμή. Και μια άλλη άποψη ότι έπρεπε πιο νωρίς να αποχωρήσετε από την ομάδα. Εσείς τι λέτε;

Ήταν μια δύσκολη απόφαση. Υπήρχε προβληματισμός και για το ένα και για το άλλο. Αυτά που λέτε για όσους αντιδρούν προβλημάτισαν και μας, αλλά βάλαμε στη ζυγαριά τα υπέρ και τα κατά της απόφασης και η ζυγαριά βάραινε προς την αποχώρηση για τον απλούστατο λόγο ότι δεν είμαστε καθόλου σίγουροι ότι ο στρατηγικός μας στόχος είναι ταυτόσημος με αυτόν του Προέδρου. Αν διαφωνείς με το στόχο τότε δεν έχει καμία χρησιμότητα η παραμονή σου εκεί. Βεβαίως δεν ήταν μια αποχώρηση οριστική και αμετάκλητη. Ήταν μια αναστολή της συμμετοχής στην ομάδα. Αν ο Πρόεδρος επαναρχίσει συνομιλίες με στόχο την επίλυση του Κυπριακού στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου οι πόρτες είναι ανοικτές και γνωρίζει πού μπορεί να μας βρει.