Του Μιχάλη Μιχαήλ

Με αφορμή και το θέμα που προέκυψε για την επιστροφή των Μαρωνιτών στα κατεχόμενα χωριά τους -και πιθανόν και των κατοίκων της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου- ήρθαν και πάλι στην επιφάνεια τα ψηφίσματα του ΟΗΕ για την Κύπρο και ειδικότερα για την Αμμόχωστο. Θυμήθηκαν, επίσης, κάποιοι και τη Συμφωνία Γ’ Βιέννης.

Ενώ όλοι επικαλούμαστε τα ψηφίσματα αυτά, ελάχιστοι γνωρίζουν τι πραγματικά περιέχουν. Με αποτέλεσμα να αφηνόμαστε και να αποδεχόμαστε τις ερμηνείες διαφόρων επί αυτών των θεμάτων.

Θα αναφερθούμε, λοιπόν, σε κάποια από τα ψηφίσματα, τα οποία θεωρούμε ότι είναι σημαντικά για την Κύπρο, κάνοντας αρχή από το Ψήφισμα 353 της 20ής Ιουλίου 1974.

Το Ψήφισμα 353 (20 Ιουλίου 1974)

Αρκετοί είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι τα ψηφίσματα του ΟΗΕ καταδίκασαν από την πρώτη στιγμή την τουρκική εισβολή. Όμως δεν είναι έτσι τα πράγματα.

Το συγκεκριμένο ψήφισμα, που εκδόθηκε ανήμερα την τουρκική εισβολή, δεν κάνει καμία ονομαστική αναφορά σ’ αυτήν. Ούτε καν στην Τουρκία.

Αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι «αποδοκιμάζει έντονα την έκρηξη βίας και τη συνεχιζόμενη αιματοχυσία» και στη συνέχεια κάνει αναφορά στην ανάγκη αποκατάστασης της συνταγματικής δομής της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το ψήφισμα καλεί όλα τα κράτη να σέβονται την κυριαρχία, ανεξαρτησία και εδαφική ακεραιότητα της Kύπρου, «καλεί όλα τα μέρη στις παρούσες συγκρούσεις ως πρώτο βήμα να καταπαύσουν το πυρ και συνιστά σ’ όλα τα κράτη να εξασκήσουν τη μέγιστη αυτοσυγκράτηση και να αποφύγουν κάθε ενέργεια που θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση, απαιτεί άμεσο τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης στην Κυπριακή Δημοκρατία. Ζητεί επίσης την αποχώρηση χωρίς καθυστέρηση από την Κυπριακή Δημοκρατία του ξένου στρατιωτικού προσωπικού που βρίσκεται εκεί πέραν των προνοιών διεθνών συμφωνιών, περιλαμβανομένων και εκείνων των οποίων η αποχώρηση είχε ζητηθεί από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, στην επιστολή του ημερομηνίας 2 Ιουλίου 1974».

Καλεί επίσης τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις να προσέλθουν αμέσως για την αποκατάσταση της ειρήνης στην περιοχή και τη συνταγματική διακυβέρνηση της Κύπρου και να τηρούν ενήμερο τον Γενικό Γραμματέα.

Το Σ.Α. με τα Ψηφίσματα 354, 355 (1η Αυγ.) επαναβεβαιώνει το 353.

Το Ψήφισμα 357 (1974)

Όταν πραγματοποιήθηκε ο 2ος γύρος της τουρκικής εισβολής, εκδόθηκε το Ψήφισμα 357 της 14ης Αυγούστου, το οποίο επίσης επαναβεβαιώνει τα προηγούμενα ψηφίσματα και αποδοκιμάζει έντονα την επανάληψη των μαχών στην Κύπρο, καλεί τα ενδιαφερόμενα μέρη να εφαρμόσουν τις διατάξεις των ψηφισμάτων χωρίς καθυστέρηση. Επίσης «απαιτεί όπως όλα τα μέρη που μετέχουν στις σημερινές μάχες καταπαύσουν το πυρ και κάθε στρατιωτική δράση αμέσως» και ζητεί επανάληψη των διαπραγματεύσεων χωρίς καθυστέρηση για την αποκατάσταση της ειρήνης στην περιοχή και της συνταγματικής διακυβέρνησης στην Κύπρο.

Ούτε σε αυτό το ψήφισμα γίνεται ονομαστική αναφορά στην Τουρκία, αλλά τηρείται μια πολιτική ίσων αποστάσεων.

Το Ψήφισμα 541 (1983) για την ανακήρυξη της «ΤΔΒΚ»

Αμέσως μετά την ανακήρυξη της «ΤΔΒΚ» το Σ.Α. υιοθέτησε στις 18 Νοεμβρίου 1983 το Ψήφισμα 541. Σε αυτό εκφράζεται ανησυχία από την ανακήρυξη «κράτους», θεωρώντας την ανακήρυξη ως ασυμβίβαστη με τη Συνθήκη του 1960 αναφορικά με την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960. Ως εκ τούτου θεωρεί άκυρη την προσπάθεια δημιουργίας μιας «TΔΒΚ» και ότι αυτή θα συμβάλει σε επιδείνωση της κατάστασης στην Κύπρο. Ζητά ανάκληση της απόφασης των Τ/κυπρίων, καθώς και επείγουσα και αποτελεσματική εφαρμογή των Ψηφισμάτων 365 (1974) και 367 (1975).

Επίσης, «καλεί όλα τα κράτη να μην αναγνωρίζουν οποιοδήποτε κυπριακό κράτος άλλο από την Κυπριακή Δημοκρατία».

Το Ψήφισμα 550 και η Αμμόχωστος

Ακολουθούν σειρά ψηφισμάτων που και πάλι επιβεβαιώνουν τα προηγούμενα και φτάνουμε στο Ψήφισμα 550 (11/5/1984) που καταδικάζει την ανακήρυξη του ψευδοκράτους και αναφέρεται και στην Αμμόχωστο.

Ενώ αρκετοί πιστεύουν ότι το ψήφισμα αυτό αφορά την Αμμόχωστο, στην πραγματικότητα υπάρχει μόνο μία πρόταση, στο σημείο 5: «Θεωρεί τις απόπειρες για εποικισμό οποιουδήποτε τμήματος των Bαρωσίων από άτομα άλλα από τους κατοίκους τους ως απαράδεκτες και ζητά τη μεταβίβαση της περιοχής αυτής στη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών».

Το Ψήφισμα 789

Αναφορά στην Αμμόχωστο κάνει και το Ψήφισμα 789 (25/11/1992). Το ψήφισμα αυτό επιρρίπτει ευθύνη στην τ/κ πλευρά, ότι οι προτάσεις που κατέθεσε στις συνομιλίες «παρέκκλιναν θεμελιωδώς από τη δέσμη ιδεών».

Ούτε σε αυτό το ψήφισμα γίνεται ονομαστική αναφορά στην Τουρκία και στο σημείο α’ των εισηγήσεων για ΜΟΕ καλεί ως πρώτο βήμα να γίνει «αποχώρηση των μη κυπριακών δυνάμεων, που θεωρείται επιθυμητή στη δέσμη ιδεών, να μειωθεί σημαντικά ο αριθμός των ξένων στρατευμάτων στην Κυπριακή Δημοκρατία και να υπάρξει μείωση στις δαπάνες για την άμυνα της Κυπριακής Δημοκρατίας».

Στο σημείο γ’ αναφέρεται στην Αμμόχωστο: «Με σκοπό την εφαρμογή του Ψηφίσματος 550 (1984) η περιοχή που σήμερα βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών να επεκταθεί και να συμπεριλάβει τα Bαρώσια». 

Το Ψήφισμα 939

Μετά το ναυάγιο των συνομιλιών στο Κρανς-Μοντάνα η Τουρκία δηλώνει ότι θα επιδιώξει λύση εκτός των παραμέτρων του ΟΗΕ.

Οι παράμετροι της λύσης καθορίστηκαν ξεκάθαρα στο Ψήφισμα 939 (29/7/1994) και είναι οι ακόλουθες: «Επαναβεβαιώνει τη θέση του ότι μια λύση του Κυπριακού πρέπει να βασίζεται σε ένα κράτος της Κύπρου με μία μόνη κυριαρχία και διεθνή προσωπικότητα και μία υπηκοότητα, με διασφαλισμένη την ανεξαρτησία και εδαφική ακεραιότητά του, και αποτελούμενο από δύο πολιτικά ίσες κοινότητες, όπως περιγράφεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, στα πλαίσια μιας δικοινοτικής και διζωνικής ομοσπονδίας, και ότι μια τέτοια λύση πρέπει να αποκλείει την πλήρη ή μερική ένωση με οποιαδήποτε άλλη χώρα ή οποιαδήποτε άλλη μορφή διχοτόμησης ή απόσχισης».

Συνεπώς, όσοι εισηγούνται αλλαγή στρατηγικής και αναζήτηση λύσης εκτός της Δ.Δ.Ο. βρίσκονται εκτός των παραμέτρων του ΟΗΕ.

Η Συμφωνία της Τρίτης Βιέννης

Ένα άλλο σημαντικό έγγραφο, πέραν των ψηφισμάτων του Σ.Α. του ΟΗΕ είναι η Συμφωνία της 3ης Βιέννης και η οποία επανήλθε στην επικαιρότητα κυρίως λόγω της τουρκικής εξαγγελίας για επιστροφή των Μαρωνιτών στα κατεχόμενα χωριά τους υπό τ/κ διοίκηση.

Η συμφωνία αυτή υπογράφτηκε από τους Γλ. Κληρίδη και Ρ. Ντενκτάς στις 2 Αυγούστου 1975.

Πολιτικές δυνάμεις επικαλούνται αυτή τη συμφωνία αλλά την επικαλούνται επιλέγοντας σημεία, τα οποία ταυτίζονται με τη γραμμή τους.

Καταρχήν η συμφωνία αυτή αναφέρεται στις παραμέτρους της επιδιωκόμενης λύσης αναφέροντας ότι Κληρίδης και Ντενκτάς συζήτησαν «επί των εξουσιών και  αρμοδιοτήτων μιας ομοσπόνδου κυβερνήσεως επί τη βάσει των υποβληθεισών κατά την πρώτην φάσιν ελληνοκυπριακών προτάσεων και των τουρκοκυπριακών προτάσεων. (…) Επίσης διεξήχθη συζήτησις επί των γεωγραφικών πτυχών ενός μελλοντικού διακανονισμού του κυπριακού προβλήματος».

Επιπρόσθετα, οι δύο συνομιλητές συμφώνησαν σε πέντε σημεία:

  1. Θα επιτραπεί στους Τ/κ που διαμένουν στο νότο να μετακινηθούν στο βορρά, αν το επιθυμούν, μαζί με τα υπάρχοντά τους.
  2. Οι Ε/κ που «επί του παρόντος» διαμένουν στο βόρειο τμήμα είναι ελεύθεροι να παραμείνουν και ότι θα τους δοθεί κάθε βοήθεια που θα αφορά και την εκπαίδευση και την άσκηση της θρησκείας, την ιατρική περίθαλψη και την ελεύθερη διακίνηση στο βορρά.
  3. «Οι Ελληνοκύπριοι, οι επί του παρόντος διαμένοντες εις τον βορράν, οι οποίοι κατόπιν αιτήσεώς των και χωρίς να υποστούν οιασδήποτε φύσεως πίεσιν, θα εκδηλώσουν την επιθυμίαν να μεταβούν εις τον νότον θα δύνανται να πράξουν τούτο».
  4.  Η Ειρηνευτική Δύναμη θα έχει ελεύθερη διακίνηση στο βορρά.
  5. Για την εφαρμογή της συμφωνίας θα δοθεί προτεραιότητα στην επανασύνδεση οικογενειών, γεγονός που συνεπάγεται τη μεταφορά αριθμού Ε/κ από το νότο στο βορρά.

Επιπρόσθετα, στη συμφωνία αναφερόταν ότι οι δύο πλευρές επαναβεβαίωσαν ότι δεν κρατούσαν αδήλωτους αιχμαλώτους και ότι και οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι το αεροδρόμιο Λευκωσίας θα δοθεί σε πρώτη φάση στα Ηνωμένα Έθνη για κάλυψη των αναγκών του.

Η συμφωνία δεν κάνει καμιά αναφορά στους Μαρωνίτες, όπως ισχυρίστηκε κατ’ επανάληψη η κυβέρνηση τις τελευταίες μέρες.

Και σημειώνεται πως η αναφορά στους Ε/κ οι οποίοι θα παραμείνουν ή θα μεταβούν στο βορρά (κατεχόμενα) θα είναι προσωρινή, αφού γίνεται αναφορά στους «επί του παρόντος» διαμένοντες. Αντίθετα, η έκφραση αυτή δεν συναντάται στις αναφορές για τους Τ/κ, πράγμα που σημαίνει ότι η συμφωνία αυτή ουσιαστικά προωθούσε την ανταλλαγή πληθυσμών.