Λέξεις-Κλειδιά:

  • Επαρχία Λεμεσού
  • 450 μόνιμοι κάτοικοι
  • Ημιορεινό χωριό
  • Χειροτεχνίες
  • Φεστιβάλ Έργων Τέχνης
  • Θεατρική ομάδα Ασγάτας
  • Μεταλλεία Ασγάτας-Καλαβασού
  • Μουσείο Ελιόμυλου και Αλευρόμυλου

Της Χριστίνας Γεωργίου

 

Σύλλογος Ασγατιτών Αμερικής-η Κύπρος

 

 

Στην Ασγάτα ταξιδεύουν σήμερα οι «Πολύχρωμες Πτήσεις». Οι κάτοικοι του χωριού μπορούν να χαρακτηριστούν ως φιλόξενοι, ως ταλαντούχοι και γενικότερα ως καλλιτέχνες με όλη τη σημασία της λέξης.

Την Ασγάτα τη συναντάει κανείς στα ανατολικά της επαρχίας Λεμεσού, σε απόσταση 25 περίπου χιλιομέτρων από το κέντρο της Λεμεσού, 60 χιλιόμετρα από το κέντρο της Λάρνακας και 70 περίπου χιλιόμετρα από το κέντρο της Λευκωσίας. Έχει γειτονικά χωριά τη

Μονή, το Μοναγρούλλι, τη Βάσα Κελλακίου, τη Σανίδα και το Κελλάκι.

 

 

 

 

Ονομασία Ασγάτας

Σε ένα κομψό και ξεχωριστό κτίσμα του Κοινοτικού Συμβουλίου συναντήσαμε τον κοινοτάρχη Γιαννάκη Παπαϊωάννου, ο οποίος ανέφερε ότι η Ασγάτα πήρε το όνομά της από την αρχαία δωρική διάλεκτο. Ασ+γάτας (μέχρι+γεωργός), παραπέμπει στα κτήματα των γεωργών.

Σε ένα καφενείο συναντήσαμε κατοίκους του χωριού και επισκέπτες οι οποίοι εξέφρασαν την αγάπη τους προς την κοινότητα. Ο Κωστάκης Παπασωφρονίου, γεννημένος στην Πάφο και πλέον κάτοικος Λεμεσού, επισκέπτεται καθημερινά το χωριό, πίνοντας τον καφέ του με φίλους-Ασγατίτες, όπως είπε. «Έχω ένα κτήμα στη Βάσα Κελλακίου και κάθε μέρα περνώ από αυτό το καφενείο στην Ασγάτα. Οι άνθρωποι εδώ είναι πολύ φιλόξενοι και με δέχτηκαν, παρόλο που δεν ήμουν Ασγατίτης».

Στο καφενείο συναντήσαμε και κάποιες κυρίες οι οποίες φροντίζουν, όπως μου είπαν, «να τα λένε» κάθε μέρα στον συγκεκριμένο τόπο, πίνοντας το κρύο ή το ζεστό τους ποτό. Μιλώντας με τη μητέρα της ιδιοκτήτριας του καφενείου, Κάλλη Φραγκεσκίδου, μας είπε ότι για την κοινότητα είναι σημαντικό να διατηρούνται τέτοια μικρά καφενεία. «Το πρωί προσφέρουμε καφέ και κάθε Παρασκευή ή Σάββατο νύχτα διοργανώνουμε μουσική βραδιά. Προσφέρουμε στον κόσμο αυτό που χρειάζεται καθημερινά σε ένα χωριό. Μια ζεστή αγκαλιά και μια καλή κουβέντα».

Στο καφενείο βρισκόταν και η πρόεδρος της ΕΚΥΣΥ Ασγάτας, Ανδρούλλα Κωνσταντίνου, η οποία μίλησε για τους συνταξιούχους του χωριού και για τις προσπάθειες που κάνουν ως ομάδα να δραστηριοποιούνται και να παραμένουν ενωμένοι. Οι γυναίκες της παρέας εκεί με τα χαμόγελά τους μας επιβεβαίωσαν πόσο καλά περνάνε στο χωριό έχοντας τις φιλίες τους και πάντα έναν ώμο να γείρουν.

Οι γυναίκες στο καφενείο ανέφεραν ότι κάθε Τετάρτη από τις 9 μέχρι τις 11, σε μια αίθουσα του Κοινοτικού Συμβουλίου, η χειροτεχνία έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή τους. Μία μέρα, όπως την χαρακτήρισαν, γεμάτη συνεργασία αγάπη και φιλία. «Οι κοπέλες δείχνουν η μία στην άλλη πώς να φτιάξουν κεντήματα, κοσμήματα, σμιλί, τσάντες, ακόμα και παιδικές κούκλες». «Είναι μία αδιέξοδος για τις κοπέλες που δεν έχουν άλλες ασχολίες».

Ο κοινοτάρχης εξέφρασε την εκτίμησή του προς τις γυναίκες της κοινότητας για την ενεργή δράση τους, αναφέροντας ότι όταν λείπουν από το χωριό η απουσία τους είναι αισθητή. «Είναι ενεργά κύτταρα της κοινότητας και αυτό φαίνεται», είπε ο κύριος Παπαϊωάννου.

Φεστιβάλ Έργων Τέχνης

Τον περασμένο Ιούνιο πραγματοποιήθηκε στην κοινότητα το 1ο Φεστιβάλ Έργων Τέχνης. Το φεστιβάλ, σύμφωνα με τον κοινοτάρχη, ήταν αφιερωμένο στους μόνιμους και απόδημους κατοίκους της Ασγάτας. Είχε συνδυασμό εκθεμάτων, μουσικής και θεάτρου. Οι εκθέτες δημιούργησαν με την ψυχή τους από πίνακες ζωγραφικής, κοσμήματα, μέχρι και διάφορα πλεκτά.

Η θεατρική παράσταση που ανέβηκε είχε το όνομα «Τα προξένια του μουχτάρη». Εκ μέρους της θεατρικής ομάδας, η κα Σταυρούλα Λεωνίδου ανέφερε ότι πραγματοποιήθηκε επιτυχώς με την πρωτοβουλία περισσότερων από δέκα ερασιτεχνών ηθοποιών της κοινότητας. Η κα Σταυρούλα πρόσθεσε ότι στη συγγραφή και στη σκηνοθεσία της παράστασης συνέβαλαν με αφοσίωση τα μέλη της ομάδας και ο κοινοτάρχης.

Η κα Σταυρούλα εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη συνολική δράση και συνεργασία των μελών της ομάδας, αναφέροντας ότι τόσο ο κόσμος της Ασγάτας όσο και επισκέπτες τούς αγκάλιασαν με το δικό τους τρόπο.

Μεταλλεία Ασγάτας-Καλαβασού

Ένα σημείο ενδιαφέροντος στην κοινότητα είναι τα βαγόνια μεταφοράς μεταλλεύματος, τα οποία θυμίζουν την ιστορία των μεταλλείων Ασγάτας-Καλαβασού. Τα μεταλλεία λειτουργούσαν μέχρι το 1978 και ήταν το κύριο εισόδημα πολλών Ασγατιτών και όχι μόνο. Ο Σπύρος Χρίστου, εργάτης στα τότε μεταλλεία, ανέφερε ότι «τα μεταλλεία ήταν ένα μέσο για να μένουν οι κάτοικοι στο χωριό. Ερχόντουσαν για δουλειά και πολλοί κάτοικοι της Πάφου. Θυμάμαι είχε συνοικισμό η εταιρεία και φιλοξενούσε τους εργάτες».

Μουσείο Ελιόμυλου και Αλευρόμυλου

Το συγκεκριμένο μουσείο δημιουργήθηκε το 1920 από τον Σπύρο και τη Δέσποινα Λουκά. Αρχικά λειτουργούσε ως βιομηχανία μέχρι και το 1988. Ο Σπύρος Λουκά ήταν απόδημος στην Αμερική και επιστρέφοντας στην Ασγάτα το 1920, εμπνευσμένος από την τεχνολογία στο εξωτερικό και θέλοντας να βοηθήσει την κοινότητα στο εισόδημα, έφτιαξε τον ελιόμυλο και τον αλευρόμιλο. Παλιότερα, σημείωσε ο κοινοτάρχης, υπήρχε ξυλοσκιστική μηχανή και μηχανή καθαρισμού βαμβακιού. Πρόκειται για ένα μουσείο το οποίο αποτελείται από το δωμάτιο της υποδοχής, στο οποίο υπάρχει φωτογραφικό υλικό από την τότε κύρια ασχολία των κατοίκων της Ασγάτας. Υπάρχει και το δωμάτιο προβολής, στο οποίο προβάλλεται ντοκιμαντέρ που έχει σχέση με την ελιά, το σιτάρι και τη ζύμωση. Οι υπόλοιπες αίθουσες αφορούν εξ ολοκλήρου τα μηχανήματα παραγωγής λαδιού και αλευρόμυλου. Ο αλευρόμυλος είναι ξύλινος, ιταλικής κατασκευής και χρονολογείται γύρω στο 1890.

Σύμφωνα με τον κοινοτάρχη Γιαννάκη Παπαϊωάννου, ο οποίος εργάστηκε και αυτός σ’ αυτή τη δουλειά, ο συγκεκριμένος χώρος «ήταν χώρος σύναξης των κατοίκων». «Ήταν σαν ένα καφενείο. Όλοι, θυμάμαι, έτρωγαν καπίρα με το λάδι».

Το μουσείο είναι ανοικτό προς το κοινό κάθε Κυριακή. Ο κοινοτάρχης σημείωσε ότι είναι ευπρόσδεκτα και τα σχολεία και τα οργανωμένα σύνολα μετά από ραντεβού.

Στη σημερινή πλατεία συναντήσαμε τον Αγαθοκλή Χρίστου, 56 χρόνια παντρεμένο στην Ασγάτα, ο οποίος, όπως είπε, έκανε πολλές δουλειές στη ζωή του για να ζήσει αυτός και η οικογένειά του. Από ιδιοκτήτης καζαντί, μέχρι καφετζής και αγροφύλακας στο χωριό. Ο κ. Αγαθοκλής ανέφερε το εξής: «Στον καφενέ περίμενα πάντα τη βάρδια από το μεταλλείο να ’ρθει η ώρα 13:30 να πιάσω πέντε άτομα για δέκα μπακκίρες». Αναφορικά με τον παλιό ελιόμυλο και τον αλευρόμυλο, ο κ. Αγαθοκλής ανέφερε ότι τους έβλεπε να δουλεύουν όταν τους σέρβιρε καφέ. Θυμάται ότι «πολύς κόσμος μαζευόταν από το Μοναγρούλλι και από το Πεντάκωμο».

Στην παρέα μας ήταν και ο Θωμάς Σωφρονίου από τη Λευκωσία, ο οποίος παντρεύτηκε και αυτός στην Ασγάτα ανοίγοντας ένα ραφτάδικο. Μιλώντας για το παρελθόν χαρακτήρισε την κοινότητα ως πολιτεία. «Όλα τα χωριά θεωρούσαν την Ασγάτα ως πολιτεία γιατί είχε το μεταλλείο, είχε πολύ χρήμα και πραγματικά νόμιζες ότι ήταν πρωτεύουσα».

Σύλλογος Ασγατιτών Αμερικής-η Κύπρος

Ο Σύλλογος Ασγατιτών Αμερικής-η Κύπρος ιδρύθηκε το 1934 με κύριο στόχο την καλλιέργεια πνεύματος αλληλοβοήθειας μεταξύ των αποδήμων και τη στήριξή τους προς την πατρίδα τους. Πρόκειται για ένα σύλλογο με έδρα την Αμερική από Κύπριους μετανάστες, οι οποίοι δηλώνουν παρόντες σε κάθε βήμα τόσο της Ασγάτας όσο και της Κύπρου γενικότερα «έχοντας μαζί τους πάντα την έννοια της φιλανθρωπίας».

Ο πρόεδρος του συλλόγου, Παναγιώτης Λούκα, εξήγησε στις «Πολύχρωμες Πτήσεις» ότι ήδη από το 1916 δρούσε το Καφενείο Ασγατιτών Αμερικής-η Κύπρος.

Το 1952 ιδρύθηκε η Κυπριακή Ομοσπονδία Αμερικής, όπου μεταξύ άλλων πρωταγωνίστησαν τα αδέρφια από την Ασγάτα, Κώστας και Παύλος Πύρρος. Ο Κώστας Πύρρου άρχισε τις σπουδές του στην Αμερική το 1919 και το 1934 τελείωσε ως δικηγόρος. Ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Συλλόγου Ασγατιτών Αμερικής-η Κύπρος και μεγάλος δωρητής της κοινότητας. Σύμφωνα με τον κύριο Λούκα, πολλές πληροφορίες για τα πιο πάνω γεγονότα βρέθηκαν σε ένα μπαούλο γεμάτο σημειώσεις, όταν πέθανε ο Κώστας Πύρρου.

Οι «Πολύχρωμες Πτήσεις» μίλησαν με τον Ττέρη Χρίστου, ο οποίος γεννήθηκε στην Ασγάτα και από τα 13 του μέχρι την ηλικία των 56 έμενε στην Αμερική. Αργότερα επέστρεψε στην Ασγάτα μαζί με τη γυναίκα του Ολίβια. Ο κ. Ττέρης πρόσθεσε πως αγαπάει την Ασγάτα και γενικότερα την πατρίδα του. Είπε ακόμα πως και αυτός και η γυναίκα του λατρεύουν να ταξιδεύουν και να επισκέπτονται το μονοπάτι της φύσης που έχει η κοινότητα. Σημείωσε ότι στο μονοπάτι υπάρχουν παράξενα φυτά, δέντρα και διάφορα μπαχαρικά.

Στο Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Ασγάτας

Με το τραγούδι «έχω μάθει πάντα να κοιτάω ψηλά» της Μαρινέλλας υποδέχτηκαν τις «Πολύχρωμες Πτήσεις» τα παιδιά του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Ασγάτας. Το σχολείο λειτουργεί και ολοήμερο μέχρι τις τέσσερις το απόγευμα. Η διευθύντρια του σχολείου, Γιώτα Νικολάου, χαρακτήρισε το συγκεκριμένο σχολείο ως οικογενειακή κατάσταση. «Τα παιδιά εδώ», ανέφερε, «είναι πολύ δεμένα και αγαπημένα».