Λέξεις Κλειδιά:

  • Επαρχία Λευκωσίας
  • Τέμβρος
  • Οι τρεις γειτονιές
  • Ο Καπέσης
  • Τα τιτσιά
  • Οι δράκοι και οι πηγές

Της Χριστίνας Γεωργίου

 

Η Τεμβριά ή αλλιώς η Τεμπριά, όπως συνηθίζεται να λέγεται από τους ντόπιους, είναι ένα από τα 13 χωριά της κοιλάδας της Σολέας. Στο χωριό κατοικούν περίπου 500 μόνιμοι κάτοικοι. Απέχει 60 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα και έχει γειτονικά χωριά τα Καλιάνα, το Σινά Όρος, τη Γαλάτα, την Κακοπετριά, την Κοράκου, την Ευρύχου, όπως επίσης τη Φλάσου, τη Ληνού, τα Κατύδατα και τον Άγιο Θεόδωρο.

Ονομασία του χωριού

Η ονομασία της κοινότητας διαπιστώνει την ύπαρξη του χωριού, η οποία μαρτυρείται τουλάχιστον από τα μεσαιωνικά χρόνια. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, επί Φραγκοκρατίας η Τεμβριά αποτελούσε ιδιωτικό φέουδο του κόμη της Τρίπολης, Ιωάννη Ταφούρ. Ο πολυτάλαντος Ιωάννης Παπαχαραλάμπους, συνταξιούχος και κάτοικος της κοινότητας, εξήγησε στις «Πολύχρωμες Πτήσεις» ότι ο βασιλιάς Τέμβρος συνδέεται άμεσα με την κοινότητα. «Λέγεται ότι ο βασιλιάς είχε βασίλειο στην περιοχή γι’ αυτό και πολλές τοποθεσίες στην κοινότητα συνηγορούν, όπως η πηγή “Βασιλικό”». Ο κοινοτάρχης Ελευθέριος Πολυδώρου αναφερόμενος στην έρευνα του αρχαιολόγου Μάριου Καμένου, είπε χαρακτηριστικά ότι η Τεμβριά είναι ένας παλιός οικισμός με πολλή ιστορία. «Υπάρχει το χωριό εδώ και εκατονταετίες και υπάρχει εξήγηση. Λόγω του ότι είναι κτισμένο στην όχθη του ποταμού, δημιουργούνταν πολλές κοινότητες λόγω του άφθονου νερού».

Οι γειτονιές και οι εκκλησίες τους

Ο πάτερ του χωριού, Χριστόφορος, μιλώντας για τις εκκλησίες της Τεμβριάς εξήγησε ένα σπουδαίο χαρακτηριστικό της: τις τρεις γειτονιές της, με το μέσο υψόμετρο του χωριού να ξεκινά από τα 500 μέτρα μέχρι τα 900 μέτρα. «Η πρώτη γειτονιά βρίσκεται σε διαφορετικό ύψος, το ίδιο και η μεσαία, όπου είναι και κύριος όγκος του χωριού, όπως επίσης και την κάτω που κατηφορίζει. Στο μυαλό του Τεμβριώτη είναι χωρισμένες γειτονιές, ώστε να προσδιορίζουμε τον χώρο της διαμονής», εξήγησε.

Έτσι λοιπόν, κάθε γειτονιά έχει και την εκκλησία της.  Στην Κάτω γειτονιά, βόρεια της κοινότητας προς την έξοδό της προς Κοράκου-Ευρύχου, βρίσκεται ο πιο παλαιός ναός, ο οποίος είναι του Τιμίου Σταυρού, κτίσματος του 16ου, με ξύλινη στέγη.  Στη Μέσα γειτονιά υπάρχει ο κύριος ναός της Τεμβριάς, αφιερωμένος στην Αγία Παρασκευή, κτισμένη το 1872.  Σύμφωνα με την παράδοση, στην Πάνω γειτονιά υπήρχε ο τρίτος ναός αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο, που πλέον δεν υφίσταται.

Στον Καπέση

«Θεέ μου έντα πεθύμησα της Τεμπριάς τα μέρη τζαι του Καπέση το νερό τζαι του Σταυρού τ’ αέρι»

Η Νίνα Χριστοδούλου εξήγησε τους πάνω στίχους, λέγοντας ότι τον χειμώνα το νερό στον Καπέση είναι χλιαρό, το καλοκαίρι κρύο και, όπως είπε, πήγαιναν να γεμίζουν εκεί τις κούζες τους νερό. Για την αναφορά στον Σταυρό, εξήγησε ότι επειδή η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται σε ύψωμα, όποιος πήγαινε «έβγαινε» για να δροσιστεί. Πρόκειται για μια τοποθεσία πολύ γνωστή στην κοινότητα. Είναι μια πηγή στον ποταμό Κλάριο και μαζί με άλλους παραποταμούς που περιτριγυρίζουν την Τεμβριά δίνονται χρώματα και ξεχωριστοί ήχοι. Βρίσκεται στην Κάτω γειτονιά και εκεί υπάρχει άφθονο πράσινο, διάφορα δέντρα, γέφυρα, σκαλοπάτια, μονοπατάκια και όταν επισκεφθείς τον χώρο εκείνο, είναι σαν να βρίσκεσαι σε ένα παραδεισένιο τοπίο. Ο Κυριάκος Πολυκάρπου, γέννημα και θρέμμα της Τεμβριάς, στην προσπάθειά του να δημιουργήσει ένα χώρο ξεκούρασης για την οικογένειά του αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο, προσφέρει ένα πάντρεμα του ανθρώπου με τη φύση, όπως είπε χαρακτηριστικά. Μια αλλιώτικη νότα στην Τεμβριά. «Το περιβόλι εκεί το βρήκα από τους γονείς μου και εγώ απλώς έφτιαξα τον χώρο. Είμαι γεννημένος από την Τεμβριά και νιώθω ότι ως τόπακας είμαι υπόχρεος να φτιάξω κάτι για ανάδειξη του χωριού. Υπήρχε η πηγή του Καπέση, η οποία βρίσκεται στο στάδιο επιδιόρθωσης. Υπάρχει και μονοπάτι πάνω από τον ποταμό, όπως επίσης και διάφορες κατασκευές, ώστε να έρχεται κόσμος να απολαμβάνει το χωριό, το νερό και τη φύση.

Η Νίνα Χριστοδούλου, η οποία νωρίτερα μας μίλησε για τον Καπέση, ανέφερε ότι μέχρι και το 1945 περίπου πολλές γυναίκες του χωριού πήγαιναν στον Καπέση και έπλεναν τα ρούχα τους στο ονομαζόμενο λουτσιή. «Ήταν βαθουλό και γέμιζε νερό κάθε μέρα. Εκείνος που ήθελε να πλύνει τα ρούχα έπρεπε να βάλει ένα κομμάτι ρούχο και να κρατεί γυρίν.  Επλυνήσκαμέν τα, εσούσαμέν τα και επλώθαμέν τα στους βραμούς», αναπόλησε.

 

Οι ελιές και η Τεμβριά

Η Τεμβριά έχει μεγάλη ιστορία αναφορικά με τις ελιές, εφόσον υπήρχαν μέχρι και τρεις ελιόμυλοι, παρόλο που σήμερα δεν ασχολούνται και πολλοί κάτοικοι με αυτό το γεωργικό προϊόν.  «Πολλές τοποθεσίες στο χωριό, ακόμα και σήμερα, αναφέρονται σαν παλιόμυλοι, ελιόμυλοι, ασπρόμυλοι. Έγινε αναπαλαίωση ενός ελιόμυλου από τον κ. Ιωάννη και λειτουργεί σαν αξιοθέατο», εξήγησε ο κοινοτάρχης.

Στην κοινότητα πολλοί κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία και οι «Πολύχρωμες Πτήσεις» επισκέφτηκαν τον κ. Βάσο, συνταξιούχο. Ασχολείται λίγες ώρες της μέρας και, όπως είπε χαρακτηριστικά, παρόλο που τρέμει καθημερινά από τις καιρικές συνθήκες και ό, τι άλλο προκαλεί καταστροφές στις φυτείες, όπως και όλοι που ασχολούνται λίγο ή πολύ με τη γεωργία, εντούτοις την αγαπά και συνεχίζει να δραστηριοποιείται. «Είχαμε το πλεονέκτημα εμείς να μεγαλώσουμε στα περβόλια δίπλα από τους γονείς μας και το παρελθόν έρχεται σήμερα να μας βοηθά». O κ. Βάσος, μιλώντας για μία καθημερινή μέρα κάποιου γεωργού Τεμβριώτη, είπε χαρακτηριστικά ότι τα προϊόντα που τους κρατούν είναι κυρίως τα παραδοσιακά της περιοχής, όπως είναι οι φορμόζες και τα ροδάκινα. «Είναι σαν τα μωρά μας», σχολίασε, «αλλά το αποτέλεσμα είναι πάντα αμφίβολο».

Στη συζήτησή μας ο κ. Βάσος αναφέρθηκε και στην καλλιέργεια της ελιάς, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι με τις ελιές συμπληρώνεται ένας κύκλος για να έχουν 12 μήνες δουλειά. «Ευτυχώς εδώ πάνω τον καιρό που τελειώνουν οι ασχολίες των οπωροφόρων-καρποφόρων δέντρων, εκεί που μένει ένα κενό μεταξύ Αυγούστου – Ιανουαρίου, εκεί είναι η εποχή της ελιάς», είπε.

Οι νοικοκυρές της Τεμβριάς φτιάχνουν τα ονομαζόμενα τιτσιά, σαν να λέμε «τιτσί, τιτσί λουκάνικο», με βασικό υλικό μέρος του σώματος του γουρουνιού, το οποίο συνοδεύεται συνήθως με ψωμί ζυμωτό. Η αντιπρόεδρος του Κοινοτικού Συμβουλίου,  Ανδρούλλα Μιχαήλ, εξήγησε ότι «το χαρακτηριστικό του φαγητού αυτού είναι το ότι είναι πολύ καυτερό. Κόβεις το κρέας μικρό – μικρό και το ζεσταίνεις· το ξιαφρύζεις, προσθέτεις τα υλικά· μάραθο, ξηρό κρασί, κόλιανδρο, κρεμμύδι και φυσικά το καυτερό πιπέρι».

Δράκοι και βρύσες

Περπατώντας στα δρομάκια της κοινότητας, ένας μικρός δράκος και ένας μεγαλύτερος θα κάνει τον κάθε επισκέπτη να αισθανθεί ένα μυστήριο και ένα πάθος για εξερεύνηση του χωριού. Ο κατασκευαστής των δύο ομοιωμάτων είναι ο Ιωάννης Παπαχαραλάμπους, ο πολυτάλαντος της Τεμβριάς, όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα.  Ο κοινοτάρχης Ελευθέριος Πολυδώρου εξήγησε ότι η αφορμή για την κατασκευή ήταν η Βρύση του Δράκου στην Πέρα Γειτονιά και η Γερόβρυση που βρίσκεται στο μέσο της κοινότητας. Το νερό της Γερόβρυσης μεταφέρθηκε με σωλήνες στο σημείο εκεί που βρίσκονται σήμερα τα ομοιώματα, όπου υπήρχαν ποτίστρες των ζώων.  Πρόσθεσε ότι παλιότερα «η ποτίστρα χρησιμοποιείτο για πόσιμο, νερό αλλά και για πάγωμα των ποτών του διπλανού καφενείου».

Αναφορικά με την πηγή του Δράκου, υπήρχε η παράδοση ότι αν κάποιος έπινε νερό από εκεί, θα έμενε για πάντα στο χωριό.  Έτσι ο καλλιτέχνης εκμεταλλεύτηκε την ονομασία της πηγής και την τοπογραφία, αφού η υποτιθέμενη σπηλιά του δράκου σήμερα είναι μέσα σ’ ένα δρυ και δίπλα ο δράκος σαν να ξεκουράζεται.

Κέντρο Νεότητας Τεμβριάς

To Kέντρο Νεότητας Τεμβριάς ιδρύθηκε το 1996 με κύριο στόχο τη δραστηριοποίηση των νέων στο χωριό, με ποικίλες εθελοντικές και άλλες εκδηλώσεις. Μιλώντας με τον πρόεδρο του Κέντρου Νεότητας Τεμβριάς, Ανδρέα Σάββα, ανέφερε ότι ως ομάδα ανήκουν στον Κυπριακό Οργανισμό Κέντρων Νεότητας και έτσι πολλές από τις εκδηλώσεις τους γίνονται υπό την αιγίδα τους. Μεταξύ άλλων, ο Ανδρέας Σάββα τόνισε ότι τα Κέντρα Νεότητας είναι πολύ σημαντικά για την κάθε κοινότητα, πόσο μάλλον για τα ορεινά χωριά, αναφέροντας ότι αρκετές εκδηλώσεις και δράσεις τους αφορούν την καλλιέργεια της περιβαλλοντικής συνείδησης, μιας και η Τεμβριά περιτριγυρίζεται από μπόλικο πράσινο.

 

Αθλητικός Όμιλος Τεμβριάς

Κάποιοι κάτοικοι της Τεμβριάς δραστηριοποιούνται και με το ποδόσφαιρο και συγκεκριμένα στον Αθλητικό Όμιλο Τεμβριά. Ιδρύθηκε το 1969 και έκτοτε δίνει ζωή και ζωντάνια στην κοινότητα με τον δικό του τρόπο.  Εκ μέρους του ομίλου ο Μάριος Νεοκλέους ανέφερε χαρακτηριστικά πως εδώ και 50 χρόνια συμμετέχουν συνεχώς στο Πανσόλειο Πρωτάθλημα, δηλαδή μεταξύ των χωριών της Σολέας. Στόχος του ομίλου, πρόσθεσε, είναι κυρίως η ενασχόληση των νέων του χωριού, εφόσον μέρα με τη μέρα, όπως είπε χαρακτηριστικά, η μάστιγα της αστυφιλίας σημειώνει αύξηση στο χωριό και όχι μόνο.

 

Μας έχεις Like στο Facebook ;