ΚΑΘΕΤΑ

Τι πιστεύετε πως είναι ο καλλιτέχνης;

 “Τι πιστεύετε πως είναι ο καλλιτέχνης; Ένας ανόητος ο οποίος έχει απλά μάτια αν είναι ζωγράφος ή αυτιά αν είναι μουσικός; Αντίθετα, την ίδια στιγμή είναι ένα πολιτικό ον, το οποίο διαρκώς ανταποκρίνεται σε σπαραξικάρδια, φλογερά ή χαρούμενα γεγονότα και απέναντι στα οποία παίρνει θέση με ποικίλους τρόπους. Όχι, η ζωγραφική δε γίνεται για να διακοσμεί διαμερίσματα. Είναι ένα εργαλείο πολέμου για να επιτίθεται, αλλά και να αμύνεται ενάντια στον εχθρό”  Pablo Picasso

 

Το απόσπασμα αυτό βρίσκεται  σε έκδοση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου σε Επιμορφωτικό Υποστηρικτικό Υλικό για τη διδασκαλία της ιστορίας στη Μέση Γενική Εκπαίδευση.  Είναι ξεκάθαρο τι θέλει να πει ο Πικάσο, πιασάρικα όσα λέει, φαντάζομαι ζητάμε από τα παιδιά δακρύβρεχτες εκθέσεις για το δικαίωμα στην έκφραση, το ρόλο του καλλιτέχνη. Όλα αυτά βέβαια στη θεωρία, όταν είναι μακριά από μας, όταν δεν μας αφορά, όταν δεν είναι έργα ενός κύπριου εικαστικού, όταν δεν σε λένε απλώς Γιώργο Γαβριήλ αλλά κάτι πιο εξωτικό, πιο σικ.

«Je suis Charlie και στην Κύπρο και στη Γαλλιά και παντού. ΔΗΣΥ και λογοκρισία δεν μπορούν να συνυπάρξουν» αναφέρει περήφανα ο Αβέρωφ Νεοφύτου σε twitter … το 2015, για να έρθει το 2020 ο ΔΗΣΥ να ξεκαθαρίσει πως είναι «σεβαστή η ελευθέρια έκφρασης πόσο μάλλον το δικαίωμα έκφρασης ενός καλλιτέχνη» (μάλιστα μάλιστα) ΟΜΩΣ το δικαίωμα «αυτό δεν επεκτείνεται εκεί που προσβάλλονται σύμβολα θεσμοί, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και επιδεικνύεται έλλειψη σεβασμού προς θρησκευτικές αντιλήψεις».  Θα γελούσαμε αν δεν ήταν τόσο σοβαρά έως τρομαχτικά τα πράγματα.

Στο Υπουργείο Παιδείας ΚΑΙ Πολιτισμού (!!!) προκαλούν  «αλγεινή εντύπωση» οι «ζωγραφιές που δημοσιοποιεί σε Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, διευθυντής σχολείου» και αφορίζει  τον καλλιτέχνη και το δικαίωμα έκφρασης και ελευθερίας καλλιτεχνικής δημιουργίας αφού δεν μπορούν… «όταν πρόκειται για αξιωματούχο στον χώρο της εκπαίδευσης και ιδιαίτερα μέσα σε σχολείο, να δικαιολογήσουν την προσβολή του δημόσιου αισθήματος και την προαγωγή μηνυμάτων που καλλιεργούν λογική περιφρόνησης ή και ενδεχομένως κλίμα μισαλλοδοξίας μέσα στην μαθητική κοινότητα». Σε μια ανακοίνωση κατηγόρησε, δίκασε και αποφάσισε για το θέμα αλλά διατάζει και έρευνα για να είναι πιο εξοντωτική η καταδίκη. Μια ξεκάθαρη ενέργεια εκφοβισμού και επιβολής αλλά η ΟΕΛΜΕΚ έχει άλλες δουλείες και θεωρεί ότι είναι μια συνήθης πειθαρχική διαδικασία και ας ζητεί και ο Αρχιεπίσκοπος με θράσος την απόλυση του καθηγητή, (όχι τη φυσική του εξόντωση, αυτή την ζητούν άλλοι δημόσια στο ίντερνετ) ενώ βουλευτές του ΔΗΣΥ απαιτούν να διερευνηθούν «οι ενέργειες και η δράση του εν λόγω «εκπαιδευτικού”» (τον έχουν ξηλώσει ήδη), μήπως και μόλυνε αθώες ψυχές στο σχολείο φαντάζομαι.

Αυτές οι θεσμικές αντιδράσεις, είναι πιο επικίνδυνες και καταδικαστέες από τον οχετό απειλών και βρισιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που επίσης τρομάζουν με το πάθος και το μένος και κανονικά θα έπρεπε να επέμβουν ήδη οι Αρχές.  Μέχρι την ώρα που γράφεται αυτό το σημείωμα δεν είδαμε την Επίτροπο Διοίκησης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να παίρνει θέση, τις οργανώσεις καλλιτεχνών, λογοτεχνών και άλλων να αρθρώνουν μια λέξη, η ΟΕΛΜΕΚ όπως δηλώσαν αξιωματούχοι της έχει τα θέματα πανδημίας να ασχοληθεί, ας ετοιμάζονται οι υπόλοιποι καλλιτέχνες, λογοτέχνες, ποιητές που είναι εκπαιδευτικοί να στέλνουν τα έργα τους για έλεγχο στο Υπουργείο μήπως προσβάλλουν το «δημόσιο αίσθημα».

Ο καθένας μπορεί να σχολιάζει ένα έργο τέχνης και να παίρνει θέση. Η κριτική στην τέχνη είναι θεμιτή και η συζήτηση γύρω απο αυτή, όπως και η άρνηση της κάποτε. Είναι θεμιτό να ζητούν κάποιοι σεβασμό των πεποιθήσεων τους και είναι σημαντικό να ανεχόμαστε την άλλη άποψη έστω και αν διαφωνούμε ριζικά. Είναι ένα αυτό και άλλο αυτό που συμβαίνει. Θεσμικά ακυρώνεται το δικαίωμα έκφρασης και διώκεται ένας καλλιτέχνης για τα έργα τέχνης του επειδή κριτικάρει θεσμούς, ιστορικά πρόσωπα, σύμβολα και θρησκευτικές πεποιθήσεις, «προκαλεί το δημόσιο αίσθημα» κάτι που έκανε και κάνει πάντα η Τέχνη από αρχαιότατων χρόνων.

Είδαμε τους Αχαρνείς του Αριστοφάνη πρόσφατα.  Ο Αριστοφάνης στο έργο του, ενώ η Αθήνα βρίσκεται στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, σατιρίζει (εξοντωτικά) στρατηγούς και πολίτικους ενώ ο ήρωας του συνάπτει ιδιωτική ειρήνη με τον εχθρό, αν δεν είναι αυτό «προδοτική ενέργεια» τότε τι είναι; Το έργο δεν απαγορεύτηκε την τότε εποχή δεν ενόχλησε φέτος, τα έργα του Γιώργου Γαβριήλ δημιουργήσαν όμως στον Υπουργό “αλγεινή εντύπωση”, επειδή προκαλούν το δημόσιο αίσθημα και ζητεί την τιμωρία του.

Οι αντιδράσεις αυτές έδειξαν, αυτό που ξέρουμε, πόσο δυνατός είναι ο συντηρητισμός, πόσο ψεύτικες είναι οι φιλελεύθερες διακηρύξεις κάποιων. Έδειξαν όμως και πόσο αναγκαία είναι η ελευθερία έκφρασης, η ύπαρξη της τέχνης και η παρέμβαση της. Αν περάσει χωρίς ουσιαστική αντίδραση η δίωξη εναντίον του Γιώργου Γαβριήλ θα είναι μια ήττα σοβαρή για τη κοινωνία μας και πισωγύρισμα της σε εποχές σκοτεινές και ανελεύθερες.

Αντώνης Γεωργίου