Της
Δέσπως Μιχαηλίδου-Λιβανίου*

 

Η νέα πραγματικότητα που δημιούργησαν τα μέτρα για την αντιμετώπιση της διάδοσης του κορονοϊού και της προστασίας της δημόσιας υγείας επιβάλλουν τον κατ’ οίκον περιορισμό μας. Η ενημέρωση, η εκπαίδευση, η εργασία και το σημαντικότερο η κοινωνικοποίηση της οικογένειας γίνεται, υπό τις περιστάσεις, μόνο μέσα από τα ηλεκτρονικά και διαδικτυακά παράθυρα και πιο συγκεκριμένα μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η χρησιμότητά τους αναδεικνύεται πολύτιμη, καθότι, ανάμεσα στις πολλές δυνατότητες που παρέχουν, επιτρέπουν την επαφή με τα αγαπημένα μας πρόσωπα και την κοινωνικοποίηση.

Με τα νέα αυτά δεδομένα κρίνεται επομένως ιδιαίτερα επίκαιρο το θέμα των αναρτήσεων των γονιών στο διαδίκτυο και το δικαίωμα των παιδιών στη διαδικτυακή ιδιωτικότητα, θέμα για το οποίο, το 2019, το Γραφείο της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού δημοσιοποίησε σχετικό άρθρο στα ΜΜΕ. Το εν λόγω άρθρο βασίζεται στην «Τοποθέτηση της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδας Κουρσουμπά, αναφορικά με τη δημοσιοποίηση σε διαδικτυακά μέσα υλικού με παιδιά από τους γονείς/ κηδεμόνες τους και το δικαίωμα των παιδιών στη διαδικτυακή ιδιωτικότητα, Απρίλιος 2019» και προωθείται, αυτούσιο εκ νέου για δημοσίευση, με σκοπό την ενημέρωση των γονιών και της κοινωνίας.


[…] Το σημερινό ψηφιακό περιβάλλον δημιουργεί προϋποθέσεις και δυνατότητες νέων τύπων επικοινωνίας και προωθεί ένα εναλλακτικό πλαίσιο κοινωνικής αλληλεπίδρασης, όπου τα όρια ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό μπορούν εύκολα να διαρραγούν. Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο εντάσσεται και η επιλογή πολλών γονιών να χρησιμοποιούν διάφορες διαδικτυακές πλατφόρμες, για να κοινοποιήσουν ιστορίες και να μοιραστούν πληροφορίες με τη μορφή ή τη συνοδεία οπτικοακουστικού υλικού, στις οποίες κεντρικοί πρωταγωνιστές είναι τα παιδιά τους. Αυτή η πρακτική, γνωστή με τον όρο «sharenting» (από το share που σημαίνει μοιράζομαι και το parenting που αναφέρεται στην ενάσκηση του γονικού ρόλου), είναι ιδιαίτερα δημοφιλής και ταυτόχρονα αποτελεί, τα τελευταία χρόνια, αντικείμενο δημοσίου διαλόγου και, αρκετές φορές, στόχο κριτικής.

Γονείς, που συνηθίζουν να ανεβάζουν υλικό που αφορά τα παιδιά τους, ενεργούν, τις περισσότερες φορές, με καλές προθέσεις […] Οι αναρτήσεις παρέχουν το όχημα για την ενίσχυση της παρουσίας των παιδιών στο δημόσιο χώρο. Καθιστούν τα παιδιά κοινωνικά ορατά, τους προσφέρουν μια θέση και ρόλο στη ζωή της κοινότητας, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις γίνονται μέσο για να ακουστούν. Ακόμη, σε αρκετές περιπτώσεις, στόχος των αναρτήσεων των γονιών είναι να προβάλουν ένα πρόβλημα/ ένα ζήτημα/ μια κατάσταση, που αφορά πολλά άλλα παιδιά, πέραν από το δικό τους και με τον τρόπο αυτό να ευαισθητοποιήσουν φίλους και γνωστούς αλλά και την ευρύτερη κοινωνία […]

Ανεξάρτητα από τις προθέσεις ή την αφορμή με την οποία οι γονείς ενεργούν, είναι αναντίλεκτο γεγονός ότι μέσα από τις αναρτήσεις αυτές δημοσιοποιείται τεράστια πληροφόρηση για το παιδί, η οποία μπορεί να ξεκινά ακόμη πριν από τη γέννησή του. Σε αυτά τα δεδομένα είναι δυνατόν να έχει πρόσβαση ο οποιοσδήποτε και αυτό συνεπάγεται πολλαπλούς κινδύνους για το παιδί.

Ένα άλλο σημαντικό θέμα που προκύπτει από τις αναρτήσεις αυτές, σχετίζεται με το ψηφιακό αποτύπωμα και τη διαδικτυακή ιδιωτικότητα των παιδιών. Οι πληροφορίες και το υλικό που αναρτούν οι γονείς διαγράφουν ένα διαδικτυακό προφίλ και διηγούνται μια ιστορία του παιδιού. […] Οι αναρτήσεις δυνατόν να αφορούν ένα κομμάτι της ιστορίας του παιδιού μέσα από την οπτική των γονιών. […]

Η άσκηση του γονικού ρόλου είναι, ταυτόχρονα, δικαίωμα και ευθύνη. Οι γονείς οφείλουν, με τις επιλογές και συμπεριφορές τους, να εξυπηρετούν πρωτίστως τη διασφάλιση του συμφέροντός του παιδιού τους. Η άσκηση του δικαιώματος της διαδικτυακής έκφρασης των γονιών, όταν αφορά τα παιδιά τους, θα πρέπει να ασκείται υπεύθυνα και παιδοκεντρικά, ούτως ώστε να μην παραβιάζει το δικαίωμα της διαδικτυακής ιδιωτικότητας των παιδιών. Οι γονείς μέσα από τις αναρτήσεις τους, ειδικά όταν αυτές περιέχουν υλικό που αφορά τα παιδιά τους, αναμένεται να επιδεικνύουν ιδιαίτερη προσοχή ως προς το περιεχόμενο και την ποσότητα των πληροφοριών που δημοσιοποιούν […] Πολύ περισσότερο, οφείλουν να σέβονται την άποψη του παιδιού τους, δίνοντάς του, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του, τη δυνατότητα να διατυπώνει τις απόψεις του για δημοσιοποιήσεις που το αφορούν, παρέχοντάς του τη δυνατότητα να καθορίζει το ίδιο το δικό του ηλεκτρονικό αποτύπωμα […] Γονείς ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι ενεργούν πρωτίστως και, πάνω από όλα, με τρόπο παιδοκεντρικό, ακόμη και όταν ασκούν ένα ατομικό τους δικαίωμα, όπως είναι το δικαίωμά τους στην ελευθερία (διαδικτυακής) έκφρασης.

* Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού