Secretary-General António Guterres (centre) meets with Greek Cypriot leader, Mr. Nicos Anastasiades (left) and Turkish Cypriot leader, Mr. Mustafa Akıncı (right) for an informal dinner in Berlin, Germany.

Της Νίκης Κουλέρμου

Το μόνο θετικό από την Τριμερή του Βερολίνου είναι η επαναβεβαίωση της βάσης λύσης Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, εκτιμούν όσοι παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις στο Κυπριακό και βεβαίως επιθυμούν λύση ΔΔΟ.

Και επιπλέον αναγνωρίζουν την πολιτική ισότητα ως μέσο αλληλοσεβασμού και ειρηνικής συμβίωσης και συνδημιουργίας στο κράτος που θα μετεξελιχθεί, με τη λύση, από ενιαίο σε ομοσπονδιακό. Αν και η δέσμευση των δύο ηγετών για επιδίωξη λύσης στη βάση ΔΔΟ θεωρείται αυτονόητη, από κάποιους, εντούτοις δεν ήταν γιατί επί δύο σχεδόν χρόνια ο Πρόεδρος Αναστασιάδης στη ρητορική του δεν αναφερόταν δημόσια σε αυτή τη μορφή λύσης. Αντίθετα γινόταν λόγος για σκέψεις που είχε μοιραστεί με ξένους πρέσβεις (και με τη Συμμαχία Πολιτών στην προεκλογική περίοδο, όπως αποκάλυψε ο αν. πρόεδρός της, κ. Π. Σαββίδης) για άλλες λύσεις… Ο ίδιος ο Τσαβούσογλου αναφέρθηκε σε ιδέες που έβαλε ο Πρόεδρος στο τραπέζι για άλλες λύσεις… Και εξ αυτών εφόρμησε στην απαίτηση να ξεκαθαρίσει πρώτα η μορφή λύσης και μετά να επανεκκινήσουν οι συνομιλίες…

Τώρα, αν μη τι άλλο, οι δύο ηγέτες, διά της δήλωσης του ΓΓ του ΟΗΕ στέλνουν το μήνυμα στην Τουρκία ότι «δεν υπάρχει άλλη λύση να συζητήσουμε εξόν από τη λύση ΔΔΟ. Τελεία»! Σε ό,τι αφορά την πολιτική ισότητα, αυτή παραμένει ένα ανοικτό κεφάλαιο καθώς ο κ. Αναστασιάδης, μιλώντας στην εκδήλωση των 40χρονων της Κίνησης Καθηγητών που πρόσκειται στον ΔΗΣΥ, επανήλθε στη γνωστή πλέον θέση του ότι «πολιτική ισότητα δεν σημαίνει πολιτική ανισότητα», δηλαδή η μειοψηφία να ποδηγετεί την πλειοψηφία…

Αυτή η διαφορά προσέγγισης με τον κ. Ακιντζί ήταν και παραμένει μάλλον το αγκάθι στη συνομολόγηση των περίφημων όρων αναφοράς. Και εδώ είναι το μέγα αρνητικό της Τριμερούς. Ότι δεν συμφωνήθηκαν οι όροι αναφοράς ενώ θα μπορούσαν, από τη στιγμή που οι δύο ηγέτες προσυπογράφουν και υπερθεματίζουν για την κοινή διακήρυξη του Φλεβάρη του 2014, τις συγκλίσεις και το πλαίσιο Γκουτέρες της 30ής Ιουνίου.

Μήπως τελικά κάποιος δεν λέει την αλήθεια; Κάποιος άλλα λέει και άλλα εννοεί; Και τι θα γίνει στη συνέχεια; Θα συμφωνηθούν οι όροι αναφοράς ως πιο πάνω στην πενταμερή, άτυπη συνάντηση; Και γιατί δεν συμφωνήθηκαν στην Τριμερή; Αν συμφωνούνταν θα σήμαινε ότι άμεσα επαναρχίζουν οι συνομιλίες ή θα μπορούσε αυτός ο χρόνος μέχρι την πενταμερή να αξιοποιηθεί για προετοιμασία της επανέναρξης με την αίσθηση του επείγοντος και με την αίσθηση ότι αυτή τη φορά δεν θα είναι το ίδιο;

Η Τουρκία και ο κ. Ακιντζί

Πολλά τα ερωτήματα που στροβιλίζουν και μια εξήγηση είναι ότι η Τουρκία αναμένει να απαλλαγεί από τον κ. Ακιντζί και να προωθήσει πιο εύκολα τις επιδιώξεις της στην Κύπρο. Ο κ. Ακιντζί όμως; Θεωρεί ότι μετά τις εκλογικές διαδικασίες «κλειδώνοντας» τους όρους αναφοράς θα προχωρήσει χωρίς εμπόδια στην επίτευξη του στόχου για ΔΔΟ. Αυτός άλλωστε θεωρείται και ο πιο κερδισμένος από την Τριμερή του Βερολίνου, έστω κι αν η Τουρκία κράτησε αποστάσεις και δεν είχε καμία επαφή μαζί του πριν ή μετά τη συνάντηση με τον ΓΓ του ΟΗΕ και τον κ. Αναστασιάδη.

Κάνει όμως εντύπωση ο ήπιος τόνος της αντίδρασής της και η δήλωση του εκπροσώπου της τουρκικής προεδρίας Ιμπραχίμ Καλίν ότι θα στηρίξει το πλαίσιο επίλυσης του Κυπριακού με βάση το οποίο οι Τ/κ θα τυγχάνουν μεταχείρισης ως ίσοι υπήκοοι και θα μπορούν να κάνουν χρήση των πολιτικών και οικονομικών τους δικαιωμάτων. Είπε βέβαια και κάτι άλλο ο κ. Καλίν: Ότι «ενόσω δεν επιλύεται το Κυπριακό, εξακολουθεί να είναι πρόβλημα η Ανατολική Μεσόγειος, τα εκεί φυσικά αποθέματα». Δηλαδή, αν σωστά ερμηνεύεται αυτή η δήλωση, «με τη λύση του Κυπριακού η Τουρκία είναι έτοιμη για συνομιλίες για οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας» της… Αν έτσι είναι τότε λογικά «για να φύγει η Τουρκία από την Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να αρχίσουν οι συνομιλίες».

Ανάλογη αναφορά γίνεται και από την επιστολή του Μόνιμου Αντιπροσώπου της Τουρκίας στα Ηνωμένα Εθνη, Φεριντούν Σινιρίογλου, στις 13 Νοεμβρίου 2019. Ο έμπειρος Τούρκος διπλωμάτης, πρώην γενικός διευθυντής του τουρκικού ΥΠΕΞ, ανέφερε συγκεκριμένα ότι «η οριοθέτηση με το ‘’δυτικό τμήμα της ελληνοκυπριακής διοίκησης’’, όπως αποκαλεί την Κυπριακή Δημοκρατία, θα ήταν δυνατή μόνο μετά από μια συνολική πολιτική διευθέτηση του Κυπριακού».

Άρα, κάτι γίνεται προς αυτή την κατεύθυνση αν η Κυπριακή Δημοκρατία θέλει να αρπάξει την ευκαιρία.

Να σημειωθεί ότι στην τριμερή συνάντηση δεν έγινε καμία αναφορά ή συζήτηση στις τουρκικές παραβιάσεις και αυτό είναι επίσης ενδιαφέρον σημείο για να προβληματιστεί κάποιος για τη δυσκολία στην οποία έχει βρεθεί η Κυπριακή Δημοκρατία στο μέτωπο της αξιοποίησης των υδρογονανθράκων με άλυτο το Κυπριακό. Μήπως, τελικά, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει άλλον τρόπο να σταματήσει τις τουρκικές παραβιάσεις εκτός από το να λύσει το Κυπριακό και να κάτσει στο τραπέζι των συνομιλιών για οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας;

Εμπειρογνώμονες επί του θέματος σημείωναν στην «Κυριακάτικη Χαραυγή» ότι πρέπει να προσανατολιστούμε οριστικά και αμετάκλητα στην επίλυση του Κυπριακού για να λυθούν και οι διαφορές με την Τουρκία στο θέμα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και της αξιοποίησης των αποθεμάτων φυσικού αερίου γύρω από την Κύπρο. Σημείωναν παράλληλα και το εξής ενδιαφέρον από την τελευταία απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τις κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας: Πως όταν γίνεται λόγος για διαφιλονικούμενη περιοχή, όπως έμμεσα πλην σαφώς, χαρακτηρίζεται η περιοχή νοτιοδυτικά της Πάφου όπου «τρύπησε» το Φατίχ, τότε αυτό σημαίνει ότι «προκαταλαμβάνει» κάποιος την τελική διευθέτηση. Αν όμως ισχύει αυτό για την Τουρκία, τότε μπορεί να αντιστραφεί και να ισχύει και για την Κυπριακή Δημοκρατία.

Για το θέμα των υδρογονανθράκων, ο ΓΓ υπενθυμίζει στην τελευταία του έκθεση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας (θα συζητηθεί στις 10 του Γενάρη, ενόψει ανανέωσης της θητείας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ) ότι υπογραμμίζει συνεχώς πως οι φυσικοί πόροι μέσα και γύρω από την Κύπρο αποτελούν ισχυρό κίνητρο για μια αμοιβαία αποδεκτή και διαρκή λύση στο κυπριακό πρόβλημα. «Ζητώ εκ νέου από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να ασκήσουν αυτοσυγκράτηση», αναφέρει.

Από αυτό μπορεί κανείς να καταλάβει γιατί το θέμα των υδρογονανθράκων δεν ήταν καν θέμα συζήτησης στην Τριμερή του Βερολίνου.

Και πάλι για την πολιτική ισότητα

Ένα ερώτημα που προέκυψε με αφορμή τη δήλωση του ΓΓ του ΟΗΕ μετά τη συνάντηση του Βερολίνου ήταν γιατί έγινε ειδική αναφορά στην πολιτική ισότητα «όπως προνοείται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας περιλαμβανομένης της παραγράφου 4 του ψηφίσματος 716 του 1991».

Η συγκεκριμένη παράγραφος παραπέμπει σε έκθεση του ΓΓ του ΟΗΕ του 1990 σύμφωνα με την οποία πολιτική ισότητα δεν σημαίνει αριθμητική ισότητα και άρα ίση αριθμητική συμμετοχή σε όλα τα ομοσπονδιακά όργανα. Από την άλλη σύμφωνα με έγκυρους διεθνολόγους τα Ηνωμένα Έθνη τονίζουν ότι είναι ο δικοινοτισμός του υφιστάμενου συντάγματος που σημαίνει αποτελεσματική συμμετοχή στα όργανα και τις αποφάσεις.

Ο ορισμός του Συμβουλίου Ασφαλείας για την πολιτική ισότητα έχει ως εξής: «Η σχέση μεταξύ των δύο κοινοτήτων θα είναι σχέση πολιτικής ισότητας. Ενώ πολιτική ισότητα δεν σημαίνει ίση αριθμητική συμμετοχή σε όλους τους ομοσπονδιακούς κυβερνητικούς κλάδους και στη διοίκηση, αυτή θα αντανακλάται στο γεγονός ότι η έγκριση και τροποποίηση του ομοσπονδιακού συντάγματος θα απαιτεί την έγκριση και των δύο κοινοτήτων, στην αποτελεσματική συμμετοχή των δύο κοινοτήτων σε όλα τα όργανα και αποφάσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, στην κατοχύρωση ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν θα έχει εξουσία να υιοθετήσει οποιαδήποτε μέτρα εναντίον των συμφερόντων μιας κοινότητας και στην ισότητα και στις ταυτόσημες εξουσίες και λειτουργίες των δύο ομόσπονδων πολιτειών». Η αποτελεσματική συμμετοχή δεν σημαίνει άρνηση της μιας θετικής ψήφου στους Τ/κ για ζωτικά θέματα που τους αφορούν.

Η μια θετική ψήφος αντικαθιστά τα βέτο του συντάγματος του ‘60 και μαζί με το μηχανισμό επίλυσης αδιεξόδων δίνει αυτό που λέγεται «λειτουργικότητα». Άρα, αν εννοούν τα όσα καταγράφει η δήλωση του ΓΓ του ΟΗΕ, αν εννοούν ότι δεσμεύονται στα τρία στοιχεία ώστε να συμφωνηθούν επιτέλους οι όροι αναφοράς, τότε οι δύο ηγέτες πρέπει να εργαστούν χωριστά και από κοινού, μαζί με όλες τις πολιτικές δυνάμεις, τις δυνάμεις εκείνες που θέλουν λύση και όχι διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, για να επιτευχθεί η λύση ΔΔΟ με πολιτική ισότητα.

Με τη δήλωση του ΓΓ του ΟΗΕ δεν άνοιξε ο δρόμος για επανέναρξη των συνομιλιών από κει που έμειναν. Αν και οι δύο ηγέτες εννοούν την επανεκκίνηση των συνομιλιών από κει που έμειναν στο Κραν Μοντανά πρέπει να το κάνουν πράξη.

Οι δηλώσεις και οι δεσμεύσεις δεν είναι αρκετές. Διαφορετικά θα μας μείνει η διχοτόμηση σε ξηρά και θάλασσα…