Το Πραξικόπημα της Μπιραρίας

Η πρώτη αποτυχημένη απόπειρα του Χίτλερ να καταλάβει την εξουσία

Στις 8 και 9 Νοεμβρίου 1923 συντελέστηκε ένα πραξικόπημα, που αν και αποτυχημένο έμελλε να αλλάξει την πορεία της ιστορίας της Γερμανίας, της Ευρώπης και στη συνέχεια του κόσμου ολόκληρου.

Ο Αδόλφος Χίτλερ, τότε επικεφαλής του ασήμαντου Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος των Γερμανών Εργατών και οι παρατρεχάμενοί του, ανάμεσά τους οι Χάινριχ Χίμλερ, Χέρμαν Γκέρινγκ και Ρούντολφ Ες, επιχειρούν να καταλάβουν με πραξικόπημα την εξουσία σε πολυσύχναστη μπιραρία του Μονάχου. Ήταν αυτό που έμελλε να μείνει στην ιστορία ως το Πραξικόπημα της Μπυραρίας. Έχοντας ως πρότυπο τη Μεγάλη Πορεία του Μουσολίνι προς τη Ρώμη, ένα χρόνο νωρίτερα, ο Χίτλερ και οι συνεργάτες του σχεδίαζαν να καταλάβουν την εξουσία πρώτα στο Μόναχο και στη συνέχεια να βαδίσουν κατά του Βερολίνου.

Η ευκαιρία τούς δόθηκε το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου 1923. Στη μεγάλη μπιραρία του Μονάχου με το όνομα «Μπιργκερμπροϊκέλερ» είχαν συγκεντρωθεί 3.000 επιφανείς πολίτες της Βαυαρίας για να ακούσουν μία ομιλία του Γκούσταβ φον Καρ (πρώην πρωθυπουργός της Βαυαρίας). Ανάμεσα στους παρευρισκόμενους ήταν σχεδόν σύσσωμο το Υπουργικό Συμβούλιο του κρατιδίου, με επικεφαλής τον Πρωθυπουργό Νίλιγκ.

Σημειώνεται ότι οι μπιραρίες στις μεγαλύτερες πόλεις της νότιας Γερμανίας αποτελούσαν μέρη συγκέντρωσης για μπιροποσία, αλλά και ανταλλαγή πολιτικών απόψεων και σημεία διεξαγωγής πολιτικών συγκεντρώσεων.

mpiraria2

Η χαώδης κατάσταση

Τη δεκαετία του ‘20 η πολιτική κατάσταση στη χώρα ήταν εύθραυστη, σχεδόν χαοτική.

Η Γερμανία είχε αποδεχτεί την πλήρη ευθύνη για την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, σύμφωνα με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών, και έπρεπε να πληρώσει πολεμικές αποζημιώσεις σε διάφορες χώρες.

Ο πληθωρισμός και η ανεργία ήταν στα ύψη. Τον Αύγουστο του 1923 τη διακυβέρνηση ανέλαβε ο Καγκελάριος Γκούσταβ Στρέζεμαν, ο οποίος ένα μήνα αργότερα ανήγγειλε ότι θα προχωρούσε στην καταβολή των αποζημιώσεων. Αυτό μεγάλωσε ακόμα περισσότερο τη λαϊκή δυσαρέσκεια.

Ο πρώην λοχίας του στρατού Άντολφ Χίτλερ ζούσε στο Μόναχο και ήταν επικεφαλής του ταχέως ανερχόμενου Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος, που ήδη αριθμούσε 35.000 μέλη, ενώ άλλοι κάνουν λόγο για 55.000 μέλη. Ο Χίτλερ περιφερόταν από μπιραρία σε μπιραρία και στους λόγους του τόνιζε συνεχώς την προδοσία των πολιτικών στην ήττα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1923 ανακοίνωσε μια σειρά διαδηλώσεων για τις επόμενες μέρες, στις οποίες θα έπαιρναν μέρος και άλλες ακροδεξιές οργανώσεις της Βαυαρίας. Το σχέδιό του ήταν η απαγωγή της βαυαρικής κυβέρνησης, την οποία θα υποχρέωνε να δεχτεί ως ηγέτη της τον ίδιο, ενώ στη συνέχεια εκείνος και οι συνεργάτες του θα βάδιζαν κατά του Βερολίνου. Μάλιστα, θέλοντας να εξασφαλίσει την υποστήριξη του γερμανικού στρατού, πήρε με το μέρος του τον στρατιωτικό ηγέτη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, Έριχ Λούντεντορφ. Με την υποστήριξή του ήταν βέβαιος ότι θα κέρδιζε και την υποστήριξη του γερμανικού στρατού στο πραξικόπημά του, επιτυγχάνοντας ένα γενικό εθνικό ξεσηκωμό και, τελικά, την ανατροπή της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στο Βερολίνο. Έχοντας ετοιμάσει τις κινήσεις του, περίμενε την κατάλληλη ευκαιρία.

Η εξαγγελία του Χίτλερ θορύβησε τον συντηρητικό Πρωθυπουργό της Βαυαρίας, Έουχεν Ρίτερ φον Νίλινγκ, ο οποίος κήρυξε το κρατίδιο σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και διόρισε μία τριμελή επιτροπή από τοπικούς αξιωματούχους με έκτακτες εξουσίες.

Η έκρηξη του πραξικοπήματος

Στις 8:30 το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου, ο Χίτλερ με 600 επίλεκτα μέλη του κόμματός του αιφνιδιάζει τους συγκεντρωμένους εισβάλλοντας στην μπιραρία.

Με προτεταμένο το πιστόλι του πυροβολεί μια φορά προς την οροφή. Στη συνέχεια ανεβαίνει σε μια καρέκλα και κραυγάζει: «Η εθνική επανάσταση βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι κυβερνήσεις Βαυαρίας και Βερολίνου κατέρρευσαν. Σε λίγη ώρα θα σχηματίσουμε τη δική μας κυβέρνηση».

mpiraria3

Οι επιδρομείς κράτησαν ως ομήρους τους Βαυαρούς πολιτικούς, ενώ ο Χίτλερ κλείδωσε σ’ ένα δωμάτιο της μπιραρίας τούς Καρ, Ζάισερ και Λόσοφ και τους απείλησε ότι αν δεν ενωθούν με τους πραξικοπηματίες, θα τους εκτελέσει.

Οι τρεις αξιωματούχοι υπέκυψαν. Οι τρεις αξιωματικοί επιστρέφοντας στη μεγάλη αίθουσα το ανακοίνωσαν στους 3.000 παρευρισκόμενους και εξεφώνησαν θερμούς λόγους υπέρ του Χίτλερ. Μόνο τότε τους επετράπη να φύγουν από την μπιραρία.

Την ίδια ώρα, στο στρατόπεδο των εξεγερθέντων προσχώρησε ο στρατηγός Λούντεντορφ, ο οποίος έδωσε κύρος στους σχεδόν αγνώστους πρωταγωνιστές του πραξικοπήματος. Αμέσως μετά, ο Χίτλερ έκανε το λάθος να εγκαταλείψει την μπιραρία για να επιβλέψει την εξέλιξη της επιχείρησης. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στον Λούντεντορφ να απελευθερώσει τους τρεις αξιωματικούς που τάχθηκαν με το μέρος του πραξικοπήματος. Η κατάσταση παρέμεινε έκρυθμη και συγκεχυμένη όλο το βράδυ. Οι πραξικοπηματίες προσπάθησαν να καταλάβουν κυβερνητικά κτίρια και να εξοπλιστούν. Γύρω στις 3 το πρωί της 9ης Νοεμβρίου αναφέρθηκαν τα δύο πρώτα θύματα από πλευράς των εξεγερθέντων, όταν προσπάθησαν να επιτεθούν σε στρατώνα στο Μόναχο.

Άλλα μέλη των παραστρατιωτικών ομάδων του Χίτλερ επιτέθηκαν και λεηλάτησαν σπίτια Εβραίων σ’ ένα πρελούδιο αυτών που θα ακολουθήσουν τα επόμενα χρόνια.

Η καταστολή του πραξικοπήματος

Όταν γνωστοποιήθηκε το πραξικόπημα, οι κυβερνητικές δυνάμεις άρχισαν μετά τα μεσάνυκτα τη δράση για καταστολή του πραξικοπήματος. Επικεφαλής της επιχείρησης καταστολής τέθηκε ο αναπληρωτής Πρωθυπουργός της Βαυαρίας, Φραντς Ματ, συντηρητικός και πιστός καθολικός, ο μόνος υψηλόβαθμος αξιωματούχος της Βαυαρίας που δεν παρευρισκόταν στην μπιραρία «Μπιργκερμπροϊκέλερ».

Πιστές στον Ματ παρέμειναν οι δυνάμεις της Αστυνομίας και του στρατού του Μονάχου, παρότι οι επικεφαλής τους είχαν ταχθεί υπέρ των πραξικοπηματιών. Ο Χίτλερ έβλεπε τα σχέδιά του να αποτυγχάνουν και έπεσε σε απόγνωση. Σε μια κίνηση απελπισίας, ο Λούνεντορφ ρίχνει την ιδέα να καταλάβουν το Υπουργείο Αμύνης. 2.000 άνδρες υπό τον Χίτλερ αναλαμβάνουν την επίθεση, αλλά αντιμετωπίζουν σθεναρή αντίσταση από τους υπερασπιστές του. Από την ανταλλαγή των πυροβολισμών χάνουν τη ζωή τους 14 πραξικοπηματίες και 4 στρατιώτες. Την επομένη, 3.000 ένοπλοι εθνικοσοσιαλιστές, με επικεφαλής τον Χίτλερ, παρέλασαν στους δρόμους της πόλης. Στην πλατεία Οντεόν όμως τους έφραξε το δρόμο η Αστυνομία.

Ξέσπασε μια σύντομη αλλά σκληρή συμπλοκή, κατά τη διάρκεια της οποίας 16 πραξικοπηματίες έχασαν τη ζωή τους, εκατοντάδες τραυματίστηκαν, ενώ οι υπόλοιποι τράπηκαν σε φυγή…

Ο Χίτλερ και ο Γκέριγκ τραυματίζονται ελαφρά και προσπαθούν να διαφύγουν. Το πραξικόπημα έχει αποτύχει. Στην απελπισία του ο Χίτλερ κάνει ακόμα ένα λάθος, αφού δεν διέταξε την κατάληψη του ραδιοφωνικού σταθμού του Μονάχου και της Τηλεγραφικής Υπηρεσίας. Αυτό είχε ως επακόλουθο η κεντρική κυβέρνηση του Βερολίνου να είναι ενήμερη των εξελίξεων και να δώσει τις κατάλληλες διαταγές για τη συντριβή του πραξικοπήματος.

hitler

Σύλληψη, δίκη και καταδίκη Στις 12 Νοεμβρίου 1923 ο Αδόλφος Χίτλερ συνελήφθη και κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία. Πολλοί από τους συνεργάτες του διέφυγαν στην Αυστρία, ανεστάλη η κυκλοφορία της εφημερίδας του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος «Λαϊκός Παρατηρητής», ενώ το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα τέθηκε εκτός νόμου. Η δίκη των υπαιτίων για το Πραξικόπημα της Μπιραρίας έγινε στις 26 Φεβρουαρίου 1924.

Στο διάστημα αυτό ο Χίτλερ πέρασε από κρίσεις κατάθλιψης και σκεφτόταν μέχρι και την αυτοκτονία. Σύντομα, όμως, έγινε σαφές ότι στη Βαυαρική Κυβέρνηση υπήρχαν πολλοί συμπαθούντες των Ναζί, οι οποίοι δεν θα επέτρεπαν την αυστηρή τιμωρία του Ναζιστή ηγέτη. Η δίκη του Χίτλερ εξελίχτηκε κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να μετατραπεί σε κομματικό συνέδριο: Κάθε λέξη που είπε στο Δικαστήριο απολογούμενος γράφτηκε στις εφημερίδες που κυκλοφόρησαν την επόμενη, ενώ το Δικαστήριο εντυπωσιάστηκε από τις πολιτικές του απόψεις, τις οποίες, κατά παράβαση της Δικονομίας, του επέτρεψε να εκφράσει ελεύθερα.

Τελικά το δικαστήριο επέβαλε μικρές ποινές στον Χίτλερ και στον Ες. Καταδικάστηκαν σε φυλάκιση 5 ετών ο καθένας και 500 μάρκα πρόστιμο, αλλά εξέτισαν μόλις οκτώ μήνες από την ποινή τους και σε άνετες συνθήκες. Στη φυλακή τα κελιά τους ήταν σχετικά άνετα, οι συνθήκες κράτησης πολύ ήπιες, ενώ δεν υπήρχε καταναγκαστική εργασία. Οι επισκέψεις ήταν δυνατές σε καθημερινή βάση και ανεξάρτητες χρονικής διάρκειας. Οι φυλακές αυτές προορίζονταν για άτομα στα οποία αναγνωριζόταν από τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου ότι είχαν έντιμα κίνητρα και απλά είχαν παραπλανηθεί. Τέτοιου τύπου ήταν η φυλακή του Λάντσμπεργκ αμ Λεχ (Landsberg am Lech), στην οποία και μεταφέρθηκε για να εκτίσει την ποινή του.

mpiraria

Ο Χίτλερ πρόλαβε στο διάστημα αυτό να γράψει με τη βοήθεια του Ες το ιδεολογικό μανιφέστο του Ναζισμού «Ο Αγών μου» («Mein Kampf»). Παράλληλα, το ανεπιτυχές Πραξικόπημα της Μπιραρίας επέδρασε καταλυτικά στις απόψεις του Χίτλερ για τη βίαιη κατάληψη της εξουσίας. Έτσι άρχισε να σχεδιάζει την κατάληψη της εξουσίας μέσω εκλογών, υιοθετώντας λαϊκίστικα συνθήματα που ανταποκρίνονταν στις ανάγκες του γερμανικού λαού και αποκτώντας σιγά – σιγά λαϊκό έρεισμα.

Μέσα στα συνθήματα που υιοθέτησε ήταν και ο αντισημιτισμός, σκορπώντας σε όλη τη χώρα το μίσος εναντίον των Εβραίων, τους οποίους στοχοποιούσε ως το απόλυτο κακό για τα όσα αρνητικά συνέβαιναν στη Γερμανία.

Πηγές:

Το Πραξικόπημα της Μπιραρίας, http://ellada-history. blogspot.com/2012/03/blog-post.html

Το Πραξικόπημα της Μπιραρίας,https://m.tvxs.gr/mo/ i/47703/f/node/47703.html

Ο Αδόλφος Χίτλερ και το Πραξικόπημα της Μπιραρίας το 1923, http://www.mixanitouxronou.com.cy

Το «Πραξικόπημα της Μπιραρίας» του Αδόλφου Χίτλερ,

https://www.tanea.gr/2019/11/08/people/topraksikopima-tis-mpyrarias-tou-adolfou-xitler/

Πραξικόπημα της Μπιραρίας, https://el.wikipedia.org

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.