Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο (Μέρος 3ο)

Ο τουρκικός στρατός αποβιβάζεται ανενόχλητος και με άνεση στο Πέντε Μίλι της Κερύνειας τα ξημερώματα της 20ής Ιουλίου 1974.

Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο

Από τον Φάκελο της Κύπρου της Βουλής των Ελλήνων

Του Μιχάλη Μιχαήλ

Μέρος 3ο

Συνεχίζουμε και σε αυτό το σημείωμα την καταγραφή των γεγονότων που αφορούν την τουρκική εισβολή του 1974, όπως αποτυπώ­νονται στον 1ο τόμο του Φακέλου της Κύπρου που εκδόθηκε από τη Βουλή των Ελλήνων και αναφέρονται εκτενώς στο τι προηγήθηκε και το τι έγινε κατά τις δύο φάσεις της τουρκικής εισβο­λής στην Κύπρο το 1974.

Στο προηγούμενο σημείωμα αναφερθήκαμε στην επιχείρηση που αποφασίστηκε να γίνει τη νύχτα της 20ής ή 21ης Ιουλίου 1974, την αντε­πίθεση για την εξάλειψη του προγεφυρώματος από 2 Τάγματα (το ένα μηχανοκίνητο) που θα είχαν κατεύθυνση από την Κυρήνεια προς Ανα­τολάς και από τις δυνάμεις καταδρομών που θα είχαν κατεύθυνση από νότο προς βορρά. Η επι­χείρηση αυτή ήταν η μόνη που διατάχθηκε από το ΓΕΕΦ σε όλη τη διάρκεια των επιχειρήσεων ΑΤΤΙΛΑΣ Ι.

Γιατί δεν έγινε η επιχείρηση

Όμως η επιχείρηση αυτή δεν εκτελέσθηκε, δι­ότι τα δύο τάγματα που είχαν αποστολή αντεπί­θεσης από την πλευρά της Κυρήνειας δεν έφτα­σαν στους χώρους εξορμήσεως. Διαλύθηκαν κατά τη διάρκεια των μετακινήσεών τους από τους χώρους συγκέντρωσής τους προς τους χώ­ρους εξόρμησης είτε από επιθέσεις της εχθρικής αεροπορίας είτε από έλλειψη ηθικού και ικανό­τητας των ηγητόρων τους (κατάθεση Κομπόκη, σελ. 86).

Στο σημείο αυτό ο κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, που μετείχε τότε των εργασιών της Επιτροπής δια­τύπωσε και την ακόλουθη προσθήκη που έγινε ομόφωνα δεκτή από τα μέλη της Επιτροπής:

«Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι τις απογευ­ματινές ώρες της 19/7 και ενώ υπήρχαν πληρο­φορίες για επικείμενη στρατιωτική ενέργεια των Τούρκων, το αρματαγωγό ΛΕΣΒΟΣ παρέλαβε ύστερα από διαταγή του ΑΕΔ τη δύναμη της ΕΛ­ΔΥΚ που υπηρετούσε τότε στην Κύπρο με σκοπό τον επαναπατρισμό της στην Ελλάδα. Κατά την εκδήλωση της τουρκικής απόβασης την 20/7/74 το πλοίο αυτό έπλεε ακόμα νότια της Κύπρου και σε απόσταση 50 Ν.Μ. από αυτήν. Το ΑΕΔ1 διέτα­ξε τότε την αποβίβαση στην Πάφο των ανδρών, που επέβαιναν στο πλοίο, ενώ αυτό έβαλε με τα πυροβόλα του κατά των τουρκικών δυνάμεων. Το γεγονός αυτό μαρτυρεί την πλήρη ανικανό­τητα του ΑΕΔ και του Αρχηγού του».

Η πλήρης ανικανότητα της Διοικήσεως του ΓΕΕΦ να ανταποκριθεί στις στοιχειώδεις ανά­γκες της στιγμής, αλλά και στην εκτέλεση του καλώς εννοούμενου στρατιωτικού καθήκοντος αποτέλεσαν την κύρια αιτία της καθυστέρησης.

Δεν ήταν αναγκαία η διαταγή από ΑΕΔ

Η ύπαρξη των σχεδίων, αλλά και η περιγρα­φή των υποχρεώσεων της ηγεσίας δεν άφηναν κανένα περιθώριο παρερμηνείας.

Η μη ανάληψη ευθύνης εφαρμογής των σχε­δίων καλύπτεται μεταγενέστερα από τη μετατό­πιση της ευθύνης προς ΑΕΔ. Με την επίκληση των εντολών του για αυτοσυγκράτηση.

Όμως σε καμία περίπτωση δεν υπήρχε ανά­γκη αίτησης εντολών από το ΑΕΔ για το πρα­κτέο, εφόσον και η εχθρική δραστηριότητα και οι διαταγές ήταν αρκετά σαφείς.

Η εκτέλεση των διαταγών που τελικά δόθηκαν ολοκληρώνονταν ουσιαστικά στην εφαρμογή του σχεδίου Κ και μόνον, χωρίς καμία διεύθυνση ή συντονισμό των παραπέρα επιχειρήσεων σύμ­φωνα με την τακτική κατάσταση που είχε δια­μορφωθεί. Σε όλη τη διάρκεια των επιχειρήσεων, καμία ενέργεια ή κίνηση δεν διατάσσεται, πλην από την αποτυχημένη αντεπίθεση της νύχτας της 20ής προς την 21η Ιουλίου, που να δικαιο­λογεί ή να πείθει ότι υπήρχε κεντρικός έλεγχος και διεύθυνση των επιχειρήσεων.

Ουσιαστικά υπήρξε πλήρης απουσία της ανώτατης διοίκησης με αποτέλεσμα οι Δυνάμεις της Εθνοφρουράς να μη λάβουν μέρος σε καμία ουσιαστική σύγκρουση με τον εχθρό.

Η πλήρης αδυναμία της ηγεσίας του ΓΕΕΦ αποδεικνύεται και από το ότι δεν κατόρθωσε να εφαρμόσει ούτε κατ’ ελάχιστον ακόμα και τα σχέ­δια επιστράτευσης (κατάθεση Κομπόκη, σελ. 55).

Prw2
Σε ανάμνηση της τουρκικής εισβολής και κατοχής, ο κατοχικός στρατός ανέβασε δίπλα από τον αυτοκινητόδρομο, στο σημείο που έγινε η εισβολή, ένα από τα αποβατικά πλοία του 1974.

Γενικά η μη εκτέλεση καμιάς συγκεκριμένης επιθετικής ή αντεπιθετικής ενέργειας από το ΓΕΕΦ οφείλεται στους παρακάτω λόγους:

α. Μη έκδοση συγκεκριμένων διαταγών.

β. Αδυναμία άσκησης αποτελεσματικού επι­χειρησιακού ελέγχου από το ΓΕΕΦ.

γ. Πλήρης σύγχυση για το τι έπρεπε να γίνει.

δ. Έλλειψη ηθικού σε όλα τα κλιμάκια Διοί­κησης και λόγω του πραξικοπήματος που είχε προηγηθεί.

ε. Μηδενική επαγγελματική ικανότητα των στελεχών, πλην ορισμένων εξαιρέσεων.

στ. Πλήρης αποδιοργάνωση διατάξεων μάχης και στο σύνολο των μονάδων εθνοφρουράς και σε καθεμία απ’ αυτές που οφείλονταν στο πραξι­κόπημα που προηγήθηκε.

Η αποδιοργάνωση αυτή προκάλεσε ανατρο­πή των σχεδίων της άμυνας της νήσου.

Ο 6ος Αμερικανικός Στόλος παρακολουθούσε

Γενικά, δεν αναφέρθηκε ξένη ανάμειξη κατά τη διάρκεια της απόβασης-αποβίβασης. Με την έννοια της μη ανάμειξης αναφερόμαστε στην άμεση ανάμειξη ή συμμετοχή στις ναυτικές, χερ­σαίες και εναέριες επιχειρήσεις που έγιναν.

Έχει όμως αναφερθεί από πολλαπλές πηγές (βλ. Εκθέσεις Αρχηγείων και καταθέσεις αρκετών μαρτύρων) ότι κατά τη διάρκεια των επιχειρή­σεων μια ισχυρή αεροναυτική δύναμη του 6ου Αμερικάνικου Στόλου που περιελάμβανε και ένα (1) αεροπλανοφόρο κρούσης, βρισκόταν σε πε­ριοχή η οποία κυμαίνονταν μεταξύ 100 και 150 Ν.Μ. νότια έως νοτιοδυτικά της νήσου Κύπρου.

Η δύναμη αυτή σε όλη σχεδόν τη διάρκεια των επιχειρήσεων διατηρούσε σε πτήση αερο­σκάφη της σε ασυνήθη μεγάλο αριθμό, προφα­νώς για λόγους αναγνώρισης και επιτήρησης του ευρύτερου θαλάσσιου χώρου.

Εκείνο που θα μπορούσε να λεχθεί στην πε­ρίπτωση που εξετάζουμε, είναι ότι κάθε είδους επέμβαση ήτο δυνατή για τη δύναμη αυτή, αφού η όποια επέμβαση βρισκόταν μέσα στις δυνατό­τητές της.

Η αεροναυτική δύναμη του 6ου Στόλου και λόγω της μικρής απόστασης (7-8 λεπτά πτήσης των αεροσκαφών της), αλλά και λόγω του αριθ­μού των μέσων της, θα μπορούσε, εάν παρέμ­βαινε αποφασιστικά, να ενεργήσει υπέρ ή κατά του ενός από τους δύο αντιπάλους, εκτελώντας κάθε φύσεως επιχειρήσεις παρέμβασης (από επι­χειρήσεις αποτροπής συγκρούσεων μέχρι επιχει­ρήσεις υποστήριξης ενός από τους δύο αντιμα­χόμενους).

Λόγω της μη εφαρμογής του σχεδίου Κ ή άλ­λης αξιόλογης ενίσχυσης της Κύπρου από την Ελλάδα δεν χρειάσθηκε να ενεργήσει η παραπά­νω αεροναυτική δύναμη και έτσι δεν έγινε δυνα­τόν να διαπιστωθούν οι προθέσεις της.

Σε κάθε όμως περίπτωση, αβίαστα θα μπο­ρούσε να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η παρου­σία της δύναμης αυτής και η μη αποχώρησή της από την περιοχή υποδηλούσε το ζωηρό ενδια­φέρον των ΗΠΑ για όσα γίνονταν στην Κύπρο και οπωσδήποτε δεν άφηνε να εννοηθεί πρόθε­ση ουδετερότητας σε σχέση με τις εξελίξεις. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να καταστεί σαφές ότι εάν οι ΗΠΑ ήθελαν να μην αναμειχθούν, θα έπρεπε να αποσύρουν την αεροναυτική τους δύ­ναμη εκτός εμβέλειας των μέσων της.

Prw3
Λίγες ώρες μετά την εισβολή τα τουρκικά άρματα μάχης μπήκαν ανενόχλητα στους δρόμους της κερύνειας.

Ο εκ των εισηγητών Ι. Βαρβιτσιώτης σημειώ­νει ότι το συμπέρασμα αυτό είναι αυθαίρετο και εξηγεί ότι:

«Αναμφισβήτως οι ΗΠΑ είχαν ζωηρό ενδια­φέρον για τα συμβαίνοντα στην περιοχή, όπως άλλωστε και η Σοβιετική Ένωση, μοίρα του στό­λου της οποίας ευρίσκετο εγγύς της περιοχής, τούτο όμως σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε πρό­θεση ουδετερότητας, που μάλιστα τεκμαίρεται από το γεγονός ότι δεν απέσυραν την αεροναυ­τική τους δύναμη εκτός εμβελείας των μέσων της».

Η ύπαρξη και παραμονή του βρετανικού ελι­κοπτεροφόρου στην περιοχή των επιχειρήσεων εξάλλου, παρ’ όλον ότι δεν βεβαιώνεται η άμεση συμμετοχή του στις επιχειρήσεις, εντούτοις κα­θιστά πιθανό το ενδεχόμενο παροχής ηλεκτρο­νικής υποστήριξης στην τουρκική αποβατική δύναμη (επισήμανση κάθε πλωτού ή εναέριου μέσου στην ευρύτερη περιοχή και η παροχή με τον τρόπο αυτό δυνατότητας αποτελεσματικότε­ρης άμυνας της αποβατικής δύναμης κ.λπ.).

Ο Ι. Βαρβιτσιώτης παρατηρεί «ότι από κανένα στοιχείο -την ανυπαρξία στοιχείων συγκεκρι­μένων δέχεται και ο Ι. Παπαδονικολάκης- δεν προκύπτει ούτε σαν ενδεχόμενο η παροχή ηλε­κτρονικής υποστήριξης από το βρετανικό ελικο­πτεροφόρο στις τουρκικές αποβατικές δυνάμεις».

Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να παρα­τηρηθεί ότι η παρουσία του βρετανικού ελικο­πτεροφόρου ενίσχυε και ηύξανε τις δυνάμεις τις οποίες η βρετανική κυβέρνηση διέθετε επιτόπου και ότι η αγγλική κυβέρνηση όφειλε ως εγγυή­τρια δύναμη -και μπορούσε με τις δυνάμεις που διέθετε επιτόπου- να αποθαρρύνει τόσο το πρα­ξικόπημα κατά του Μακαρίου, όσο και την τουρ­κική εισβολή.

Το καθήκον της αυτό η αγγλική κυβέρνηση παρέλειψε να το επιτελέσει και αρκέστηκε μόνο στην ανάληψη διπλωματικών πρωτοβουλιών.

Τελικά, η βεβαιωμένη παρουσία στην περιοχή τόσο της αεροναυτικής δύναμης του 6ου Στόλου, όσο και του βρετανικού ελικοπτεροφόρου συνι­στούν έμμεση ανάμειξη στις επιχειρήσεις υπέρ των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, καθ’ όσον ουδεμία και για κανένα λόγον τοιούτου είδους βοήθεια παρεσχέθη στις Ελληνικές Δυνάμεις ή στις Δυνάμεις της Κυπριακής Εθνοφρουράς.

(Ο Ι. Βαρβιτσιώτης δεν συμφωνεί με το συ­μπέρασμα της εμμέσου αναμείξεως εις τας επι­χειρήσεις, πράγμα άλλωστε που δεν προκύπτει από κανένα στοιχείο του Φακέλου).

1Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων (Ελλάδας)

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.