Υδρογονάνθρακες Α. Μεσογείου: Υποψήφιοι Ναυαγοί

Οι υδρογονάνθρακες της Ανατολικής Μεσογείου δεν είναι πλούτος, είναι ρίσκο, από κάθε άποψη

Το 2014 η Τράπεζα της Αγγλίας, η Κεντρική Τράπεζα του Ηνωμένου Βασιλείου, άρχισε μια έρευνα για τον κίνδυνο μετατροπής των γνωστών κοιτασμάτων ορυκτών καυσίμων σε “stranded assets” ή “stranded carbon“.

Η λέξη “assets” σημαίνει εδώ περιουσιακά στοιχεία, και αναφέρεται συγκεκριμένα στα γνωστά κοιτάσματα ορυκτών καυσίμων, των οποίων ιδιοκτήτες είναι οι τεράστιες ιδιωτικές ή κρατικές εταιρίες ορυκτών καυσίμων. Η λέξη “stranded” περιγράφει τους απομονωμένους ναυαγούς (σημ. i) όπως ο Ροβινσών Κρούσο. Έτσι πρόχειρες μεταφράσεις των όρων θα μπορούσαν να είναι: “περιουσιακά ναυάγια” ή “εγκλωβισμένες περιουσίες” για τον πρώτο και “ναυαγός άνθρακας” ή “εγκαταλειμμένος άνθρακας” για τον άλλο. Θα συνεχίσω όμως να χρησιμοποιώ και τους αγγλικούς όρους μαζί με αυτές τις πρόχειρες μεταφράσεις.


Ο διευθυντής της Τράπεζας της Αγγλίας αναφέρθηκε λοιπόν, κάτω από τον υπότιτλο “stranded assets“, σε μια ανάλυση που δείχνει ότι η πλειονότητα των αποδεδειγμένων αποθεμάτων άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου μπορεί να θεωρηθούν μη-αξιοποιήσιμα, αν πρόκειται να περιοριστεί στους 2 βαθμούς Κελσίου η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας. … ανάφερα επίσης πώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ” ναυαγό άνθρακα”. (“stranded carbon”).

Το λήμμα της Wikipedia για τα “stranded assets” αναφέρει σαν σημαντικό παράδειγμα τα ορυκτά καύσιμα (άνθρακας και υδρογονάνθρακες):

“Τα stranded assets είναι «περιουσιακά στοιχεία που έχουν υποστεί απρόβλεπτη ή πρόωρη διαγραφή, υποτίμηση ή μετατροπή σε παθητικό». Οι πήγες άνθρακα και άλλων υδρογονανθράκων δυνητικά μπορεί να ναυαγήσουν καθώς ο πλανήτης δραστηριοποιείται για τη βαθμιαία κατάργησή τους .”

Το ίδιο άρθρο της Wikipedia, μπορεί να εξηγήσει γιατί η Τράπεζα της Αγγλίας ανησυχεί για την μετατροπή των ιδιοκτησιών ορυκτών καυσίμων σε περιουσιακά ναυάγια:

Ο όρος είναι σημαντικός για τη διαχείριση χρηματοοικονομικών κινδύνων προκειμένου να αποφευχθεί η οικονομική ζημία εξαιτίας της μετατροπής ενός περιουσιακού στοιχείου σε παθητικό… Τα περιουσιακά ναυάγια ορίζονται επίσης ως ένα περιουσιακό στοιχείο που έχει ξεπεραστεί ή δεν αποδίδει πια, που πρέπει όμως να καταχωρείται στον ισολογισμό ως απώλεια κέρδους .

Τα κοιτάσματα λοιπόν που ανήκουν στις τεράστιες εταιρείες ορυκτών καυσίμων που δραστηριοποιούνται στην Ανατολική Μεσόγειο – όπως οι Exxon-Mobil, Total, Noble και ENI – κινδυνεύουν να μετατραπούν σε περιουσιακά στοιχεία παρόμοια με τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια και τα υποτιμημένα υποθηκευμένα ακίνητα στις κυπριακές τράπεζες. Δηλαδή αυτά που προκάλεσαν τραπεζική και οικονομική κρίση στη Κυπριακή Δημοκρατία αλλά και σε μεγάλες καπιταλιστικές οικονομίες.

Το τεράστιο μέγεθος των εταιρειών ορυκτών καυσίμων κάνει επίφοβη μια μεγάλη μείωση της αξίας τους εξαιτίας ανάλογης μείωσης του ενεργητικού τους, των περιουσιακών τους στοιχείων. Αυτός μπορεί να είναι ακόμα ένας παράγοντας που θα απειλήσει την έτσι και αλλιώς ασταθή παγκόσμια οικονομία.

Όπως έγραφε ο Guardian πριν οκτώ σχεδόν χρόνια

“Πρέπει να αποτρέψουμε τη βαθιά και ανεπανόρθωτη βλάβη που μπορεί να προκύψει από την υπερβολική έκθεση σε περιουσιακά στοιχεία υψηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα και την ταχεία μεταβολή των αξιών τους … Σε αντίθεση με τις υποθήκες υψηλού ρίσκου πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση, αυτή τη φορά οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να ενεργήσουν για να αποτρέψουν τη συσσώρευση συστημικού κινδύνου στο χρηματοπιστωτικό μας σύστημα”.

Αυτά γράφονταν από το 2012 ή και νωρίτερα. Όμως αυτοί οι “φόβοι” δεν επιβεβαιώθηκαν. Δυστυχώς οι μεγάλες εταιρίες ορυκτών καυσίμων συνεχίζουν να ευημερούν (σημ. ii). Όπως θα ανάμενε κανείς δεν δέχτηκαν μοιρολατρικά το “ναυάγιο” των περιουσιακών τους στοιχείων. Πολεμήσαν και θα συνεχίσουν να πολεμούν με κάθε μέσο (σημ. iii) το πιο σημαντικό μέτρο κατά της κλιματικής κρίσης, τη δραστική και γρήγορη μείωση της χρήσης Ορυκτών Καυσίμων. Για αυτό εξάλλου συνεχίζουν ακόμα και τώρα, που η ανάγκη για μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων θεωρείται πολύ πιο οξεία και επείγουσα από ότι το 2012, τις έρευνες για υδρογονάνθρακες στην Ανατολική Μεσόγειο και αλλού. Αδιαφορούν δηλαδή για τις προειδοποιήσεις του ΟΗΕ και του IPCC πως οτιδήποτε νέο βρεθεί, όπως και τα περισσότερα ήδη γνωστά αποθέματα ορυκτών καυσίμων, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Η συμπεριφορά της κυβέρνησης των ΗΠΑ, η στην πράξη μετατροπή της σε αρνητή της κλιματικής αλλαγής μετά την προεδρία του Trump, δείχνει πόσο σοβαρή είναι η πολιτική τους επιρροή και δύναμη.

Με λίγα λόγια, οι συνεχιζόμενες έρευνες των Exxon-Mobil, ENI, Noble και Total όπως φυσικά και των Τουρκικών εταιρειών στην περιοχή μας, αυξάνουν το κίνδυνο να καούν ακόμα περισσότερα ορυκτά καύσιμα, αν τα πράγματα προχωρήσουν όπως θέλουν οι εταιρείες. Το αποτέλεσμα θα είναι ακόμα μεγαλύτερος εκτροχιασμός της κλιματικής αλλαγής.

Αν πάλι δεν πετύχουν τους στόχους τους οι Εταιρείες (σημ. iv) και μειωθεί η παγκόσμια χρήση ορυκτών καυσίμων, όπως επιβάλλει η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, τότε οι έρευνες και οι ανακαλύψεις νέων κοιτασμάτων απλά θα αυξήσουν τα περιουσιακά στοιχεία που θα “ναυαγήσουν”, και τις απειλές για την παγκόσμια οικονομία.

Να μια κλασική lose-lose κατάσταση. Και, για την διακυβέρνηση ΔΗΣΥ που μετράει την επιτυχία της με την βαθμολογία της οικονομίας της Κυπριακής Δημοκρατίας από οίκους αξιολόγησης, αποτελεί μεγάλη ειρωνεία ότι ο οίκος Standard and Poor’s συμβουλεύει τους επενδυτές:

“πολλά από τα παγκόσμια αποθέματα ορυκτών καυσίμων μπορεί να παραμείνουν ανεκμετάλλευτα ως αποτέλεσμα της αυστηρότερης ρύθμισης της χρήσης άνθρακα, που θα αποσκοπεί στον περιορισμό της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας κατά 2 βαθμούς. Αποτέλεσμα, οι επενδυτές μπορεί να ανακαλύψουν ότι είναι ιδιοκτήτες ναυαγισμένων περιουσιακών στοιχείων .”

Και τους προτείνει εναλλακτικές επενδύσεις:

“Η S&P Fossil Fuel Free & Carbon Efficient Index Family αναπτύχθηκε για να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση από τους επενδυτές για επενδυτικούς φορείς χαμηλών εκπομπών άνθρακα και απαλλαγμένων από τη χρήση ορυκτών καυσίμων .”

Εδώ στην Κύπρο όπως και στις άλλες χώρες που διεκδικούν τους υδρογονάνθρακες της Ανατολικής Μεσόγειου, η λογική στάση για τα αριστερά και προοδευτικά κινήματα είναι να συνεργαστούν και να αγωνιστούν για την Ειρήνη με τον άμεσο τερματισμό των ερευνών για νέα αποθέματα υδρογονανθράκων (σημ. v) και για το διώξιμο άρον-άρον από την περιοχή των εξαιρετικά επικίνδυνων εταιρειών ορυκτών καυσίμων. Έξω η Exxon!

Αλμπέρτο Φλωρεντίν


Σημ.i: Κατά το αγγλοελληνικό λεξικό Penguin-Hellenews (1975) “stranded επ. (επί πλοίου) εξοκείλαν, κν. πεσμένο έξω, καθισμένο | εγκαταλειφθείς, εγκαταλελειμμένος (ιδ. άνευ μέσου επιστροφής)…”

Σημ. ii: Μάλιστα μια από τις μεγαλύτερες, η κρατική Aramco προχώρησε τελευταία στην εισαγωγή της στο χρηματιστήριο, και σύμφωνα με τον EconomistThe message from the world’s biggest and wildest IPO: The oil industry may decline, but it won’t go quietly“. Δηλαδή “Το μήνυμα από τη μεγαλύτερη και πιο άγρια αρχική δημόσια προσφορά στο χρηματιστήριο, του κόσμου: Η βιομηχανία πετρελαίου μπορεί να παρακμάσει, αλλά δεν πρόκειται να παραδοθεί αμαχητί“.”

Σημ. iii: Δες για παράδειγμα την έρευναSmoke, Mirrors & Hot Air – How ExxonMobil Uses Big Tobacco’s Tactics to Manufacture Uncertainty on Climate Science January 2007” που διενήργησε μια από τις σοβαρότερες επιστημονικές οργανώσεις, η “Union of Concerned Scientists“, που καταλήγει πως: “Προσπαθώντας να εξαπατήσει το κοινό σχετικά με την πραγματικότητα της υπερθέρμανσης του πλανήτη, η ExxonMobil έχει στηρίξει την πιο εξελιγμένη και επιτυχημένη εκστρατεία παραπληροφόρησης, ανάλογη με αυτή της καπνοβιομηχανίας που παραπλανούσε το κοινό αναφορικά με την επιστημονικά μαρτυρία που συνέδεε το κάπνισμα με τον καρκίνο των πνευμόνων και τις καρδιακές παθήσεις”.

Σημ. iv: Η τελευταία απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να “διακόψει τη χρηματοδότηση έργων που αφορούν πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα στο τέλος του 2021” ενώ “Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (EIB), το χρηματοδοτικό τμήμα της ΕΕ, θα απαγορεύσει τη χρηματοδότηση των περισσότερων έργων με ορυκτά καύσιμα” δείχνει ότι τα πράγματα δυσκολεύουν άμεσα για τις Εταιρείες Ορυκτών Καυσίμων.

Σημ. v: Υπάρχει βέβαια και το ζήτημα τι θα γίνει με τα ήδη ανακαλυφθέντα κοιτάσματα, τις ήδη υπάρχουσες εγκαταστάσεις εξόρυξης, και τα πολύ φιλόδοξα σχέδια για υποδομές μεταφοράς του αερίου όπως ο αγωγός EastMed. Δεν είναι δυνατή αλλά ούτε και απαραίτητη η άμεση πλήρης αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων από ΑΠΕ. Εκείνο που απαιτείται κατά τους ειδικούς είναι η άμεση πορεία προς μια carbon neutral οικονομία, που να ολοκληρωθεί το πολύ σε 30 χρόνια, αλλά με τη γρήγορη μείωση στην δεκαετία 2020-2030 να θεωρείται κρίσιμη.

Με άλλα λόγια, είναι λογική, αν είναι προσωρινή και περιορισμένη, η χρήση φυσικού αερίου από τα ήδη υπαρκτά αποθέματα και εγκαταστάσεις – όπως για παράδειγμα για αντικατάσταση του αρκετά πιο ρυπογόνου μαζούτ/πετρελαίου για την παραγωγή ηλεκτρισμού στην Κυπριακή Δημοκρατία – ως την ταχεία και πλήρη αντικατάσταση και του φυσικού αερίου από ΑΠΕ. Όμως η συνέχιση των τεράστιων εξόδων για ανακάλυψη και άλλων κοιτασμάτων, όπως και τα δαπανηρότατα έργα όπως ο σχεδιαζόμενος αγωγός EastMed για πώληση στην Ευρωπαϊκή αγορά μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου της Α. Μεσογείου, είναι περιβαλλοντική (καθώς και οικονομική) παραφροσύνη. Αυτοί οι πόροι θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν για την μετάβαση σε ΑΠΕ.